Kiểm tra và vỗ về là một kỹ thuật ngủ, trong đó bạn đặt bé vào cũi khi bé còn thức, rời khỏi phòng, rồi quay lại kiểm tra ngắn và bình tĩnh theo các khoảng thời gian định sẵn dài dần. Cách này có nhiều tên gọi: dỗ dành có kiểm soát, để khóc có kiểm soát, để khóc có giãn cách (graduated extinction) và, đặc biệt ở Mỹ, phương pháp Ferber. Phần hỏi đáp của RACGP về để khóc có kiểm soát khuyến nghị cách này cho bé khỏe mạnh từ 6 tháng tuổi trở lên, đưa ra ví dụ về các khoảng thời gian kiểm tra là 2, 4, 6, 8 và 10 phút, và cho biết cần khoảng năm đến bảy đêm để có hiệu quả.
Đây là một trong nhiều lựa chọn. Để so sánh các cách cạnh nhau, hãy xem tổng quan về luyện ngủ của chúng tôi.
Phương pháp Ferber, dỗ dành có kiểm soát và để khóc có kiểm soát là gì?
Đó là những tên gọi của cùng một cách tiếp cận.
- Dỗ dành có kiểm soát (controlled comforting) là thuật ngữ mà hầu hết các dịch vụ y tế tại Úc sử dụng. Royal Children's Hospital Melbourne (RCH) nêu đây là một trong hai kỹ thuật dỗ ngủ dựa trên bằng chứng, cùng với ngồi cạnh bé (camping out).
- Để khóc có kiểm soát (controlled crying) là tên gọi cũ hơn. RACGP cho biết để khóc có kiểm soát “còn được gọi là ‘dỗ dành có kiểm soát’ hoặc ‘để khóc có giãn cách’”.
- Để khóc có giãn cách (graduated extinction) là thuật ngữ dùng trong nghiên cứu, chẳng hạn thử nghiệm năm 2016 tại Úc của Gradisar và cộng sự.
- Phương pháp Ferber (hay “Ferberizing”) là tên thường dùng ở Mỹ. Tên này lấy theo Richard Ferber, người đã viết về việc thức giấc ban đêm và khóc đêm ở trẻ sơ sinh và trẻ mới biết đi vào những năm 1980 (Ferber, 1987).
Kiểm tra và vỗ về không giống để bé tự khóc. RACGP giải thích rằng với phương pháp để bé tự khóc (extinction), cha mẹ “không bao giờ quay lại phòng ngủ” sau khi dỗ bé, còn với để khóc có kiểm soát, bạn vẫn tiếp tục quay lại để trấn an bé.
Có thể bắt đầu dỗ dành có kiểm soát từ mấy tháng tuổi?
RACGP khuyến nghị các kỹ thuật như để khóc có kiểm soát cho bé từ 6 tháng tuổi trở lên. RACGP cho biết bé dưới 3 tháng chưa được kỳ vọng sẽ tự dịu lại để ngủ, và từ 3 đến 6 tháng, bạn không nên để bé khóc quá vài phút. RCH bổ sung rằng không có bằng chứng nào cho thấy các biện pháp can thiệp giấc ngủ theo hướng hành vi giúp ích cho bé dưới 6 tháng tuổi.
Trước khi bắt đầu, RACGP cho biết bé phải khỏe. RACGP gợi ý bắt đầu khi bạn có vài đêm trống, không có việc gì quan trọng. Tờ thông tin của Chính phủ bang Victoria khuyến nghị trao đổi với điều dưỡng sức khỏe bà mẹ và trẻ em trước khi bạn thử dỗ dành có kiểm soát. Cuộc trao đổi đó là dịp tốt để xem bé còn cần cữ ăn đêm hay không (xem cai cữ ăn đêm) và, nếu bé sinh sớm, có nên tính theo tuổi hiệu chỉnh hay không.
Kiểm tra và vỗ về được thực hiện từng bước như thế nào?
Các bước này theo mô tả của RACGP.
- Thực hiện nếp sinh hoạt trước giờ đi ngủ nhẹ nhàng quen thuộc, rồi đặt bé nằm ngửa trong cũi.
