Ağlamaya bırakma (söndürme): nasıl işler, yaşlar ve kanıtlar

Araştırmalarda değiştirilmemiş söndürme olarak bilinen ağlamaya bırakma, bebeğinizi belirlenen yatma saatinde yatırmak ve güvenlik ile hastalık kontrolü dışında sabaha kadar odaya geri girmemek demektir. American Academy of Sleep Medicine (AASM) yöntemi böyle tanımlıyor. Uyku eğitimi yöntemleri arasında en az müdahale içerenidir ve bebeğinizi belirli aralıklarla kontrol ettiğiniz kontrollü teselliden farklıdır. Avustralya ve Birleşik Krallık kaynakları bu tür yöntemlerin 6 aydan küçük bebekler için olmadığını söylüyor; kanıtlar ise uyku açısından gerçek yararlar ile stresle ilgili henüz yanıtlanmamış soruların bir karışımı.

Bu rehber, karar verebilmeniz için yöntemi tarafsız bir şekilde açıklıyor. Yöntemi kullanmanız için bir öneri değildir; pek çok aile daha yumuşak seçenekleri tercih ediyor ya da hiç uyku eğitimi yapmıyor.

Ağlamaya bırakma yöntemi nedir?

AASM tanımına göre ebeveynler çocuğu belirlenen yatma saatinde yatırır ve ardından güvenlik ve hastalık açısından gözlemlemeye devam ederek sabaha kadar çocuğu görmezden gelir. Amaç, ebeveyn ilgisini ağlamanın ve seslenmenin bir ödülü olmaktan çıkararak bunları azaltmaktır.

NCT, çoğu zaman birbirine karıştırılan iki yöntem arasındaki farkı şöyle ortaya koyuyor:

• Ağlamaya bırakma (söndürme): bebeğinizi ağlamaya bırakırsınız ve hiç yanıt vermezsiniz.
• Kontrollü ağlatma (kademeli söndürme): orada olduğunuzu bilmesi için bebeğinizi kontrol edersiniz, ancak onu yeniden uyuması için yatıştırmazsınız. NCT bunun bazen Ferber yöntemi olarak da adlandırıldığını belirtiyor.

Aralıklarla kontrol etmek ilginizi çekiyorsa, kontrollü teselliyi ayrıntılı olarak ele alan kontrol et ve teselli et rehberine bakın. AASM ayrıca bir ebeveynin odada kaldığı "ebeveyn varlığında söndürme" adlı bir çeşidi de sayıyor.

Ağlamaya bırakma nereden geliyor?

Ad, davranışsal psikolojiden geliyor; burada "söndürme", ödüllendirilmesi sona eren bir davranışın giderek azalmasını tanımlar. Uyku araştırmacıları bunu "değiştirilmemiş söndürme" adıyla inceliyor ve bu yöntem, AASM'nin 52 tedavi çalışmasını kapsayan 2006 tarihli derlemesinde değerlendirilen tedavilerden biriydi.

Avustralyalı ebeveynlik hizmeti Tresillian, "ağlamaya bırakma"yı 1980'lerde kullanılan bir yöntem olan kontrollü ağlatmanın daha yeni bir adı olarak tanımlıyor ve bebek ruh sağlığı alanındaki daha yeni araştırmaların uykuyu desteklemenin daha yumuşak yollarını gösterdiğini söylüyor.

Ağlamaya bırakma hangi yaştan itibaren kullanılıyor?

Yaş belirten kaynaklar bunu 6 ay ve üzeri olarak belirtiyor:

NCT gerekçesini şöyle açıklıyor: 6 aydan küçük bebekleri gelişim evrelerine göre normal olandan daha uzun ve daha derin uyumaya teşvik etmek ani bebek ölümü sendromu (SIDS) riskini artırabilir; ayrıca uyku eğitimi çoğu zaman ayrı bir oda anlamına gelirken, ilk altı ay boyunca gece ve gündüz oda paylaşımı SIDS'e karşı korumaya yardımcı olur. Douglas ve Hill'in sistematik derlemesi, ilk 6 aydaki davranışsal uyku müdahalelerinin ağlamayı azalttığının, ileride uyku sorunlarını önlediğinin veya doğum sonrası depresyona karşı koruduğunun gösterilmediğini buldu.

