Để bé tự khóc (extinction): cách thực hiện, độ tuổi và bằng chứng

Để bé tự khóc, trong nghiên cứu được gọi là để bé tự khóc hoàn toàn (unmodified extinction), nghĩa là cho bé đi ngủ vào một giờ đi ngủ cố định và không quay lại phòng cho đến sáng, ngoại trừ để kiểm tra an toàn và xem bé có ốm không. Đó là cách American Academy of Sleep Medicine (AASM) định nghĩa phương pháp này. Đây là phương pháp luyện ngủ ít can thiệp nhất, và nó khác với dỗ dành có kiểm soát, trong đó bạn vào kiểm tra bé theo từng khoảng thời gian. Các nguồn tại Úc và Vương quốc Anh cho biết những phương pháp như thế này không dành cho bé dưới 6 tháng tuổi, và bằng chứng vừa cho thấy lợi ích thực sự đối với giấc ngủ vừa còn những câu hỏi chưa có lời đáp về sự căng thẳng.

Hướng dẫn này giải thích phương pháp một cách trung lập để bạn tự quyết định. Đây không phải là lời khuyên nên dùng phương pháp này, và nhiều gia đình chọn những cách nhẹ nhàng hơn hoặc hoàn toàn không luyện ngủ.

Phương pháp để bé tự khóc là gì?

Theo định nghĩa của AASM, cha mẹ cho trẻ đi ngủ vào một giờ đi ngủ đã định rồi không để ý đến trẻ cho đến sáng, trong khi vẫn tiếp tục theo dõi an toàn và tình trạng ốm. Mục đích là giảm việc khóc và gọi bằng cách bỏ đi sự chú ý của cha mẹ, vốn là phần thưởng cho hành vi đó.

NCT phân biệt rõ hai phương pháp thường bị nhầm lẫn:

• Để bé tự khóc (extinction): bạn để bé khóc và hoàn toàn không đáp lại.
• Để khóc có kiểm soát (graduated extinction): bạn vào kiểm tra để bé biết bạn đang ở đó, nhưng không dỗ bé ngủ lại. NCT lưu ý rằng cách này đôi khi được gọi là phương pháp Ferber.

Nếu bạn quan tâm đến việc kiểm tra theo từng khoảng thời gian, hãy xem kiểm tra và vỗ về, hướng dẫn trình bày đầy đủ về dỗ dành có kiểm soát. AASM cũng liệt kê một biến thể gọi là “để bé tự khóc có cha mẹ ở bên” (extinction with parental presence), trong đó cha mẹ ở lại trong phòng.

Phương pháp để bé tự khóc bắt nguồn từ đâu?

Tên gọi này xuất phát từ tâm lý học hành vi, trong đó “extinction” (dập tắt) mô tả việc một hành vi giảm dần khi không còn được đáp lại bằng phần thưởng. Các nhà nghiên cứu giấc ngủ nghiên cứu phương pháp này dưới tên “unmodified extinction”, và đây là một trong những liệu pháp được đánh giá trong tổng quan năm 2006 của AASM về 52 nghiên cứu điều trị.

Tresillian, dịch vụ hỗ trợ nuôi dạy con tại Úc, mô tả “crying it out” (để bé tự khóc) là tên gọi mới hơn của để khóc có kiểm soát, một phương pháp được dùng vào những năm 1980, và cho biết các nghiên cứu mới hơn về sức khỏe tâm thần trẻ nhỏ đã chỉ ra những cách nhẹ nhàng hơn để hỗ trợ giấc ngủ.

Để bé tự khóc được áp dụng từ mấy tháng tuổi?

Các nguồn có nêu độ tuổi đều đặt mốc từ 6 tháng tuổi trở lên:

NCT giải thích lý do: khuyến khích bé dưới 6 tháng tuổi ngủ lâu hơn và sâu hơn mức bình thường ở giai đoạn của bé có thể làm tăng nguy cơ đột tử ở trẻ sơ sinh (SIDS), và luyện ngủ thường đồng nghĩa với việc cho bé ngủ phòng riêng, trong khi ngủ chung phòng cả ngày lẫn đêm trong sáu tháng đầu giúp bảo vệ bé khỏi SIDS. Một tổng quan hệ thống của Douglas và Hill cho thấy các biện pháp can thiệp giấc ngủ theo hướng hành vi trong 6 tháng đầu chưa được chứng minh là giúp giảm khóc, ngăn ngừa các vấn đề giấc ngủ về sau hoặc bảo vệ khỏi trầm cảm sau sinh.

