Laten uithuilen (extinctie): hoe het werkt, leeftijden en het bewijs

Laten uithuilen, in onderzoek bekend als onaangepaste extinctie, betekent dat je je baby op een vaste bedtijd naar bed brengt en tot de ochtend niet meer teruggaat, behalve om te controleren op veiligheid en ziekte. Zo definieert de American Academy of Sleep Medicine (AASM) het. Het is de slaaptrainingsmethode met de minste tussenkomst van jou, en het is iets anders dan gecontroleerd troosten, waarbij je op tussenpozen bij je baby gaat kijken. Australische en Britse bronnen zeggen dat methoden zoals deze niet bedoeld zijn voor baby's jonger dan 6 maanden, en het bewijs is een mix van echte voordelen voor de slaap en open vragen over stress.

Deze gids legt de methode neutraal uit, zodat je zelf kunt beslissen. Het is geen aanbeveling om de methode te gebruiken, en veel gezinnen kiezen voor zachtere mogelijkheden of helemaal geen slaaptraining.

Wat is de methode laten uithuilen?

In de definitie van de AASM brengen ouders het kind op een vastgestelde bedtijd naar bed en negeren ze het kind daarna tot de ochtend, terwijl ze wel blijven letten op veiligheid en ziekte. Het doel is minder huilen en roepen, door de aandacht van de ouders als beloning daarvoor weg te nemen.

De NCT maakt onderscheid tussen twee methoden die vaak door elkaar worden gehaald:

• Laten uithuilen (extinctie): je laat je baby huilen en reageert helemaal niet.
• Gecontroleerd laten huilen (geleidelijke extinctie): je gaat bij je baby kijken om te laten weten dat je er bent, maar je troost je baby niet weer in slaap. De NCT merkt op dat dit soms de Ferbermethode wordt genoemd.

Als je meer wilt weten over kijken op tussenpozen, lees dan kijken en troosten, waarin gecontroleerd troosten uitgebreid aan bod komt. De AASM noemt ook een variant die ‘extinctie met aanwezigheid van een ouder’ heet, waarbij een ouder in de kamer blijft.

Waar komt laten uithuilen vandaan?

De naam komt uit de gedragspsychologie, waar ‘extinctie’ beschrijft dat gedrag uitdooft zodra het niet meer wordt beloond. Slaaponderzoekers bestuderen het onder de naam ‘onaangepaste extinctie’, en het was een van de behandelingen die werden beoordeeld in een review van de AASM uit 2006 van 52 behandelonderzoeken.

Tresillian, de Australische organisatie voor opvoedondersteuning, beschrijft ‘laten uithuilen’ als een nieuwere naam voor gecontroleerd laten huilen, een methode die in de jaren tachtig werd gebruikt, en zegt dat nieuwer onderzoek naar de mentale gezondheid van baby's zachtere manieren heeft laten zien om de slaap te ondersteunen.

Vanaf welke leeftijd wordt laten uithuilen gebruikt?

Bronnen die een leeftijd noemen, houden 6 maanden of ouder aan:

De NCT legt uit waarom: baby's jonger dan 6 maanden aanmoedigen om langer en dieper te slapen dan normaal is voor hun fase, kan het risico op wiegendood (SIDS) vergroten, en slaaptraining betekent vaak een aparte kamer, terwijl dag en nacht op dezelfde kamer slapen in de eerste zes maanden helpt beschermen tegen wiegendood. Een systematische review van Douglas en Hill vond dat van gedragsmatige slaapinterventies in de eerste 6 maanden niet is aangetoond dat ze huilen verminderen, latere slaapproblemen voorkomen of beschermen tegen een postnatale depressie.

In de VS noemt de gids van HealthyChildren.org om je baby te laten slapen (van de American Academy of Pediatrics) geen slaaptrainingsmethode en geen leeftijd daarvoor. De gids stelt voor om baby's slaperig in plaats van slapend in bed te leggen en niet meteen naar een huilende baby toe te rennen om die te troosten, omdat baby's tijd nodig hebben om te leren zelf weer in slaap te vallen.

Als je baby te vroeg is geboren, vraag dan aan je huisarts of jeugdverpleegkundige of je beter kunt uitgaan van de gecorrigeerde leeftijd.

Hoe pak je laten uithuilen stap voor stap aan?

Als je hebt besloten het te proberen, wordt de methode meestal zo opgezet. Het is goed om het eerst te bespreken met je huisarts of jeugdverpleegkundige, vooral als er zorgen zijn over de gezondheid of voeding van je baby.