ABD'de, HealthyChildren.org'un bebeğinizi uyutma rehberi (American Academy of Pediatrics'ten) herhangi bir uyku eğitimi yöntemi belirtmiyor ve bunun için bir yaş vermiyor. Bebekleri uyumuş hâlde değil uykuluyken yatırmayı ve ağlayan bir bebeği yatıştırmak için hemen koşmamayı öneriyor; çünkü bebeklerin kendi başlarına yeniden uykuya dalmayı öğrenmek için zamana ihtiyacı vardır.

Bebeğiniz prematüre doğduysa, düzeltilmiş yaşının mı esas alınacağını aile hekiminize veya çocuk sağlığı hemşirenize sorun.

Ağlamaya bırakma adım adım nasıl uygulanır?

Denemeye karar verdiyseniz, yöntem genellikle şöyle kurulur. Özellikle bebeğinizin herhangi bir sağlık veya beslenme sorunu varsa, önce aile hekiminiz veya çocuk sağlığı hemşirenizle konuşmakta fayda var.

1. Zamanlamayı kontrol edin. Bebeğiniz 6 aydan büyük, sağlıklı, beklendiği gibi besleniyor ve büyüyor; hastalık veya taşınma gibi büyük bir karmaşa da yok.
2. Herkesin aynı fikirde olmasını sağlayın. RACGP, ebeveynlerin uykunun nasıl yönetileceği konusunda anlaşamamasını bir uyku planının işe yaramamasının nedenlerinden biri olarak sayıyor. İlk geceden önce, gece boyunca ne yapacağınız da dahil olmak üzere plan üzerinde anlaşın.
3. Gece beslenmelerine karar verin. NHS, 6 ila 12 ay arasında gece beslenmelerine artık gerek kalmayabileceğini, ancak bazı bebeklerin hâlâ ihtiyaç duyduğunu söylüyor. Bebeğiniz hâlâ gece besleniyorsa çocuk sağlığı hemşirenizle konuşun ve gece beslenmelerini bırakma rehberine bakın.
4. Önce ihtiyaçlarını karşılayın. HealthyChildren.org, her şeyden önce açlık, yorgunluk veya ağrı olup olmadığını kontrol etmenizi öneriyor. Doyurucu bir beslenme, temiz bir bez ve rahat giysiler önce gelir.
5. Karyolayı güvenli şekilde hazırlayın. Sırt üstü; yalnızca lastikli çarşafı olan sert, düz bir şiltede (aşağıdaki güvenlik bölümüne bakın).
6. Her gece aynı saatte sakin, öngörülebilir bir yatma saati rutini uygulayın. Bkz. yatma saati rutini.
7. Bebeğinizi karyolaya uyanıkken yatırın, iyi geceler deyin ve odadan çıkın.
8. Belirlediğiniz sabah saatine kadar odaya geri girmeyin; güvenlik ve hastalık kontrolü hariç. Kulak kabartmak veya bir bebek telsizi kullanmak, içeri girmeden kontrol etmenizi sağlar.
9. Bir uyku günlüğü tutun. RACGP programı, ilerlemeyi takip etmeleri için ebeveynlere bir günlük veriyor. Tek tek geceleri değerlendirmek yerine genel eğilimi görebilmek için yatma saatini, ağlamanın ne kadar sürdüğünü, uyanmaları ve sabah uyanma saatini not edin.

Tipik bir ilk hafta nasıl geçer?

Güvenilir bir gece gece örüntü yok ve bebekler birbirinden çok farklı. Pek çok aile ilk geceleri en zor geceler olarak yaşıyor ve ağlamanın ne kadar çabuk azaldığı bebekten bebeğe değişiyor; günlüğün yardımcı olmasının nedeni de bu. Üzerinde anlaştığınız plana yalnızca yatma saatinde değil, gecenin ortasında da ihtiyaç duyacağınızı bekleyin.