Tại Mỹ, hướng dẫn giúp bé ngủ của HealthyChildren.org (của American Academy of Pediatrics) không nêu tên phương pháp luyện ngủ nào hay độ tuổi áp dụng. Hướng dẫn gợi ý đặt bé vào giường khi bé buồn ngủ thay vì khi đã ngủ, và không vội chạy vào dỗ khi bé khóc, vì bé cần thời gian để học cách tự ngủ lại.

Nếu bé sinh non, hãy hỏi bác sĩ đa khoa (GP) hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em xem có nên tính theo tuổi hiệu chỉnh của bé hay không.

Thực hiện để bé tự khóc từng bước như thế nào?

Nếu bạn đã quyết định thử, đây là cách phương pháp này thường được thiết lập. Bạn nên trao đổi trước với bác sĩ đa khoa hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em, nhất là khi bé có bất kỳ vấn đề nào về sức khỏe hoặc ăn uống.

1. Kiểm tra thời điểm. Bé đã trên 6 tháng tuổi, khỏe mạnh, ăn và tăng trưởng như mong đợi, và không có xáo trộn lớn nào như ốm hay chuyển nhà.
2. Thống nhất với mọi người. RACGP nêu việc cha mẹ bất đồng về cách xử lý giấc ngủ là một lý do khiến kế hoạch ngủ không hiệu quả. Hãy thống nhất kế hoạch, kể cả việc bạn sẽ làm gì trong đêm, trước đêm đầu tiên.
3. Quyết định về các cữ ăn đêm. NHS cho biết từ 6 đến 12 tháng tuổi, bé có thể không còn cần cữ ăn đêm, nhưng một số bé vẫn cần. Nếu bé vẫn ăn đêm, hãy trao đổi với điều dưỡng sức khỏe trẻ em và xem bỏ cữ ăn đêm.
4. Đáp ứng nhu cầu của bé trước. HealthyChildren.org gợi ý trước hết hãy kiểm tra xem bé có đói, mệt hay đau không. Một cữ ăn no, tã sạch và quần áo thoải mái là những điều cần có trước tiên.
5. Chuẩn bị cũi an toàn. Đặt bé nằm ngửa, trên nệm cứng, phẳng, chỉ có ga bọc nệm (xem phần an toàn bên dưới).
6. Thực hiện nếp sinh hoạt trước giờ đi ngủ êm dịu, dễ đoán trước vào cùng một giờ mỗi tối. Xem nếp sinh hoạt trước giờ đi ngủ.
7. Đặt bé vào cũi khi bé còn thức, chúc bé ngủ ngon rồi rời đi.
8. Không quay lại phòng cho đến giờ buổi sáng đã định, ngoại trừ để kiểm tra an toàn và xem bé có ốm không. Lắng nghe hoặc dùng máy theo dõi giúp bạn kiểm tra mà không cần vào phòng.
9. Ghi nhật ký giấc ngủ. Chương trình của RACGP cung cấp cho cha mẹ một cuốn nhật ký để theo dõi tiến triển. Hãy ghi lại giờ đi ngủ, bé khóc trong bao lâu, các lần thức giấc và giờ thức giấc buổi sáng, để bạn thấy được xu hướng thay vì đánh giá từng đêm riêng lẻ.

Tuần đầu tiên thường diễn ra thế nào?

Không có diễn biến theo từng đêm nào đáng tin cậy, và mỗi bé rất khác nhau. Nhiều gia đình thấy những đêm đầu là khó nhất, và tiếng khóc dịu đi nhanh hay chậm khác nhau ở mỗi bé, đó là lý do nhật ký rất hữu ích. Hãy chuẩn bị sẵn kế hoạch đã thống nhất cho lúc nửa đêm, chứ không chỉ cho giờ đi ngủ.

