Depresja i lęk po porodzie: objawy, leczenie i szukanie pomocy

Wielu rodziców w pierwszych dniach po porodzie jest płaczliwych, niespokojnych lub drażliwych. NHS określa to jako bardzo częste i podaje, że zwykle mija w ciągu 2 tygodni. Gdy obniżony nastrój, ciągłe zamartwianie się lub poczucie, że sobie nie radzisz, trwają dłużej, nasilają się albo zaczynają się później, może to być depresja lub lęk po porodzie. Mogą one zacząć się w ciąży lub w dowolnym momencie pierwszego roku, mogą dotyczyć każdego z rodziców, a przy leczeniu szanse na poprawę są większe. Nie potrzebujesz diagnozy ani wszystkich objawów z listy, by poprosić o pomoc.

Baby blues czy depresja poporodowa?

CDC opisuje depresję poporodową jako silniejszą i dłużej trwającą niż baby blues, które zwykle ustępuje w ciągu kilku dni. Australijska organizacja Beyond Blue podaje, że depresja poporodowa na ogół nie mija sama. Jeśli przygnębienie nie ustąpiło po 2 tygodniach albo się nasila, porozmawiaj z kimś.

Jakie są objawy depresji i lęku po porodzie?

Objawy depresji

NHS wymienia następujące objawy depresji poporodowej:

• obniżony nastrój lub trudność w czerpaniu radości z czegokolwiek
• poczucie beznadziei lub tego, że sobie nie radzisz
• poczucie winy lub bezwartościowości albo przekonanie, że jesteś złym rodzicem
• lęk, niepokój lub ciągłe zamartwianie się
• nerwowość lub drażliwość
• problemy ze snem, nawet gdy masz czas na odpoczynek
• trudności z koncentracją lub podejmowaniem decyzji
• trudne uczucia wobec dziecka lub trudności w budowaniu więzi
• myśli samobójcze lub myśli o zrobieniu krzywdy sobie lub dziecku

Poczucie, że jest się złym rodzicem, znajduje się na tej liście jako objaw, a nie jako ocena. NHS podaje, że ważne jest, by poprosić o pomoc, nawet jeśli masz tylko niektóre objawy.

Objawy lęku

Beyond Blue podaje, że lęk występuje u świeżo upieczonych rodziców prawdopodobnie równie często jak depresja. Wymienia takie objawy jak ciągła drażliwość, niepokój lub napięcie oraz trudność z odprężeniem się. PANDA, australijska organizacja zajmująca się zdrowiem psychicznym w okresie okołoporodowym, podaje, że lęk po porodzie może być łagodny, umiarkowany lub ciężki. Może pojawić się nagle po porodzie albo narastać przez tygodnie i miesiące.

Jeśli nie możesz zasnąć, nawet gdy dziecko śpi, zajrzyj do poradnika niedobór snu, by dowiedzieć się, jak zmęczenie i depresja nakładają się na siebie.

Jak często to się zdarza i czy partnerzy też mogą tego doświadczyć?

To częste i może dotyczyć każdego, kto opiekuje się nowo narodzonym dzieckiem.

PANDA, organizacja australijska, uznaje za okres okołoporodowy czas od ciąży do końca pierwszych 12 miesięcy. Australijska organizacja Beyond Blue podaje, że depresja poporodowa dotyczy nawet 1 na 6 kobiet i około 1 na 10 świeżo upieczonych ojców. NHS również podaje, że ojcowie i partnerzy mogą doświadczać depresji po narodzinach dziecka.

NHS podaje, że nie wiadomo dokładnie, co powoduje depresję poporodową. Wymienia czynniki, które zwiększają ryzyko:

• przebyta wcześniej depresja
• niedawne trudne wydarzenia życiowe
• wcześniak lub chore dziecko albo bliźnięta lub więcej dzieci
• brak wystarczającego wsparcia
• problemy w związku
• przemoc domowa lub krzywdzenie

O objawach u ojców i rodziców, którzy nie rodzili, oraz o tym, jak partnerzy mogą dzielić się obowiązkami, przeczytasz w poradniku wsparcie partnera.

Jak leczy się depresję poporodową?

Strona NHS o leczeniu wymienia terapie rozmową, takie jak terapia poznawczo-behawioralna (CBT), oraz leki przeciwdepresyjne. Podaje, że wiele leków przeciwdepresyjnych można bezpiecznie stosować w okresie karmienia piersią i że warto powiedzieć lekarzowi o karmieniu piersią, by mógł przepisać odpowiedni dla Ciebie lek. W Wielkiej Brytanii dorośli mogą też sami zgłosić się do jednej z usług terapii rozmową w ramach NHS.

NHS podaje, że depresja poporodowa zwykle mija w ciągu 3 do 6 miesięcy, ale czasem może trwać znacznie dłużej, i że przy leczeniu szanse na poprawę są większe. CDC podaje, że depresję można leczyć i większość osób dochodzi do zdrowia dzięki leczeniu.

