Ngủ an toàn cho bé: các nguyên tắc cho mọi giấc ngủ, và lý do

Ngủ an toàn tóm gọn lại là một danh sách ngắn áp dụng cho mọi giấc ngủ, cả ngày lẫn đêm, trong năm đầu đời: bé nằm ngửa, trên nệm chắc, phẳng và không nghiêng, trong cũi hoặc nôi riêng của bé, xung quanh không có gì mềm hoặc rời, và đầu và mặt bé không bị che. Hãy cho bé ở trong ngôi nhà không khói thuốc, và đặt cũi của bé trong phòng bạn trong ít nhất 6 tháng đầu. Đừng bao giờ ngủ thiếp đi cùng bé trên ghế sofa hay ghế bành.

Các tổ chức chính về ngủ an toàn ở Úc, Anh và Mỹ đều thống nhất về tất cả những điều này. Sáu khuyến nghị ngủ an toàn của Red Nose, hướng dẫn về SIDS của NHS, lời khuyên về ngủ an toàn hơn của Lullaby Trust, hướng dẫn ngủ an toàn dành cho bố mẹ của AAP và danh sách Safe to Sleep của NICHD chỉ khác nhau ở một vài chi tiết, mà hướng dẫn này sẽ chỉ ra. Những bước này giúp giảm nguy cơ hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh (SIDS) và tai nạn tử vong khi ngủ, gọi chung là đột tử bất ngờ ở trẻ nhỏ (SUDI). Không bước nào loại bỏ hoàn toàn nguy cơ, đó là lý do vì sao cả danh sách đều quan trọng.

Các nguyên tắc ngủ an toàn cho bé là gì?

AAP cho biết các khuyến nghị của họ áp dụng cho bé đến 1 tuổi. NICHD nói thêm rằng bé sinh non và bé bị trào ngược cũng nên được đặt nằm ngửa khi ngủ cho đến khi bé 1 tuổi. Nằm nghiêng không phải là một lựa chọn an toàn ở giữa, và Red Nose khuyên tránh các sản phẩm được thiết kế để giữ bé ở một tư thế ngủ cố định.

Vì sao phải nằm ngửa, và nếu bé lật thì sao?

Red Nose giải thích rằng ngủ nằm ngửa giúp giữ đường thở của bé thông thoáng và đảm bảo các phản xạ bảo vệ của bé hoạt động, đồng thời giảm nguy cơ ngạt thở, quá nóng và hóc sặc. Hãy bắt đầu mọi giấc ngủ với tư thế nằm ngửa, kể cả khi bé đã biết lật.

Việc bé biết lật thay đổi những gì bạn làm trong lúc bé ngủ, chứ không thay đổi cách bạn bắt đầu giấc ngủ. Các nguồn đều thống nhất:

1. Chỉ lật được một chiều: nhẹ nhàng xoay bé trở lại tư thế nằm ngửa. Lời khuyên của Red Nose về việc bé biết lật và NICHD đều nói như vậy, và NHS khuyên chuyển bé về tư thế nằm ngửa cho đến khi bé có thể tự lật sấp rồi lật ngửa trở lại.
2. Tự lật được cả hai chiều: bạn có thể để bé tự tìm tư thế của mình. Red Nose cho biết bạn không cần thức dậy trong đêm để lật bé lại, và AAP cũng nói như vậy khi bé đã lật cả hai chiều một cách thoải mái.
3. Dù thế nào: hãy giữ cũi hoàn toàn trống, để khi bé lật không có gì để bé úp mặt vào.

Red Nose cho biết hầu hết các bé bắt đầu có dấu hiệu lật từ khoảng 4 tháng tuổi, và đã đến lúc chuyển bé từ nôi sang cũi ngay khi bé có dấu hiệu lật đầu tiên. Tổ chức này cũng khuyến nghị cho bé nằm sấp thêm khi bé thức, có người lớn trông chừng, để giúp bé có sức tự lật ngửa trở lại. Xem thời gian nằm sấp và bé tập lật.

Khi bé biết lật cũng là lúc ngừng quấn bé với hai tay ở bên trong. AAP khuyên ngừng quấn chũn khi bé có dấu hiệu cố gắng lật, NICHD nói là khi bé bắt đầu lật (thường khoảng 3 tháng tuổi), và lời khuyên về quấn bé của Red Nose là ngừng ngay khi bé có dấu hiệu bắt đầu lật hoặc khi bé được 3 tháng tuổi, tùy điều nào đến trước. Hướng dẫn quấn chũn giải thích cách chuyển đổi.

Trong cũi của bé nên có gì, và những gì nên để ra ngoài?