Chương trình của RACGP đánh giá lại tiến triển sau 2 tuần. Chương trình cũng lưu ý về hiện tượng bùng phát trở lại (extinction burst): bé thức giấc ban đêm trở lại 2–4 tuần sau khi đã hết, xảy ra ở khoảng 20% số bé, mà không có nguyên nhân rõ ràng như sốt. Lời khuyên là quay lại đúng kỹ thuật cũ, và bé thường quay lại thói quen ngủ mới sau vài đêm.

Nếu sau vài tuần mà không có cải thiện nào, RACGP gợi ý xem xét liệu kỹ thuật có đang được áp dụng nhất quán không, cha mẹ có bất đồng về nó không, và liệu cha hoặc mẹ có thể đang bị trầm cảm không.

Để bé tự khóc có hiệu quả không? Bằng chứng cho thấy gì

Nghiên cứu ủng hộ phương pháp để bé tự khóc đối với giấc ngủ, nhưng hầu hết các nghiên cứu không đo lường mọi điều cha mẹ quan tâm, và rất ít nghiên cứu kiểm tra riêng phương pháp để bé tự khóc hoàn toàn.

Bằng chứng cho thấy phương pháp cải thiện giấc ngủ

• Tổng quan của AASM về 52 nghiên cứu cho thấy 94% báo cáo các phương pháp điều trị hành vi có hiệu quả, với hơn 80% trẻ có cải thiện đáng kể về mặt lâm sàng, kéo dài từ 3 đến 6 tháng. Tổng quan tìm thấy bằng chứng ủng hộ mạnh mẽ cho phương pháp để bé tự khóc hoàn toàn.
• Các thông số thực hành năm 2006 của AASM xếp để bé tự khóc hoàn toàn ở mức “tiêu chuẩn” (mức cao nhất), nhưng cho thấy chưa đủ bằng chứng để khuyến nghị bất kỳ phương pháp nào hơn phương pháp khác.

Bằng chứng về ảnh hưởng lâu dài

• Một thử nghiệm ngẫu nhiên tại Úc của Gradisar và cộng sự với 43 bé từ 6–16 tháng tuổi đã kiểm tra phương pháp để khóc có giãn cách (có vào kiểm tra, không phải để bé tự khóc hoàn toàn) và phương pháp lùi giờ đi ngủ. Cả hai đều cải thiện giấc ngủ. Cortisol (một hormone căng thẳng) giảm từ nhẹ đến vừa, và 12 tháng sau không có khác biệt nào về sự gắn bó, cảm xúc hay hành vi.
• Một nghiên cứu theo dõi 5 năm từ một thử nghiệm tại Úc về các kỹ thuật ngủ theo hướng hành vi do điều dưỡng hướng dẫn khi bé 8–10 tháng tuổi không thấy khác biệt nào ở tuổi 6 về các vấn đề cảm xúc hay hành vi, căng thẳng, mối quan hệ giữa cha mẹ và con hoặc sức khỏe tâm thần của người mẹ. Các tác giả kết luận rằng các kỹ thuật này không có ảnh hưởng lâu dài rõ rệt, dù tích cực hay tiêu cực.
• Một nghiên cứu tại Anh của Bilgin và Wolke theo dõi 178 bé có cha mẹ báo cáo về tần suất họ để bé tự khóc. Việc làm này trong 6 tháng đầu không liên quan đến sự gắn bó hay hành vi kém hơn lúc 18 tháng tuổi. Đây là một nghiên cứu quan sát, không phải thử nghiệm về một chương trình ngủ.

Những lo ngại mà các nhà nghiên cứu đã nêu

• Một nghiên cứu nhỏ của Middlemiss và cộng sự trên 25 bé từ 4 đến 10 tháng tuổi tham gia chương trình để bé tự khóc nội trú kéo dài 5 ngày cho thấy đến ngày thứ 3, bé không còn biểu hiện khó chịu lúc đi ngủ, nhưng nồng độ cortisol của bé vẫn cao, trong khi của mẹ đã giảm.
• Douglas và Hill cảnh báo rằng các biện pháp can thiệp giấc ngủ áp dụng từ những tuần đầu có nguy cơ dẫn đến nhiều tình trạng khóc khó dỗ hơn, cai bú mẹ sớm hơn và người mẹ lo âu nhiều hơn.
• HealthyChildren.org nhấn mạnh rằng dạy bé tự dịu lại không giống với việc để bé “tự khóc” hay phớt lờ tiếng khóc của bé.