1. Kijk of het moment goed is. Je baby is ouder dan 6 maanden, gezond, de voeding gaat goed en je baby groeit zoals verwacht, en er speelt geen grote verandering zoals ziekte of een verhuizing.
2. Zorg dat iedereen op één lijn zit. De RACGP noemt onenigheid tussen ouders over de aanpak van het slapen als een van de redenen waarom een slaapplan niet werkt. Spreek het plan af, ook wat je 's nachts doet, vóór de eerste nacht.
3. Beslis wat je doet met nachtvoedingen. De NHS zegt dat nachtvoedingen van 6 tot 12 maanden misschien niet meer nodig zijn, maar dat sommige baby's ze nog wel nodig hebben. Als je baby 's nachts nog voeding krijgt, praat dan met je jeugdverpleegkundige en lees nachtvoedingen afbouwen.
4. Zorg eerst voor wat je baby nodig heeft. HealthyChildren.org stelt voor om voor alles na te gaan of je baby honger heeft, moe is of pijn heeft. Een volle voeding, een schone luier en comfortabele kleding komen eerst.
5. Richt het bedje veilig in. Op de rug, op een stevig, vlak matras met alleen een hoeslaken (zie het deel over veiligheid hieronder).
6. Houd een rustig, voorspelbaar bedtijdritueel aan elke avond op hetzelfde tijdstip. Zie bedtijdritueel.
7. Leg je baby wakker in het bedje, zeg welterusten en ga weg.
8. Ga niet meer naar binnen tot je vastgestelde ochtendtijd, behalve om te controleren op veiligheid en ziekte. Door te luisteren of een babyfoon te gebruiken, kun je controleren zonder naar binnen te gaan.
9. Houd een slaapdagboek bij. Het programma van de RACGP geeft ouders een dagboek om de voortgang bij te houden. Schrijf de bedtijd op, hoelang het huilen duurde, wanneer je baby wakker werd en hoe laat je baby 's ochtends wakker werd, zodat je de trend ziet in plaats van losse nachten te beoordelen.

Hoe ziet een gemiddelde eerste week eruit?

Er is geen betrouwbaar patroon per nacht, en baby's verschillen sterk. Veel gezinnen vinden de eerste nachten het zwaarst, en hoe snel het huilen afneemt, verschilt per baby; daarom helpt een dagboek. Houd er rekening mee dat je je afgesproken plan ook midden in de nacht nodig hebt, niet alleen bij bedtijd.

Het programma van de RACGP bekijkt de voortgang na 2 weken. Het waarschuwt ook voor een extinctie-uitbarsting: 's nachts wakker worden dat 2–4 weken nadat het was gestopt terugkomt, wat bij ongeveer 20% van de baby's gebeurt, zonder duidelijke oorzaak zoals koorts. Het advies is om terug te gaan naar dezelfde techniek, en baby's vallen na een paar nachten meestal weer terug in hun nieuwe slaapgewoonten.

Als er na een paar weken niets is verbeterd, stelt de RACGP voor om te kijken of de techniek consequent wordt toegepast, of ouders het er niet over eens zijn, en of een ouder misschien depressief is.

Werkt laten uithuilen? Wat het bewijs zegt

Het onderzoek ondersteunt extinctie voor de slaap, maar de meeste onderzoeken meten niet alles wat ouders belangrijk vinden, en weinig onderzoeken testen volledige extinctie op zichzelf.

Bewijs dat het de slaap verbetert

• De review van de AASM van 52 onderzoeken vond dat 94% meldde dat gedragsmatige behandelingen werkten, waarbij meer dan 80% van de kinderen een klinisch significante verbetering liet zien die 3 tot 6 maanden aanhield. De review vond sterke onderbouwing voor onaangepaste extinctie.
• De praktijkrichtlijnen van de AASM uit 2006 beoordeelden onaangepaste extinctie als ‘standaard’ (het hoogste niveau), maar vonden onvoldoende bewijs om één methode boven een andere aan te raden.

Bewijs over effecten op lange termijn

• Een Australisch gerandomiseerd onderzoek van Gradisar en collega's met 43 baby's van 6–16 maanden testte geleidelijke extinctie (met controles, geen volledige extinctie) en bedtijd verschuiven. Beide verbeterden de slaap. Cortisol (een stresshormoon) daalde licht tot matig, en 12 maanden later waren er geen verschillen in hechting, emoties of gedrag.
• Een vervolgonderzoek na 5 jaar van een Australisch onderzoek naar gedragsmatige slaaptechnieken die op 8–10 maanden door verpleegkundigen werden aangeboden, vond op 6-jarige leeftijd geen verschillen in emotionele of gedragsproblemen, stress, de ouder-kindrelatie of de mentale gezondheid van moeders. De onderzoekers concludeerden dat de technieken geen duidelijke blijvende effecten hadden, positief of negatief.
• Een Brits onderzoek van Bilgin en Wolke volgde 178 baby's van wie de ouders aangaven hoe vaak ze hun baby lieten uithuilen. Dat in de eerste 6 maanden doen hing niet samen met een minder goede hechting of minder goed gedrag op 18 maanden. Dit was een observationeel onderzoek, geen onderzoek naar een slaapprogramma.

