Metoda Ferbera i kontrolowane pocieszanie: jak działa sprawdzanie i pocieszanie

Sprawdzanie i pocieszanie to technika usypiania, w której kładziesz dziecko do łóżeczka, gdy nie śpi, wychodzisz z pokoju i wracasz na krótkie, spokojne sprawdzenia w ustalonych odstępach, które stopniowo się wydłużają. Ma kilka nazw: kontrolowane pocieszanie, kontrolowany płacz, stopniowe wygaszanie oraz, zwłaszcza w USA, metoda Ferbera. Najczęstsze pytania RACGP o kontrolowany płacz zalecają ją dla zdrowych niemowląt w wieku 6 miesięcy i starszych, podają przykładowe odstępy między sprawdzeniami: 2, 4, 6, 8 i 10 minut, i wskazują, że zaczyna działać po około pięciu do siedmiu nocach.

To jedna z kilku możliwości. Porównanie metod obok siebie znajdziesz w naszym przeglądzie metod treningu snu.

Czym są metoda Ferbera, kontrolowane pocieszanie i kontrolowany płacz?

To nazwy tego samego podejścia.

• Kontrolowane pocieszanie to termin, którego używa większość australijskich służb zdrowia. Royal Children's Hospital Melbourne (RCH) wymienia je jako jedną z dwóch opartych na dowodach technik usypiania, obok „biwakowania” (camping out).
• Kontrolowany płacz to starsza nazwa. RACGP podaje, że kontrolowany płacz jest „znany również jako »kontrolowane pocieszanie« lub »stopniowe wygaszanie«”.
• Stopniowe wygaszanie to termin używany w badaniach, np. w australijskim badaniu Gradisara i współpracowników z 2016 roku.
• Metoda Ferbera (lub „ferberyzacja”) to nazwa powszechnie używana w USA. Pochodzi od nazwiska Richarda Ferbera, który w latach 80. pisał o nocnych pobudkach i nocnym płaczu u niemowląt i maluchów (Ferber, 1987).

Sprawdzanie i pocieszanie to nie to samo co metoda „wypłakania się”. RACGP wyjaśnia, że przy wygaszaniu rodzic po ułożeniu dziecka „nigdy nie wraca do sypialni”, a przy kontrolowanym płaczu wracasz, by je uspokoić.

Od jakiego wieku można zacząć kontrolowane pocieszanie?

RACGP zaleca techniki takie jak kontrolowany płacz dla niemowląt w wieku 6 miesięcy i starszych. Podaje, że od niemowląt poniżej 3 miesięcy nie oczekuje się samodzielnego uspokajania się, a w wieku od 3 do 6 miesięcy nie należy zostawiać ich płaczących dłużej niż parę minut. RCH dodaje, że nie ma dowodów na to, by behawioralne metody poprawy snu pomagały niemowlętom poniżej 6 miesięcy.

Według RACGP przed rozpoczęciem dziecko musi być zdrowe. Sugeruje zacząć, gdy masz przed sobą kilka wolnych nocy bez ważnych zobowiązań. Informator rządu stanu Wiktoria zaleca rozmowę z pielęgniarką ds. zdrowia matki i dziecka przed wypróbowaniem kontrolowanego pocieszania. Ta rozmowa to dobra okazja, by sprawdzić, czy dziecko nadal potrzebuje nocnych karmień (zobacz odstawianie nocnych karmień) oraz, jeśli urodziło się przedwcześnie, czy kierować się wiekiem skorygowanym.

Jak krok po kroku stosować sprawdzanie i pocieszanie?

Te kroki opierają się na opisie RACGP.

1. Przeprowadź swój zwykły, spokojny rytuał przed snem, a potem połóż dziecko na plecach w łóżeczku.
2. Mów do dziecka lub poklepuj je, aż się uspokoi, albo przez około minutę. Powiedz dobranoc i wyjdź z pokoju.
3. Daj dziecku szansę, by samo się uspokoiło. Nie reaguj na marudzenie.
4. Jeśli dziecko zaczyna płakać, odczekaj pierwszy ustalony odstęp, np. 2 minuty, zanim wrócisz do pokoju.
5. Uspokajaj je nie dłużej niż około minutę albo do momentu, gdy się uspokoi, ale jeszcze nie zaśnie. Spróbuj ukoić je bez brania na ręce.
6. Wyjdź ponownie, gdy jest spokojne, ale jeszcze nie śpi, i odczekaj kolejny, dłuższy odstęp.
7. Wchodź i wychodź w zaplanowanych odstępach, aż dziecko zaśnie.
8. Jeśli dziecko obudzi się w nocy, postępuj tak samo.

Przykładowe odstępy między sprawdzeniami

To przykłady, a nie cele. Wybierz sekwencję, którą za każdym razem dasz radę spokojnie powtórzyć. Wiele rodzin zapisuje sobie odstępy, bo gdy dziecko płacze, czas może się bardzo dłużyć.

Co robić, gdy wchodzisz sprawdzić dziecko?

RACGP opisuje sprawdzenie jako krótkie uspokojenie: spokojne zdanie, np. „dobranoc, pora spać”, i poklepanie, nie dłużej niż około minutę. Celem jest dać dziecku znać, że jesteś w pobliżu, a nie uśpić je samodzielnie.

