Metoda „wypłakania się” (wygaszanie): na czym polega, od jakiego wieku i co mówią badania

Metoda „wypłakania się”, w badaniach nazywana wygaszaniem niemodyfikowanym, polega na kładzeniu dziecka spać o ustalonej porze i niewracaniu do niego aż do rana, chyba że trzeba sprawdzić jego bezpieczeństwo lub to, czy nie jest chore. Tak definiuje ją American Academy of Sleep Medicine (AASM). To metoda treningu snu z najmniejszym udziałem rodzica i różni się od kontrolowanego pocieszania, w którym zaglądasz do dziecka w odstępach czasu. Źródła australijskie i brytyjskie podają, że takie metody nie są przeznaczone dla dzieci poniżej 6 miesięcy, a dowody to połączenie realnych korzyści dla snu i otwartych pytań dotyczących stresu.

Ten poradnik opisuje metodę w neutralny sposób, żeby pomóc Ci podjąć decyzję. Nie jest zachętą do jej stosowania, a wiele rodzin wybiera łagodniejsze rozwiązania albo w ogóle nie stosuje treningu snu.

Na czym polega metoda „wypłakania się”?

Według definicji AASM rodzice kładą dziecko spać o wyznaczonej porze, a potem nie reagują na nie aż do rana, nadal jednak pilnując jego bezpieczeństwa i sprawdzając, czy nie jest chore. Celem jest zmniejszenie płaczu i wołania przez usunięcie uwagi rodzica, która działa jak nagroda.

NCT wyznacza granicę między dwiema metodami, które często są mylone:

• Metoda „wypłakania się” (wygaszanie): zostawiasz dziecko, by płakało, i w ogóle nie reagujesz.
• Kontrolowany płacz (stopniowe wygaszanie): zaglądasz do dziecka, by wiedziało, że jesteś obok, ale nie usypiasz go z powrotem. NCT zaznacza, że czasem nazywa się to metodą Ferbera.

Jeśli interesuje Cię zaglądanie do dziecka w odstępach czasu, zajrzyj do poradnika sprawdzanie i pocieszanie, który szczegółowo omawia kontrolowane pocieszanie. AASM wymienia też wariant nazywany „wygaszaniem z obecnością rodzica”, w którym rodzic zostaje w pokoju.

Skąd wzięła się metoda „wypłakania się”?

Nazwa pochodzi z psychologii behawioralnej, w której „wygaszanie” oznacza stopniowe zanikanie zachowania, gdy przestaje ono być nagradzane. Badacze snu analizują ją pod nazwą „wygaszanie niemodyfikowane” i była to jedna z terapii ocenionych w przeglądzie AASM z 2006 roku obejmującym 52 badania dotyczące leczenia.

Tresillian, australijska organizacja wspierająca rodziców, opisuje „wypłakiwanie się” jako nowszą nazwę kontrolowanego płaczu, metody stosowanej w latach 80., i podaje, że nowsze badania nad zdrowiem psychicznym niemowląt wskazały łagodniejsze sposoby wspierania snu.

Od jakiego wieku stosuje się metodę „wypłakania się”?

Źródła, które podają wiek, wskazują 6 miesięcy lub więcej:

NCT wyjaśnia swoje stanowisko: zachęcanie dzieci poniżej 6 miesięcy do dłuższego i głębszego snu, niż jest to typowe dla ich etapu rozwoju, mogłoby zwiększać ryzyko SIDS, a trening snu często oznacza osobny pokój, podczas gdy spanie w jednym pokoju w dzień i w nocy przez pierwsze sześć miesięcy pomaga chronić przed SIDS. Przegląd systematyczny Douglas i Hilla wykazał, że nie udowodniono, by behawioralne interwencje dotyczące snu w pierwszych 6 miesiącach zmniejszały płacz, zapobiegały późniejszym problemom ze snem lub chroniły przed depresją poporodową.

W USA poradnik HealthyChildren.org o usypianiu dziecka (przygotowany przez American Academy of Pediatrics) nie wskazuje żadnej metody treningu snu ani wieku jej rozpoczęcia. Sugeruje kładzenie dziecka do łóżeczka sennego, a nie już śpiącego, i niespieszenie się z uspokajaniem płaczącego dziecka, ponieważ dzieci potrzebują czasu, by nauczyć się samodzielnie z powrotem zasypiać.

Jeśli Twoje dziecko urodziło się przedwcześnie, zapytaj lekarza rodzinnego lub pielęgniarkę środowiskową, czy kierować się jego wiekiem skorygowanym.

Jak krok po kroku stosuje się metodę „wypłakania się”?

Jeśli zdecydujesz się ją wypróbować, tak zwykle się ją przygotowuje. Warto najpierw omówić to z lekarzem rodzinnym lub pielęgniarką środowiskową, zwłaszcza jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości dotyczące zdrowia lub karmienia dziecka.