RACGP programı ilerlemeyi 2 hafta sonra değerlendiriyor. Ayrıca bir söndürme patlaması konusunda da uyarıyor: ateş gibi belirgin bir neden olmadan, gece uyanmalarının durduktan 2–4 hafta sonra geri dönmesi; bu, bebeklerin yaklaşık %20'sinde görülüyor. Öneri aynı tekniğe geri dönmek; bebekler genellikle birkaç gece sonra yeni uyku alışkanlıklarına yeniden uyum sağlıyor.

Birkaç hafta sonra hiçbir şey düzelmediyse RACGP, tekniğin tutarlı bir şekilde uygulanıp uygulanmadığına, ebeveynlerin bu konuda anlaşamayıp anlaşamadığına ve ebeveynlerden birinin depresyonda olup olmadığına bakmayı öneriyor.

Ağlamaya bırakma işe yarar mı? Kanıtlar ne diyor

Araştırmalar uyku açısından söndürmeyi destekliyor; ancak çoğu çalışma ebeveynlerin önemsediği her şeyi ölçmüyor ve pek azı tam söndürmeyi tek başına test ediyor.

Uykuyu iyileştirdiğine dair kanıtlar

• 52 çalışmayı kapsayan AASM derlemesi, çalışmaların %94'ünün davranışsal tedavilerin işe yaradığını bildirdiğini ve çocukların %80'inden fazlasında 3 ila 6 ay süren, klinik olarak anlamlı bir düzelme görüldüğünü buldu. Derleme değiştirilmemiş söndürme için güçlü destek buldu.
• AASM'nin 2006 tarihli uygulama parametreleri değiştirilmemiş söndürmeyi "standart" (en yüksek düzey) olarak değerlendirdi, ancak tek bir yöntemi diğerlerine tercih ederek önermek için yeterli kanıt olmadığını buldu.

Uzun vadeli etkilere dair kanıtlar

• Avustralya'da Gradisar ve arkadaşlarının yaptığı randomize bir çalışma, 6–16 aylık 43 bebekte kademeli söndürmeyi (tam söndürme değil, kontrollerle) ve yatma saatini kaydırmayı test etti. İkisi de uykuyu iyileştirdi. Kortizol (bir stres hormonu) küçük ila orta düzeyde düşüş gösterdi ve 12 ay sonra bağlanma, duygular veya davranışta fark yoktu.
• 8–10 aylık bebeklere hemşireler tarafından uygulanan davranışsal uyku tekniklerini inceleyen Avustralyalı bir çalışmanın 5 yıllık takibi, 6 yaşında duygusal veya davranışsal sorunlarda, streste, çocuk-ebeveyn ilişkisinde ya da annelerin ruh sağlığında fark bulmadı. Yazarlar, tekniklerin olumlu ya da olumsuz belirgin, kalıcı etkileri olmadığı sonucuna vardı.
• Bilgin ve Wolke'nin Birleşik Krallık'taki çalışması, ebeveynleri onları ne sıklıkta ağlamaya bıraktığını bildiren 178 bebeği izledi. İlk 6 ayda bunu yapmak, 18. ayda daha zayıf bağlanma veya davranışla ilişkili bulunmadı. Bu bir uyku programı çalışması değil, gözlemsel bir çalışmaydı.

Araştırmacıların dile getirdiği endişeler

• Middlemiss ve arkadaşlarının 5 günlük yatılı bir söndürme programındaki 4 ila 10 aylık 25 bebekle yaptığı küçük bir çalışma, 3. güne gelindiğinde bebeklerin uyku saatinde artık sıkıntı belirtisi göstermediğini, ancak annelerinin kortizolü düşmüşken bebeklerin kortizolünün hâlâ yüksek olduğunu buldu.
• Douglas ve Hill, ilk haftalardan itibaren uygulanan uyku müdahalelerinin daha fazla sorunlu ağlama, memeden daha erken ayrılma ve annede daha fazla kaygı riski taşıdığı konusunda uyarıyor.
• HealthyChildren.org, bir bebeğe kendi kendini yatıştırmayı öğretmenin onu "ağlamaya bırakmak" ya da ağlamalarını görmezden gelmekle aynı şey olmadığını vurguluyor.

