Nấc rất thường gặp ở các bé và thường vô hại. Nấc xảy ra khi cơ hoành, tấm cơ nằm dưới phổi, đột ngột co lại, và thường xuất hiện sau một cữ ăn no hoặc khi bé nuốt phải một ngụm không khí. Hướng dẫn về nấc của Pregnancy, Birth and Baby của Úc cho biết nấc không cần điều trị và thường tự hết trong vòng vài phút, và phần lớn các bé không thấy khó chịu vì nấc.
Nếu bé bắt đầu nấc trong lúc ăn, hãy tạm dừng, bế bé ngồi thẳng và thử vỗ ợ hơi. Hướng dẫn của AAP về ợ hơi, nấc và trớ sữa đề xuất cho bé ăn tiếp trong vài phút nếu cơn nấc chưa dừng sau 5 đến 10 phút. Bài hướng dẫn này giải thích vì sao bé bị nấc, điều gì giúp ích, những mẹo nên bỏ qua, khi nào nấc thường xuyên có thể là dấu hiệu trào ngược, và một vài dấu hiệu cần đến bác sĩ.
Vì sao bé bị nấc?
Nấc là một phản xạ mà bé không kiểm soát được. Pregnancy, Birth and Baby của Chính phủ Úc giải thích rằng cơ hoành đột ngột co lại hoặc co thắt, khiến bé hít vào một hơi gấp; dây thanh âm đóng sập lại, tạo ra tiếng "hức". Hiện chưa rõ chính xác điều gì kích hoạt các dây thần kinh gây ra phản xạ này.
Ở các bé, có vài yếu tố dường như khiến nấc dễ xảy ra hơn:
- Bụng no. Hướng dẫn của AAP về hành vi của trẻ sơ sinh cho biết nấc thường do bé ăn quá nhiều.
- Nuốt phải không khí. Cleveland Clinic giải thích rằng nếu bé ăn quá nhiều hoặc nuốt ừng ực không khí trong lúc ăn, dạ dày có thể căng lên và đè vào cơ hoành.
- Một chút axit dạ dày. AAP lưu ý nấc cũng có thể do một chút axit kích ứng phần dưới thực quản (ống dẫn thức ăn), đó là lý do đôi khi nấc đi kèm với trớ sữa.
Bé bị nấc có bình thường không, và nấc có làm bé đau không?
Có, điều đó bình thường. Hướng dẫn của NHS Nottingham and Nottinghamshire về những điều bình thường ở trẻ sơ sinh cho biết trẻ sơ sinh hắt hơi, vươn người và nấc là chuyện thường gặp, và AAP cho biết phần lớn các bé thỉnh thoảng bị nấc.
Nấc có thể trông khá dữ dội. Hướng dẫn của Úc lưu ý rằng cả người bé có thể như giật theo mỗi cái nấc, và tiếng nấc có thể khá to. Nhưng hướng dẫn này cho biết bé khó có khả năng thấy đau, và phần lớn các bé không thấy khó chịu vì nấc. AAP nói ngắn gọn: nấc thường làm cha mẹ bận tâm hơn là làm phiền bé.
Ngoại lệ là bé đã được chẩn đoán mắc bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GORD). Hướng dẫn của Úc cho biết các bé này có thể thấy hơi khó chịu nếu axit trào lên cùng lúc với cơn nấc.
Bé có thể nấc trong bụng mẹ không?
Có. Pregnancy, Birth and Baby của Úc cho biết bé có thể nấc trong tử cung, và nhiều người mô tả cảm giác này như một chuỗi cử động nhỏ, giật nhẹ, có nhịp, khác với những cú đạp. Lý do chưa được hiểu đầy đủ, nhưng có thể liên quan đến sự phát triển của phổi và cơ hoành. Nấc trong bụng mẹ không có gì đáng lo, nhưng hãy liên hệ ngay với nữ hộ sinh hoặc bác sĩ của bạn nếu bạn nhận thấy bất kỳ thay đổi nào trong cử động hoặc nhịp cử động thường ngày của bé. Xem cử động của thai nhi trong thai kỳ.
Làm sao để bé hết nấc?
Phần lớn thời gian, bạn không cần làm gì cả. Pregnancy, Birth and Baby của Úc cho biết bạn không thể làm gì nhiều ngoài việc bế bé ngồi thẳng và thử vỗ ợ hơi, và cơn nấc thường hết trong vòng vài phút. Nếu nấc làm gián đoạn cữ ăn hoặc bé có vẻ không yên, hãy thử các bước sau:
- Tạm dừng cữ ăn. AAP đề xuất đổi tư thế cho bé, thử vỗ ợ hơi, hoặc giúp bé thư giãn.
- Bế bé ngồi thẳng và vỗ ợ hơi. Bế bé thẳng người tựa vào vai bạn hoặc cho bé ngồi trên đùi, đỡ đầu và ngực bé, rồi nhẹ nhàng vỗ hoặc xoa lưng bé. Vỗ ợ hơi và đầy hơi minh họa từng tư thế bế.
- Đợi vài phút. AAP đề xuất đợi đến khi hết nấc rồi mới tiếp tục cữ ăn.