1. Sprawdź, czy to dobry moment. Twoje dziecko ma ponad 6 miesięcy, jest zdrowe, je i rośnie zgodnie z oczekiwaniami, a w Waszym życiu nie dzieje się nic dużego, jak choroba czy przeprowadzka.
2. Ustalcie wspólne stanowisko. RACGP wymienia brak zgody między rodzicami co do tego, jak postępować ze snem, jako jeden z powodów, dla których plan snu nie działa. Uzgodnijcie plan, w tym to, co będziecie robić w nocy, przed pierwszą nocą.
3. Zdecyduj w sprawie nocnych karmień. NHS podaje, że od 6. do 12. miesiąca nocne karmienia mogą nie być już potrzebne, ale niektóre dzieci nadal ich potrzebują. Jeśli Twoje dziecko nadal je w nocy, porozmawiaj z pielęgniarką środowiskową i zajrzyj do poradnika rezygnacja z karmień nocnych.
4. Najpierw zaspokój potrzeby dziecka. HealthyChildren.org sugeruje, by przede wszystkim sprawdzić, czy dziecko nie jest głodne, zmęczone lub czy coś go nie boli. Najpierw pełne karmienie, czysta pieluszka i wygodne ubranko.
5. Przygotuj bezpieczne łóżeczko. Na plecach, na twardym, płaskim materacu, tylko z dopasowanym prześcieradłem (zobacz część o bezpieczeństwie poniżej).
6. Przeprowadzaj spokojny, przewidywalny rytuał przed snem codziennie o tej samej porze. Zobacz rytuał przed snem.
7. Połóż dziecko do łóżeczka, gdy jeszcze nie śpi, powiedz dobranoc i wyjdź.
8. Nie wracaj do pokoju aż do ustalonej godziny porannej, chyba że trzeba sprawdzić bezpieczeństwo dziecka lub to, czy nie jest chore. Nasłuchiwanie albo korzystanie z elektronicznej niani pozwala to sprawdzać bez wchodzenia do pokoju.
9. Prowadź dziennik snu. W programie RACGP rodzice dostają dziennik do śledzenia postępów. Zapisuj porę snu, czas trwania płaczu, pobudki i godzinę porannej pobudki, żeby widzieć ogólną tendencję, a nie oceniać pojedynczych nocy.

Jak zwykle wygląda pierwszy tydzień?

Nie ma pewnego schematu na każdą noc, a dzieci bardzo się od siebie różnią. Wiele rodzin uważa pierwsze noce za najtrudniejsze, a to, jak szybko płacz słabnie, jest różne u różnych dzieci, dlatego dziennik bywa pomocny. Spodziewaj się, że uzgodniony plan będzie Ci potrzebny także w środku nocy, a nie tylko w porze snu.

W programie RACGP postępy ocenia się po 2 tygodniach. Program ostrzega też przed wybuchem wygaszania: powrotem nocnych pobudek 2–4 tygodnie po tym, jak ustały, który zdarza się u około 20% dzieci, bez wyraźnej przyczyny, takiej jak gorączka. Zaleca się powrót do tej samej techniki, a dzieci zwykle po kilku nocach wracają do nowych nawyków związanych ze snem.

Jeśli po kilku tygodniach nic się nie poprawiło, RACGP sugeruje sprawdzić, czy technika jest stosowana konsekwentnie, czy rodzice się co do niej nie spierają i czy któryś z rodziców nie zmaga się z depresją.

Czy metoda „wypłakania się” działa? Co mówią badania

Badania potwierdzają skuteczność wygaszania w poprawie snu, ale większość z nich nie mierzy wszystkiego, na czym zależy rodzicom, a niewiele testuje samo pełne wygaszanie.

Dowody na poprawę snu

• Przegląd AASM obejmujący 52 badania wykazał, że w 94% z nich metody behawioralne okazały się skuteczne, a u ponad 80% dzieci nastąpiła istotna klinicznie poprawa, która utrzymywała się przez 3 do 6 miesięcy. Przegląd wykazał mocne poparcie dla wygaszania niemodyfikowanego.
• W zaleceniach praktycznych AASM z 2006 roku wygaszanie niemodyfikowane otrzymało ocenę „standard” (najwyższy poziom), ale stwierdzono niewystarczające dowody, by zalecać którąkolwiek metodę bardziej niż inne.

Dowody dotyczące długotrwałych skutków

• W australijskim randomizowanym badaniu Gradisara i współpracowników z udziałem 43 dzieci w wieku 6–16 miesięcy testowano stopniowe wygaszanie (z zaglądaniem, a nie pełne wygaszanie) oraz przesuwanie pory snu. Obie metody poprawiły sen. Poziom kortyzolu (hormonu stresu) wykazał niewielki lub umiarkowany spadek, a 12 miesięcy później nie stwierdzono różnic w przywiązaniu, emocjach ani zachowaniu.
• 5-letnia obserwacja uczestników australijskiego badania dotyczącego behawioralnych technik snu stosowanych z pomocą pielęgniarek w wieku 8–10 miesięcy nie wykazała w wieku 6 lat różnic w problemach emocjonalnych lub behawioralnych, stresie, relacji dziecka z rodzicem ani zdrowiu psychicznym matek. Autorzy stwierdzili, że techniki te nie miały wyraźnych długotrwałych skutków, ani pozytywnych, ani negatywnych.
• Brytyjskie badanie Bilgin i Wolkego objęło 178 dzieci, których rodzice podawali, jak często zostawiali je, by się wypłakały. Postępowanie takie w pierwszych 6 miesiącach nie wiązało się ze słabszym przywiązaniem ani z trudnościami w zachowaniu w wieku 18 miesięcy. Było to badanie obserwacyjne, a nie badanie programu snu.