Kısacası: söndürmenin daha büyük bebeklerde yatma saati sorunlarını ve gece uyanmalarını azalttığına dair iyi kanıtlar var, benzer yöntemlerle yapılan çalışmalar uzun vadeli bir zarar bulmadı ve kısa vadeli stresle ilgili sorular hâlâ yanıt bekliyor.

Ağlamaya bırakma kimlere uyar, kimlere uymaz?

Şu durumlardaki ailelere uyabilir:

• bebeğiniz 6 aydan büyük, sağlıklı ve iyi büyüyor
• gece uyanmaları veya uzun süren yatma saatleri aileyi yıpratıyor
• iki ebeveyn de aynı fikirde ve buna devam edebileceğini hissediyor
• daha yumuşak yöntemler işe yaramadı ya da kısa ve tutarlı bir yaklaşımı tercih ediyorsunuz

Şu durumlarda pek uygun değildir:

• bebeğiniz 6 aydan küçükse
• bebeğiniz hastaysa, bir yeri ağrıyorsa ya da beslenme, kilo veya tıbbi açıdan endişeler varsa (önce aile hekiminizle konuşun)
• taşınma, yeni bir kreş ya da bakıcı veya yeni bir kardeş gibi büyük bir değişiklik yaşıyorsanız
• ağlamayı dinlemek dayanılmaz geliyorsa. RACGP her yöntemin ebeveynler üzerindeki etkisinin göz önünde bulundurulmasını öneriyor; duyarlı yatıştırma veya kademeli uzaklaşma size daha uygun olabilir
• ebeveynlerden biri moral bozukluğuyla mücadele ediyorsa. Önce bunun için destek alın; bkz. doğum sonrası ruh hâli

Hangi güvenlik kuralları geçerli ve ne zaman bırakmalıyım?

Hangi yatıştırma yöntemini kullanırsanız kullanın, güvenli uykunun temel kuralları her uyku için geçerlidir. NICHD Safe to Sleep ve Red Nose şunları öneriyor:

• sırt üstü uyutma, başı ve yüzü açık
• yalnızca lastikli bir çarşafı olan sert, düz, eğimsiz bir şilte ve karyolada yumuşak veya gevşek hiçbir şey olmaması
• ağırlıklı uyku tulumu, kundak veya battaniye kullanılmaması
• en az ilk 6 ay boyunca sizin odanızda kendi güvenli uyku alanı
• dumansız bir ortam

NICHD, bebeklerin 1 yaşına kadar gündüz uykuları dahil her uykuda sırt üstü yatırılmasını öneriyor. Kurulumun tamamı için güvenli uyku rehberine bakın.

Yöntemi bırakın ve yanına gidin: ağlama farklı geliyorsa, bebeğiniz kusmuşsa veya hasta olduğunu düşünüyorsanız. NHS'in acil yardım rehberini kullanın:

Bugün bir aile hekimine görünün: bebeğinizin ateşi varsa ve hasta görünüyorsa, beslenmiyorsa ya da endişeleniyorsanız. Bebeğiniz iyileşene kadar planı askıya alın.

Kendinize de iyi bakın. Ağlama size çok geliyorsa bırakmanızda hiçbir sakınca yok. Sabrınızın sonuna geldiğinizi hissederseniz bebeğinizi güvenli bir şekilde karyolasına yatırın ve birkaç dakikalığına uzaklaşın, ardından doktorunuz veya yerel bir çocuk sağlığı hizmeti hattını arayın. Kendinize veya bebeğinize zarar verme düşünceleriniz varsa yerel bir kriz destek hattı veya yerel acil durum numarası numarasını arayın.

Ağlamaya bırakma diğer yöntemlerle nasıl karşılaştırılır?

Her seçeneği yan yana görmek için uyku eğitimine genel bakış rehberine bakın. AASM hiçbir yöntemin diğerlerinden açıkça daha iyi olmadığını buldu; bu yüzden en iyisi genellikle ailenizin tutarlı bir şekilde uygulayabileceği ve kendini rahat hissedeceği yöntemdir.