Nệm. AAP cho biết nệm an toàn không bị lún khi bé nằm lên, và bất kỳ bề mặt nào nghiêng quá 10 độ đều không an toàn để ngủ. NICHD mô tả nệm chắc là nệm nhanh chóng trở lại hình dạng ban đầu khi được ấn xuống. Lời khuyên về nệm của Lullaby Trust cho biết đầu bé không nên lún quá vài milimét, và nệm không có viền gồ lên hay viền độn êm. Ở Úc, Pregnancy, Birth and Baby cho biết khe hở giữa nệm và thành cũi không nên quá 2 cm khi nệm được đặt chính giữa. Hướng dẫn về môi trường ngủ trình bày chi tiết cách chọn và lắp cũi và nệm.

Chăn đệm. Dùng ga bọc nệm, sau đó là túi ngủ an toàn hoặc chăn mỏng nhẹ:

• Theo Red Nose, túi ngủ nên vừa vặn ở phần cổ và ngực, tay bé để bên ngoài và không có mũ trùm.
• Chăn nên mỏng nhẹ và được nhét chặt. Red Nose khuyên chỉ kéo chăn lên đến ngực; Lullaby Trust nói không cao quá vai.
• Đặt bé nằm sao cho chân chạm cuối cũi (feet to foot), như Red Nose và NHS khuyên, để bé không thể trườn xuống dưới chăn.

Để ra ngoài. Red Nose liệt kê chăn bông dày, chăn rời, gối, đệm quây cũi, đệm lông cừu và thú bông, kể cả gấu bông hay khăn ôm. NHS bổ sung đệm ổ, đệm tổ kén và bất kỳ thứ gì khác dùng để giữ bé ở một chỗ. AAP khuyên không dùng chăn có trọng lượng, đồ ngủ, khăn quấn có trọng lượng hay các vật có trọng lượng khác trên người bé hoặc gần bé. Những sản phẩm ngủ nên tránh giải thích lý do.

Nhiệt độ. AAP cho biết quá nóng làm tăng nguy cơ SIDS. NHS gợi ý nhiệt độ phòng khoảng 16–20°C và bớt một lớp áo nếu da bé nóng hoặc đổ mồ hôi. Red Nose không đặt ra một mức nhiệt độ phòng cụ thể và khuyên mặc cho bé như cách bạn tự mặc cho mình trong căn phòng đó. Red Nose, NHS, AAP và NICHD đều khuyên bỏ mũ cho bé khi ở trong nhà hoặc khi ngủ. Xem mặc đồ cho bé khi ngủ.

Máy theo dõi. AAP khuyên không dùng máy theo dõi tim và nhịp thở tại nhà như một cách giảm nguy cơ SIDS, và NICHD khuyên tránh dựa vào bất kỳ máy theo dõi nào cho mục đích này. Trang về ngủ chung phòng của Lullaby Trust cho biết không thiết bị nào có thể thay thế việc bố mẹ hoặc người chăm sóc ở cùng phòng.

Bé nên ngủ chung phòng với bạn trong bao lâu, và ngủ chung giường có bao giờ an toàn không?

Hiện nay mọi nguồn lớn đều đưa ra cùng một mức tối thiểu: bé ngủ trong cũi hoặc nôi riêng, trong phòng bạn, trong ít nhất 6 tháng đầu. Đó là cách diễn đạt của Red Nose, NHS, Lullaby Trust, AAP và NICHD. NHS và Lullaby Trust đều cho biết điều này áp dụng cho mọi giấc ngủ, cả ngày lẫn đêm. Lullaby Trust lưu ý rằng bạn vẫn có thể ra khỏi phòng một lát, nhưng bé an toàn nhất khi có bạn ở gần trong phần lớn thời gian. “Ít nhất” nghĩa là 6 tháng là mức tối thiểu chứ không phải hạn chót; chuyển bé sang phòng riêng hướng dẫn về việc chuyển phòng.

Ghế sofa là nơi nguy hiểm nhất để ngủ thiếp đi cùng bé. AAP cho biết nguy cơ cao hơn tới 67 lần khi bé ngủ cùng ai đó trên ghế sofa, và NHS khuyên không bao giờ ngủ trên ghế sofa hay ghế bành cùng bé. Trang về môi trường ngủ an toàn của Red Nose bổ sung giường người lớn, giường tầng, giường nước, ghế lười, gối và đệm vào danh sách những nơi không bao giờ được đặt bé ngủ.