Tóm lại: để bé tự khóc có bằng chứng tốt về việc giảm khó khăn lúc đi ngủ và thức giấc ban đêm ở bé lớn hơn, các thử nghiệm về những phương pháp liên quan chưa phát hiện tác hại lâu dài, và các câu hỏi về căng thẳng ngắn hạn vẫn còn đó.

Để bé tự khóc phù hợp với ai và không phù hợp với ai?

Phương pháp này có thể phù hợp với những gia đình mà:

• bé đã trên 6 tháng tuổi, khỏe mạnh và tăng trưởng tốt
• việc thức giấc ban đêm hoặc giờ đi ngủ kéo dài đang khiến cả nhà mệt mỏi
• cả cha và mẹ đều đồng ý và cảm thấy có thể kiên trì
• các phương pháp nhẹ nhàng hơn chưa hiệu quả, hoặc bạn muốn một cách làm ngắn gọn, nhất quán

Phương pháp này không phù hợp khi:

• bé dưới 6 tháng tuổi
• bé không khỏe, đang đau, hoặc có vấn đề về ăn uống, cân nặng hay sức khỏe (hãy trao đổi với bác sĩ đa khoa trước)
• bạn đang trải qua một thay đổi lớn như chuyển nhà, bắt đầu đi nhà trẻ mới hoặc có em bé mới
• nghe bé khóc khiến bạn cảm thấy không chịu nổi. RACGP khuyên nên cân nhắc tác động của từng phương pháp đối với cha mẹ, và dỗ ngủ đáp ứng hoặc rút lui dần có thể phù hợp với bạn hơn
• cha hoặc mẹ đang gặp khó khăn vì tâm trạng sa sút. Hãy tìm hỗ trợ cho điều đó trước; xem tâm trạng sau sinh

Những quy tắc an toàn nào cần tuân theo, và khi nào nên dừng?

Những nguyên tắc cơ bản về ngủ an toàn áp dụng cho mọi giấc ngủ, dù bạn dùng phương pháp dỗ ngủ nào. NICHD Safe to Sleep và Red Nose khuyên:

• đặt bé nằm ngửa khi ngủ, không che đầu và mặt
• nệm cứng, phẳng và nằm ngang bằng, chỉ có ga bọc nệm, và không có gì mềm hay lỏng lẻo trong cũi
• không dùng túi ngủ, khăn quấn hay chăn có gia trọng
• chỗ ngủ an toàn riêng của bé trong phòng bạn trong ít nhất 6 tháng đầu
• môi trường không có khói thuốc

NICHD khuyên đặt bé nằm ngửa trong mọi giấc ngủ, kể cả giấc ngủ ngày, cho đến khi bé 1 tuổi. Xem ngủ an toàn để biết đầy đủ cách sắp xếp chỗ ngủ.

Hãy dừng lại và vào với bé nếu tiếng khóc nghe khác thường, bé bị nôn, hoặc bạn nghĩ bé bị ốm. Hãy dùng hướng dẫn trợ giúp khẩn cấp của NHS:

Hãy đưa bé đi khám bác sĩ đa khoa ngay hôm nay nếu bé bị sốt và có vẻ không khỏe, không chịu ăn, hoặc bạn lo lắng. Hãy tạm dừng kế hoạch cho đến khi bé khỏe lại.

Cũng hãy chăm sóc bản thân. Nếu tiếng khóc quá sức chịu đựng, dừng lại cũng không sao. Nếu bạn cảm thấy đã đến giới hạn chịu đựng, hãy đặt bé an toàn vào cũi và rời đi vài phút, rồi gọi bác sĩ của bạn hoặc dịch vụ sức khỏe trẻ em tại địa phương. Nếu bạn có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc bé, hãy gọi đường dây hỗ trợ khủng hoảng tại địa phương hoặc số điện thoại cấp cứu tại địa phương.

Để bé tự khóc so với các phương pháp khác như thế nào?

Để xem so sánh tất cả các lựa chọn cạnh nhau, hãy xem tổng quan về luyện ngủ. AASM không thấy phương pháp nào rõ ràng tốt hơn các phương pháp khác, vì vậy phương pháp tốt nhất thường là phương pháp gia đình bạn có thể thực hiện nhất quán và cảm thấy thoải mái.