Zorgen die onderzoekers hebben geuit

• Een klein onderzoek van Middlemiss en collega's bij 25 baby's van 4 tot 10 maanden in een klinisch extinctieprogramma van 5 dagen vond dat baby's op dag 3 bij het slapengaan geen zichtbare onrust meer lieten zien, maar dat hun cortisol nog verhoogd was, terwijl dat van hun moeders was gedaald.
• Douglas en Hill waarschuwen dat slaapinterventies die al vanaf de eerste weken worden gebruikt het risico meebrengen op meer probleemhuilen, eerder stoppen met borstvoeding en meer angst bij moeders.
• HealthyChildren.org benadrukt dat je baby leren zichzelf te troosten niet hetzelfde is als je baby laten ‘uithuilen’ of het huilen negeren.

Kortom: er is goed bewijs dat extinctie problemen rond bedtijd en 's nachts wakker worden bij oudere baby's vermindert, onderzoeken naar verwante methoden vonden geen schade op lange termijn, en er blijven vragen over stress op korte termijn.

Bij wie past laten uithuilen, en bij wie niet?

Het past misschien bij gezinnen waarin:

• je baby ouder is dan 6 maanden, gezond is en goed groeit
• 's nachts wakker worden of lange bedtijden het gezin uitputten
• beide ouders het eens zijn en het gevoel hebben dat ze het kunnen volhouden
• zachtere methoden niet hebben gewerkt, of je liever een korte, consequente aanpak hebt

Het past minder goed als:

• je baby jonger is dan 6 maanden
• je baby ziek is, pijn heeft, of als er zorgen zijn over voeding, gewicht of gezondheid (praat eerst met je huisarts)
• je midden in een grote verandering zit, zoals een verhuizing, nieuwe kinderopvang of een broertje of zusje
• het huilen aanhoren ondraaglijk voelt. De RACGP raadt aan om bij elke methode na te denken over de impact op ouders, en responsief tot rust brengen of geleidelijk terugtrekken past misschien beter bij je
• een ouder het moeilijk heeft met een sombere stemming. Zoek daar eerst steun voor; zie stemming na de bevalling

Welke veiligheidsregels gelden er, en wanneer stop ik?

De basis van veilig slapen geldt voor elke slaap, welke methode je ook gebruikt om je baby tot rust te brengen. NICHD Safe to Sleep en Red Nose adviseren:

• op de rug slapen, met hoofd en gezicht onbedekt
• een stevig, vlak matras dat recht ligt, met alleen een hoeslaken, en niets zachts of losliggends in het bedje
• geen verzwaarde slaapzakken, inbakerdoeken of dekens
• een eigen veilige slaapplek op jouw kamer, minstens de eerste 6 maanden
• een rookvrije omgeving

Het NICHD adviseert om baby's bij elke slaap op de rug te leggen, ook bij dutjes, tot ze 1 jaar zijn. Zie veilig slapen voor de volledige inrichting.

Stop en ga naar binnen als het huilen anders klinkt, je baby heeft overgegeven of je denkt dat je baby ziek is. Gebruik de NHS-gids voor dringende hulp:

Ga vandaag naar de huisarts als je baby koorts heeft en ziek lijkt, geen voeding neemt, of als je je zorgen maakt. Zet het plan stil tot je baby beter is.

Zorg ook goed voor jezelf. Als het huilen te veel wordt, is het prima om te stoppen. Als je het gevoel hebt dat je het niet meer aankunt, leg je baby dan veilig in het bedje en loop een paar minuten weg, en bel daarna je arts of een lokale jeugdgezondheidsdienst. Als je gedachten hebt om jezelf of je baby iets aan te doen, bel dan een lokale crisislijn of het lokale alarmnummer.

Hoe verhoudt laten uithuilen zich tot andere methoden?

Voor een vergelijking van alle mogelijkheden naast elkaar, zie het overzicht van slaaptraining. De AASM vond geen methode die duidelijk beter was dan de andere, dus de beste is meestal de methode die jullie gezin consequent kan volhouden en waar jullie je goed bij voelen.