Về ngủ chung giường, AAP khuyên tránh trong bất kỳ trường hợp nào, kể cả với bé song sinh. NHS cho biết cũi riêng là an toàn nhất và khuyên không bao giờ ngủ chung giường nếu bạn hoặc bạn đời hút thuốc, nếu một trong hai người đã uống từ 2 đơn vị cồn trở lên, đã dùng ma túy để tiêu khiển hoặc thuốc gây buồn ngủ, hoặc nếu bé sinh trước 37 tuần hay nặng dưới 2.5 kg (5.5 lb) khi sinh. Hướng dẫn về ngủ chung giường trình bày các bằng chứng và cách làm cho giường an toàn hơn phòng khi bạn ngủ thiếp đi.

Nếu các cữ ăn đêm là lúc bạn dễ ngủ gật nhất, hãy lên kế hoạch trước: cho bé ăn ở nơi bạn sẽ không ngủ thiếp đi trên đệm ghế mềm, và để cũi của bé trong tầm tay để bạn có thể đặt bé xuống ngay.

Bé có thể ngủ trong xe đẩy, trên ghế ô tô, trong địu hoặc ở nơi khác không?

Bé ngủ thiếp đi ở bất cứ đâu, và điều đó không sao cả. Điều quan trọng là những gì bạn làm tiếp theo.

• Ghế ô tô, xích đu và địu: AAP cho biết nếu bé ngủ thiếp đi trên một trong những thứ này, hãy chuyển bé sang bề mặt ngủ chắc, đặt nằm ngửa, càng sớm càng tốt. NICHD khuyên không dùng các dụng cụ ngồi như ghế ô tô và xe đẩy cho giấc ngủ thường ngày.
• Khi đi ô tô: NHS cho biết bé ngủ thiếp đi trên ghế ô tô trong lúc di chuyển là bình thường, nhưng hãy bế bé ra khi đã đến nơi. Xem an toàn ghế ô tô.
• Địu vải: NHS khuyên làm theo nguyên tắc TICKS (địu chặt, luôn nhìn thấy bé, đủ gần để hôn bé, giữ cằm bé không chạm ngực, lưng bé được đỡ) và cho biết không an toàn khi cho bé ăn trong lúc bé đang ở trong địu. Xem giấc ngủ ngày trên người bố mẹ.
• Khi xa nhà: Red Nose gợi ý gọi điện trước để kiểm tra xem có cũi hoặc cũi du lịch đạt tiêu chuẩn an toàn của Úc không. Pregnancy, Birth and Baby khuyên chỉ dùng cũi du lịch với tấm nệm mỏng đi kèm, không bao giờ dùng nệm dày hay lót thêm lớp nào.

Bàn giao cho người chăm sóc khác

Ông bà, người trông trẻ và giáo viên nhà trẻ có thể đã học những nguyên tắc khác. Một lần bàn giao ngắn giúp mọi người cùng làm theo một bộ nguyên tắc:

• Chỉ cho họ cũi của bé và cùng nhau kiểm tra.
• Nói rõ ràng: nằm ngửa, không có gì trong cũi, không ngủ ngày trên ghế sofa.
• Cho họ biết giờ của cữ ăn và giấc ngủ gần nhất, cùng mọi hướng dẫn chăm sóc từ đội ngũ y tế của bé.
• Chỉ cho họ trang này hoặc nguồn hướng dẫn gốc của nước bạn.

Còn điều gì khác giúp giảm nguy cơ SIDS?

• Không khói thuốc, cả trước và sau khi sinh. Red Nose cho biết hút thuốc khi mang thai và khi ở gần bé, kể cả khói thuốc thụ động, làm tăng nguy cơ đột tử ở trẻ sơ sinh, và khuyên không bao giờ hút thuốc ở nơi bé ngủ. NICHD khuyên không hút thuốc và không dùng thuốc lá điện tử trong thai kỳ.
• Không rượu bia hay ma túy. AAP khuyên tránh rượu bia, cần sa, opioid và ma túy bất hợp pháp trong thai kỳ và sau khi bé chào đời. NICHD cho biết bất kỳ ai chăm sóc bé cũng nên không dùng ma túy và rượu bia.
• Cho bú mẹ nếu có thể. Red Nose cho biết bú mẹ đã được chứng minh là giúp giảm nguy cơ đột tử ở trẻ sơ sinh. NICHD khuyến nghị cho bé dùng sữa mẹ trong ít nhất 6 tháng đầu. Nếu bạn cho bé dùng sữa công thức, mọi bước khác trên trang này vẫn giúp giảm nguy cơ.
• Cân nhắc cho bé ngậm ti giả khi ngủ. AAP cho biết ti giả giúp giảm nguy cơ SIDS ngay cả khi ti giả rơi ra sau khi bé đã ngủ, và khuyên đợi đến khi việc bú mẹ đã ổn định rồi mới cho bé dùng. NHS khuyên cân nhắc dùng ti giả để dỗ bé ngủ. Không bao giờ treo ti giả quanh cổ bé. Xem ti giả.
• Tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch. NICHD cho biết bé được tiêm chủng có nguy cơ SIDS thấp hơn, và NHS đưa tiêm chủng định kỳ vào các bước ngủ an toàn hơn của mình.
• Khám thai đều đặn. NICHD liệt kê việc chăm sóc y tế đều đặn suốt thai kỳ là một trong các bước giảm nguy cơ.