- Nói chuyện với bé hoặc vỗ nhẹ cho đến khi bé yên, hoặc trong khoảng một phút. Chúc bé ngủ ngon và rời khỏi phòng.
- Cho bé cơ hội tự dịu lại. Bỏ qua những tiếng rên rỉ.
- Nếu bé bắt đầu khóc, hãy chờ hết khoảng thời gian đầu tiên đã định, ví dụ 2 phút, rồi mới quay lại phòng.
- Trấn an bé trong không quá khoảng một phút, hoặc cho đến khi bé yên nhưng chưa ngủ. Cố gắng dỗ dịu bé mà không bế lên.
- Rời đi lần nữa khi bé đã bình tĩnh nhưng vẫn còn thức, và chờ khoảng thời gian tiếp theo, dài hơn.
- Tiếp tục ra vào theo các khoảng thời gian đã định cho đến khi bé ngủ.
- Nếu bé thức giấc trong đêm, hãy làm theo đúng quy trình đó.
Ví dụ về khoảng thời gian kiểm tra
| Ví dụ | Thời gian chờ trước mỗi lần kiểm tra |
|---|---|
| Ví dụ 1 của RACGP | 2, rồi 4, 6, 8 và 10 phút |
| Ví dụ 2 của RACGP | 5, rồi 10 và 15 phút |
Đây là ví dụ, không phải mục tiêu. Hãy chọn một chuỗi mà bạn có thể lặp lại một cách bình tĩnh mỗi lần. Nhiều gia đình ghi các khoảng thời gian ra giấy, vì thời gian có thể trôi rất chậm khi bé đang khóc.
Bạn nên làm gì khi vào kiểm tra bé?
RACGP mô tả mỗi lần kiểm tra là một sự trấn an ngắn: một câu nói nhẹ nhàng như “chúc con ngủ ngon, đến giờ ngủ rồi” và một cái vỗ nhẹ, trong không quá khoảng một phút. Mục đích là để bé biết bạn đang ở gần, không phải để tự bạn dỗ bé ngủ.
Hãy giữ các lần kiểm tra thật nhẹ nhàng, đơn giản. Đèn mờ, giọng nhỏ, mỗi lần nói cùng vài từ như nhau. Nếu bé đã đứng dậy, bạn có thể đặt bé nằm ngửa lại. Hãy rời đi khi bé bình tĩnh nhưng còn thức để bé có cơ hội tự đi vào giấc ngủ.
Nếu các lần kiểm tra có vẻ làm bé kích động hơn thay vì dịu lại, đó là thông tin hữu ích. RACGP lưu ý rằng một số bé đáp ứng tốt hơn với ngồi cạnh bé (camping out), khi bạn ở lại trong phòng.
Dỗ dành có kiểm soát mất bao lâu để có hiệu quả?
RACGP cho biết cần khoảng năm đến bảy đêm. Vài đêm đầu thường là khó nhất, và bé “có thể khóc/phản đối đến hai tiếng trước khi ngủ”. Sau đó, thời gian để bé đi vào giấc ngủ thường giảm khá nhanh.
RACGP cũng cho biết để khóc có kiểm soát có hiệu quả với khoảng 80% bé, và 20% còn lại có thể đáp ứng tốt hơn với các kỹ thuật khác như ngồi cạnh bé. Hãy đánh giá tiến triển theo cả tuần thay vì từng đêm, vì có một đêm khó khăn ở giữa chừng là chuyện thường gặp.
Khi nào nên dừng hoặc đổi cách?
Bạn có thể dừng bất cứ lúc nào. RACGP cho biết bế bé lên khi bé khóc, cho bé ăn nhanh hoặc ôm ấp một chút rồi dỗ lại, hay thậm chí ôm ấp cho bé ngủ và thử lại vào đêm hôm sau, đều là hoàn toàn ổn.