Zastrzeżenia zgłaszane przez badaczy

• Małe badanie Middlemiss i współpracowników z udziałem 25 dzieci w wieku od 4 do 10 miesięcy, uczestniczących w 5-dniowym szpitalnym programie wygaszania, wykazało, że w 3. dniu dzieci nie okazywały już niepokoju w porze snu, ale ich poziom kortyzolu był nadal podwyższony, podczas gdy u ich matek spadł.
• Douglas i Hill ostrzegają, że interwencje dotyczące snu stosowane od pierwszych tygodni grożą nasileniem uciążliwego płaczu, wcześniejszym zakończeniem karmienia piersią i większym niepokojem u matek.
• HealthyChildren.org podkreśla, że uczenie dziecka samodzielnego uspokajania się to nie to samo co zostawianie go, by się „wypłakało”, ani ignorowanie jego płaczu.

Podsumowując: wygaszanie ma dobre poparcie w dowodach, jeśli chodzi o zmniejszanie trudności przy zasypianiu i nocnych pobudek u starszych niemowląt, w badaniach podobnych metod nie stwierdzono długotrwałych szkód, a pytania dotyczące krótkotrwałego stresu pozostają otwarte.

Komu metoda „wypłakania się” może odpowiadać, a komu nie?

Może odpowiadać rodzinom, w których:

• dziecko ma ponad 6 miesięcy, jest zdrowe i dobrze rośnie
• nocne pobudki lub długie zasypianie wyczerpują całą rodzinę
• oboje rodzice się zgadzają i czują, że są w stanie konsekwentnie ją stosować
• łagodniejsze metody nie zadziałały albo wolicie krótkie, konsekwentne podejście

Nie jest dobrym wyborem, gdy:

• dziecko ma mniej niż 6 miesięcy
• dziecko jest chore, coś go boli albo pojawiają się wątpliwości dotyczące karmienia, masy ciała lub zdrowia (najpierw porozmawiaj z lekarzem rodzinnym)
• przechodzicie dużą zmianę, taką jak przeprowadzka, nowa opieka nad dzieckiem lub pojawienie się rodzeństwa
• słuchanie płaczu wydaje się nie do zniesienia. RACGP zaleca wzięcie pod uwagę wpływu każdej metody na rodziców, a responsywne usypianie lub stopniowe wycofywanie się mogą Wam bardziej odpowiadać
• któryś z rodziców zmaga się z obniżonym nastrojem. Najpierw zadbaj o wsparcie w tej sprawie; zobacz nastrój po porodzie

Jakie zasady bezpieczeństwa obowiązują i kiedy przerwać?

Podstawowe zasady bezpiecznego snu dotyczą każdego snu, niezależnie od metody usypiania. NICHD Safe to Sleep i Red Nose zalecają:

• sen na plecach, z odkrytą głową i twarzą
• twardy, płaski, poziomy materac tylko z dopasowanym prześcieradłem i bez żadnych miękkich ani luźnych przedmiotów w łóżeczku
• żadnych obciążanych śpiworków, otulaczy ani kocyków
• własne bezpieczne miejsce do spania w Twoim pokoju co najmniej przez pierwsze 6 miesięcy
• otoczenie wolne od dymu tytoniowego

NICHD zaleca układanie dziecka na plecach do każdego snu, także do drzemek, aż do ukończenia 1 roku. Pełne zasady przygotowania miejsca do spania znajdziesz w poradniku bezpieczny sen.

Przerwij i idź do dziecka, jeśli płacz brzmi inaczej, dziecko zwymiotowało lub uważasz, że jest chore. Skorzystaj z przewodnika NHS po sytuacjach wymagających pilnej pomocy:

Jeszcze dziś zgłoś się do lekarza rodzinnego, jeśli dziecko ma gorączkę i wydaje się chore, nie je lub coś Cię niepokoi. Wstrzymaj plan, dopóki dziecko nie wyzdrowieje.

Zadbaj też o siebie. Jeśli płacz to dla Ciebie za dużo, możesz przerwać. Jeśli czujesz, że jesteś u kresu sił, połóż dziecko bezpiecznie w łóżeczku i odejdź na kilka minut, a potem zadzwoń pod lekarza lub lokalną poradnię zdrowia dziecka. Jeśli masz myśli o zrobieniu krzywdy sobie lub dziecku, zadzwoń pod lokalny telefon zaufania lub lokalny numer alarmowy.

Jak metoda „wypłakania się” wypada na tle innych metod?

Porównanie wszystkich możliwości znajdziesz w przeglądzie metod treningu snu. AASM nie wykazała, by którakolwiek metoda była wyraźnie lepsza od innych, więc najlepsza jest zwykle ta, którą Wasza rodzina potrafi stosować konsekwentnie i z którą dobrze się czujecie.