Lời khuyên có khác nhau giữa Úc, Anh và Mỹ không?

Về những điều cơ bản thì không. Khác biệt nằm ở các chi tiết:

Nguồn: Red Nose cho Úc, NHS và Lullaby Trust cho Anh, AAP và NICHD cho Mỹ. Nếu bạn sống ở nơi khác, hãy tham khảo hướng dẫn y tế công cộng tại địa phương, và dùng cũi và nệm đạt tiêu chuẩn nơi bạn sống.

Lời khuyên ngủ an toàn có thay đổi với bé sinh non hoặc bé song sinh không?

Bé sinh non. NHS khuyên làm theo lời khuyên ngủ an toàn hơn trong một năm tính từ ngày dự sinh của bé, chứ không phải ngày sinh, và Lullaby Trust nói là 12 tháng sau ngày dự sinh đối với bé sinh non hoặc nhẹ cân khi sinh, những bé đặc biệt có nguy cơ bị SIDS. NICHD cho biết bé sinh non cũng nên ngủ nằm ngửa. Pregnancy, Birth and Baby lưu ý rằng bé đang nằm ở khoa hồi sức tích cực sơ sinh hoặc khoa chăm sóc đặc biệt đôi khi được đặt ở tư thế khác vì luôn được nhân viên y tế theo dõi liên tục; khi đã về nhà, hãy làm theo lời khuyên tiêu chuẩn trừ khi đội ngũ chăm sóc của bé đưa cho bạn một kế hoạch riêng.

Bé song sinh và đa thai. AAP khuyên không ngủ chung giường với bé song sinh và các bé đa thai khác. Pregnancy, Birth and Baby cho biết mỗi chiếc cũi được làm cho một bé, vì vậy tốt nhất là dùng cũi riêng. Lullaby Trust khuyên không bao giờ đặt hai bé song sinh nằm chung trong giỏ ngủ Moses hoặc cũi nhỏ, vì các bé có thể bị quá nóng, và chuyển mỗi bé sang cũi riêng trước khi các bé đủ lớn để lật.

Khi nào cần tìm trợ giúp

Những dấu hiệu này lấy từ trang về SIDS của NHS và danh sách những trường hợp cần được trợ giúp y tế khẩn cấp của NHS. Trong tình huống này, NHS khuyên gọi xe cấp cứu thay vì tự lái xe đưa bé đến bệnh viện. Một khóa học sơ cứu cho trẻ sơ sinh, bao gồm hồi sức tim phổi (CPR), rất đáng để tham gia trước khi bạn cần đến.

Hãy hành động ngay nếu bạn thấy bé gục xuống, cằm tì vào ngực trên ghế ô tô, trong địu, trên ghế rung hoặc trong xe đẩy. Hãy bế bé ra và đặt bé nằm ngửa trên một bề mặt chắc và phẳng. Nếu bé không thở bình thường hoặc không phản ứng như thường lệ, hãy gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương.

Hãy trao đổi với bác sĩ đa khoa hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em của bạn nếu bạn được cho biết bé cần một tư thế ngủ hoặc sản phẩm đặc biệt vì lý do y tế, nếu bé sinh non và bạn muốn có một kế hoạch riêng, hoặc nếu bạn lo lắng về trào ngược hay một chỗ bẹp trên đầu bé. Không bao giờ tự ý thay đổi tư thế ngủ của bé để xử lý trào ngược.

Hãy tìm hỗ trợ nếu bạn kiệt sức đến mức lo rằng mình sẽ ngủ thiếp đi khi đang bế bé. Hãy trao đổi với bác sĩ đa khoa của chính bạn về việc bạn đang xoay xở thế nào, và liên hệ bác sĩ của bạn hoặc dịch vụ sức khỏe trẻ em tại địa phương để được giúp lên kế hoạch cho những đêm an toàn hơn. Xem thiếu ngủ để biết cách chia sẻ gánh nặng.