Obok leczenia ważne jest praktyczne wsparcie. Beyond Blue radzi pospać godzinę lub 2 dłużej, gdy ktoś inny może zająć się dzieckiem, drzemać, gdy dziecko śpi, odpuścić obowiązki domowe i prosić o pomoc przy sprzątaniu i posiłkach.

Jak poprosić o pomoc?

Zacznij od lekarza rodzinnego lub położnej albo pielęgniarki podczas wizyt kontrolnych dziecka. NHS podaje, że jeśli zgłosisz się z tymi objawami do lekarza rodzinnego, pielęgniarki środowiskowej lub położnej, zadadzą Ci pytania o to, jak się ostatnio czujesz. Odpowiadaj tak szczerze, jak potrafisz; dzięki temu mogą dobrać odpowiednie wsparcie.

Możesz powiedzieć: „Od kiedy dziecko jest z nami, czuję ___. Najtrudniejsza pora dnia to ___. Proszę o pomoc w ___”. To wystarczy na początek.

Jeśli to pomoże, zanotuj kilka przykładów trudnych chwil, mniej więcej od jak dawna się tak czujesz oraz jak śpisz i jesz. Nie potrzebujesz pełnego dziennika, a dzień bez notatek nie oznacza, że był dobry.

Jeśli potrzebujesz z kimś porozmawiać między wizytami, skontaktuj się z lokalną poradnię zdrowia psychicznego okołoporodowego.

Czym jest psychoza poporodowa?

Psychoza poporodowa występuje rzadko, ale jest poważna. Strona NHS o psychozie poporodowej podaje, że dotyczy około 1 na 1000 matek, a PANDA w Australii podaje liczbę od 1 do 2 na każde 1000. NHS podaje, że objawy zwykle pojawiają się nagle w ciągu pierwszych 2 tygodni po porodzie, często w ciągu kilku godzin lub dni.

Objawy to między innymi:

• widzenie lub słyszenie rzeczy, których nie ma
• przekonania, lęki lub podejrzenia, które najprawdopodobniej nie są prawdziwe
• uczucie bardzo silnego „haju” lub szybko zmieniający się nastrój
• silne splątanie

NHS podaje, że należy ją traktować jako stan nagły i że osoba chora może nie zdawać sobie sprawy, że jest chora. Dlatego często to partnerzy, rodzina i przyjaciele muszą działać. Natychmiast zgłoś się do lekarza rodzinnego i poproś o ocenę tego samego dnia. Jeśli komukolwiek może grozić niebezpieczeństwo, zadzwoń pod lokalny numer alarmowy lub jedź na szpitalny oddział ratunkowy. NHS podaje, że dzięki leczeniu i odpowiedniemu wsparciu większość osób z psychozą poporodową całkowicie wraca do zdrowia.

Kiedy szukać pomocy natychmiast?

Zadzwoń natychmiast pod lokalny telefon zaufania lub lokalny numer alarmowy, jeśli masz myśli samobójcze lub myśli o zrobieniu krzywdy sobie lub dziecku. Beyond Blue radzi, by przy takich myślach natychmiast szukać pomocy.

Zadzwoń pod lokalny numer alarmowy, jeśli komukolwiek grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo.

Zadbaj o ocenę lekarską tego samego dnia przy możliwych objawach psychozy poporodowej, takich jak splątanie, omamy lub nagła zmiana zachowania.

Wkrótce zgłoś się do lekarza rodzinnego, jeśli:

• obniżony nastrój, lęk lub drażliwość utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie po porodzie
• nasilają się lub utrudniają Ci codzienne funkcjonowanie
• masz trudne uczucia wobec dziecka lub trudno Ci zbudować z nim więź
• niepokoisz się o nastrój partnera lub partnerki

Linie wsparcia okołoporodowego nie zawsze działają całą dobę. Przy myślach o zrobieniu krzywdy korzystaj z linii kryzysowej lub służb ratunkowych.

Jak mogą pomóc partnerzy, rodzina i przyjaciele?

Konkretne propozycje łatwiej przyjąć niż „daj znać, jeśli czegoś potrzebujesz”. Spróbuj: „We wtorek zrobię zakupy”, „Jutro rano od 6 do 8 zajmę się dzieckiem, a Ty się wyśpisz” albo „Mogę zawieźć Cię na wizytę”. Zapytaj, co by pomogło, i wysłuchaj odpowiedzi.

Jeśli zauważasz objawy u kogoś bliskiego, życzliwie powiedz tej osobie, co widzisz, i zaproponuj pomoc w umówieniu wizyty u lekarza rodzinnego lub to, że pójdziecie na nią razem. Praktyczna pomoc uzupełnia profesjonalną opiekę, a nie ją zastępuje. Zadbaj też o własny nastrój: PANDA w Australii podaje, że nawet 1 na 10 przyszłych lub świeżo upieczonych ojców doświadcza depresji lub lęku.