Niech sprawdzenia będą spokojne i mało angażujące. Przyciemnione światło, cichy głos, za każdym razem te same kilka słów. Jeśli dziecko wstało, możesz położyć je z powrotem na plecach. Wychodź, gdy jest spokojne, ale nie śpi, aby miało szansę zasnąć samo.

Jeśli sprawdzenia raczej nakręcają dziecko, niż je uspokajają, to cenna informacja. RACGP zauważa, że niektóre dzieci lepiej reagują na „biwakowanie” (camping out), przy którym zostajesz w pokoju.

Po jakim czasie kontrolowane pocieszanie zaczyna działać?

RACGP podaje, że trwa to około pięciu do siedmiu nocy. Kilka pierwszych nocy jest często najtrudniejszych, a niemowlęta „mogą płakać/protestować nawet do dwóch godzin, zanim zasną”. Potem czas potrzebny na zaśnięcie zwykle dość szybko się skraca.

RACGP podaje też, że kontrolowany płacz działa u około 80% niemowląt, a pozostałe 20% może lepiej reagować na inne techniki, takie jak „biwakowanie”. Oceniaj postępy w skali całego tygodnia, a nie każdej nocy z osobna, bo trudna noc w środku tygodnia zdarza się często.

Kiedy przerwać lub zmienić podejście?

Możesz przerwać w dowolnym momencie. RACGP podaje, że można wziąć płaczące dziecko na ręce, krótko je nakarmić lub przytulić i ponownie ułożyć, a nawet utulić je do snu i spróbować ponownie następnej nocy.

Przerwij, zrób przerwę lub zasięgnij porady, jeśli:

• dziecko jest chore; RCH podaje, że w czasie choroby można zrobić przerwę i zacząć od nowa, gdy wyzdrowieje
• po pięciu do siedmiu nocach nie widzisz poprawy; według RACGP to moment, by zasięgnąć porady specjalisty
• płacz dziecka brzmi inaczej, wydaje się, że coś je boli, lub coś Cię w nim niepokoi
• nie czujesz się z tym dobrze albo nie dajesz rady znosić płaczu; stopniowe wycofywanie się i responsywne usypianie to łagodniejsze alternatywy

Czy kontrolowany płacz szkodzi dzieciom?

Australijskie badania randomizowane dokładnie się temu przyjrzały.

• W badaniu Gradisara 43 niemowlęta w wieku od 6 do 16 miesięcy przydzielono losowo do stopniowego wygaszania, przesuwania pory snu lub edukacji na temat snu. Stopniowe wygaszanie skróciło czas zasypiania i zmniejszyło liczbę nocnych pobudek. Poziom kortyzolu u niemowląt (wskaźnika stresu) nieznacznie spadł, a po 12 miesiącach nie było różnic w problemach emocjonalnych lub behawioralnych ani w przywiązaniu.
• Pięcioletnia obserwacja Price objęła 225 rodzin, które odbyły od jednej do trzech konsultacji z pielęgniarką na temat kontrolowanego pocieszania lub „biwakowania”, gdy ich dzieci miały od 8 do 10 miesięcy. W wieku 6 lat nie było różnic w problemach emocjonalnych lub z zachowaniem, poziomie stresu, relacji rodzic–dziecko ani zdrowiu psychicznym matek.

Badania te dotyczyły zdrowych niemowląt powyżej 6 miesięcy. Nie mówią nic o noworodkach i nie pokazują, że kontrolowane pocieszanie jest lepsze od łagodniejszych podejść.

Jak zadbać o bezpieczeństwo przy sprawdzaniu i pocieszaniu?

Bezpieczny sen jest najważniejszy, każdej nocy. Zalecenia AAP dotyczące bezpiecznego snu mówią, by kłaść dziecko na plecach do każdego snu aż do ukończenia 1 roku, na twardej, płaskiej powierzchni we własnym łóżeczku, bez poduszek, ochraniaczy, przytulanek ani produktów obciążonych, w domu wolnym od dymu tytoniowego, i spać z nim w jednym pokoju przez co najmniej 6 miesięcy.

Jeśli płacz zaczyna Cię przerastać, połóż dziecko w łóżeczku, wyjdź i daj sobie kilka minut, by się uspokoić. Nigdy nie potrząsaj dzieckiem. Po wsparcie skontaktuj się z: lekarza lub lokalną poradnię zdrowia dziecka.

Wkrótce umów wizytę u lekarza rodzinnego lub pielęgniarki środowiskowej, jeśli dziecko chrapie lub wydaje się mieć przerwy w oddychaniu we śnie; według RCH wymaga to oceny lekarza. Poradnik AAP o bezdechu sennym zaleca wezwanie karetki, jeśli oddech zatrzymuje się na dłużej niż 20 sekund albo dziecko robi się blade, sine lub szare, więc wtedy zadzwoń pod lokalny numer alarmowy. Skontaktuj się z lekarzem rodzinnym lub pielęgniarką środowiskową również wtedy, gdy niepokoi Cię karmienie, masa ciała dziecka lub to, jak sobie radzisz.

Co warto zapisywać w trakcie?

Zapisuj porę snu, ile trwało usypianie, liczbę sprawdzeń i każdą nocną pobudkę. Porównanie tygodnia przed rozpoczęciem z tygodniem po nim pokazuje tendencję wyraźniej niż pojedyncza noc, a notatki warto zabrać na wizytę u pielęgniarki środowiskowej.