Hãy dừng, tạm ngưng hoặc tìm lời khuyên nếu:
- bé đang không khỏe; RCH cho biết bạn có thể tạm dừng khi bé ốm và bắt đầu lại khi bé đã khỏe hơn
- bạn không thấy cải thiện sau năm đến bảy đêm, theo RACGP đây là lúc nên tìm lời khuyên chuyên môn
- tiếng khóc của bé nghe khác thường, bé có vẻ bị đau, hoặc bạn lo lắng cho bé
- bạn cảm thấy cách này không phù hợp với mình, hoặc bạn không thể chịu được tiếng khóc; rút lui dần và dỗ ngủ đáp ứng là những lựa chọn nhẹ nhàng hơn
Để khóc có kiểm soát có gây hại cho bé không?
Các thử nghiệm ngẫu nhiên tại Úc đã xem xét kỹ vấn đề này.
- Trong thử nghiệm của Gradisar, 43 bé từ 6 đến 16 tháng tuổi được phân ngẫu nhiên vào nhóm để khóc có giãn cách, nhóm lùi giờ đi ngủ hoặc nhóm được cung cấp kiến thức về giấc ngủ. Để khóc có giãn cách rút ngắn thời gian để bé đi vào giấc ngủ và giảm số lần thức giấc ban đêm. Nồng độ cortisol của bé (một chỉ dấu căng thẳng) giảm nhẹ, và sau 12 tháng không có khác biệt nào về các vấn đề cảm xúc hay hành vi hoặc sự gắn bó.
- Nghiên cứu theo dõi năm năm của Price gồm 225 gia đình đã được điều dưỡng tư vấn từ một đến ba lần về dỗ dành có kiểm soát hoặc ngồi cạnh bé khi bé 8 đến 10 tháng tuổi. Khi trẻ 6 tuổi, không có khác biệt nào về các vấn đề cảm xúc hay hành vi, mức độ căng thẳng, mối quan hệ cha mẹ – con cái hay sức khỏe tinh thần của người mẹ.
Các thử nghiệm này được thực hiện với bé khỏe mạnh trên 6 tháng tuổi. Chúng không cho chúng ta biết về trẻ sơ sinh, và không cho thấy dỗ dành có kiểm soát tốt hơn các cách tiếp cận nhẹ nhàng hơn.
Làm thế nào để thực hiện kiểm tra và vỗ về một cách an toàn?
Ngủ an toàn luôn được đặt lên hàng đầu, mỗi đêm. Hướng dẫn ngủ an toàn của AAP khuyên đặt bé nằm ngửa trong mọi giấc ngủ cho đến khi bé 1 tuổi, trên bề mặt cứng, phẳng trong cũi riêng của bé, không có gối, tấm quây cũi, đồ chơi mềm hay các sản phẩm có gia trọng, trong ngôi nhà không có khói thuốc, và ngủ chung phòng trong ít nhất 6 tháng.
Nếu tiếng khóc khiến bạn căng thẳng, hãy đặt bé vào cũi, bước ra ngoài và dành vài phút để bình tĩnh lại. Tuyệt đối không bao giờ lắc bé. Để được hỗ trợ, hãy liên hệ bác sĩ của bạn hoặc dịch vụ sức khỏe trẻ em tại địa phương.
Hãy đặt lịch khám với bác sĩ đa khoa hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em sớm nếu bé ngáy hoặc có vẻ ngừng thở từng lúc khi ngủ, điều mà RCH cho biết cần được bác sĩ khám. Hướng dẫn của AAP về chứng ngưng thở khi ngủ cho biết cần gọi xe cấp cứu nếu bé ngừng thở quá 20 giây hoặc bé chuyển sang tái nhợt, xanh tím hoặc xám, vì vậy hãy gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương. Bạn cũng nên gặp bác sĩ đa khoa hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em nếu bạn lo lắng về việc ăn, cân nặng hoặc khả năng đương đầu của chính mình.
Nên ghi lại những gì khi thử phương pháp này?
Hãy ghi lại giờ đi ngủ, thời gian dỗ bé ngủ, số lần bạn vào kiểm tra và mỗi lần bé thức giấc ban đêm. So sánh tuần trước khi bắt đầu với tuần sau đó sẽ cho thấy xu hướng rõ hơn bất kỳ đêm đơn lẻ nào, và rất hữu ích để mang theo nếu bạn gặp điều dưỡng sức khỏe trẻ em.