- Nếu vẫn còn nấc, cho bé ăn lại. Nếu cơn nấc chưa dừng sau 5 đến 10 phút, AAP đề xuất cho bé ăn trong vài phút, cách này thường giúp bé hết nấc.
- Thử cho bé ngậm ti giả nếu bé có dùng. Cleveland Clinic cho biết động tác mút có thể giúp cơ hoành thả lỏng. Xem ti giả để biết cách dùng an toàn.
Nếu không cách nào hiệu quả, bạn cứ để cơn nấc tự qua trong lúc ôm ấp hoặc dỗ bé.
Làm sao để giảm khả năng bé bị nấc trong lúc ăn?
AAP cho biết nếu bé hay bị nấc, cho bé ăn khi bé đang bình tĩnh và trước khi bé quá đói thường giúp giảm khả năng bị nấc trong lúc ăn. Một bé đang rất đói và khóc thường nuốt ừng ực. Dấu hiệu đói giải thích những dấu hiệu sớm cần để ý.
Vỗ ợ hơi trong lúc ăn giúp giải phóng không khí bé đã nuốt vào. Các lần nghỉ mà AAP đề xuất:
| Cách cho ăn | Khi nào tạm dừng để vỗ ợ hơi |
|---|---|
| Bú mẹ | Khi bé đổi bên |
| Bú bình | Sau mỗi 60–90 mL (2–3 oz) |
| Mọi cữ ăn | Thường xuyên, kể cả khi bé không tỏ ra khó chịu |
Với cữ bú bình, lời khuyên về cho bú bình của NHS là bế bé ở tư thế nửa ngồi, đỡ đầu bé, và giữ bình sữa nằm ngang, chỉ hơi nghiêng một chút, để sữa chảy đều và bé nuốt ít không khí hơn. NHS cũng khuyên cho bé nhiều thời gian để ăn. Cho bú bình theo nhịp giúp bé uống nhanh chậm lại. Nếu bạn đang cho con bú mẹ và bé nuốt ừng ực hoặc bị sặc sụa, ngậm bắt vú và tư thế bú giới thiệu các tư thế có thể thử.
Nên bỏ qua những mẹo chữa nấc nào?
Nhiều mẹo chữa nấc dành cho trẻ lớn và người lớn. Ví dụ, trang về nấc của NHS liệt kê nhấp từng ngụm nước đá lạnh, nuốt đường và nín thở, và cho biết không có bằng chứng các cách này hiệu quả với tất cả mọi người. Những cách sau không phù hợp với các bé:
- Nước. Hướng dẫn về đồ uống của Pregnancy, Birth and Baby của Úc cho biết không khuyến nghị cho bé dưới 6 tháng uống nước, vì nước có thể làm mất cân bằng các chất dinh dưỡng trong máu bé và khiến bé no bụng nên uống ít sữa hơn. Công cụ kiểm tra triệu chứng cho trẻ sơ sinh của AAP đề xuất cho bé nuốt vài ngụm nước khi bị nấc, nhưng bài hướng dẫn này theo lời khuyên chặt chẽ hơn: thay vào đó, hãy cho bé bú mẹ hoặc bú bình một chút. Xem nước cho bé.
- Đường hoặc nước đường. Danh sách thực phẩm cần tránh của NHS cho biết bé không cần đường hay chất tạo ngọt.
- Mật ong, kể cả bôi lên ti giả. NHS khuyên không cho bé ăn mật ong cho đến sau 1 tuổi. Mật ong và trẻ nhỏ giải thích lý do.
Nấc không cần điều trị, nên không cần thử bất cứ cách nào khiến bé khó chịu.
Bé có thể ngủ khi đang nấc không?
Có. Phần lớn các bé không thấy khó chịu vì nấc và cơn nấc tự hết, nên không cần đánh thức bé hay thay đổi cách bé ngủ. Hãy giữ các nguyên tắc ngủ an toàn cơ bản: đặt bé nằm ngửa trong mọi giấc ngủ, trên nệm chắc, phẳng và không nghiêng trong cũi hoặc nôi riêng của bé, không có đồ mềm hay đồ vật lỏng lẻo xung quanh. Hướng dẫn về trào ngược của NHS nói rõ rằng ngay cả bé bị trào ngược cũng nên ngủ nằm ngửa trên mặt phẳng, không nằm nghiêng hay nằm sấp, và bạn không nên kê cao đầu cũi. Ngủ an toàn có danh sách kiểm tra đầy đủ.
Nấc thường xuyên có thể là dấu hiệu trào ngược không?
Đôi khi. Pregnancy, Birth and Baby của Úc lưu ý rằng nấc có thể xảy ra cùng lúc với trớ sữa, và NHS liệt kê "ho hoặc nấc khi ăn" là một trong các triệu chứng của trào ngược. Các dấu hiệu trào ngược khác theo NHS gồm:
- ọc sữa hoặc nôn trong hoặc ngay sau cữ ăn
- không yên trong lúc ăn
- nuốt hoặc nuốt ừng ực sau khi ợ hơi hoặc sau khi ăn
- khóc và khó dỗ
- không tăng cân vì bé không giữ được đủ sữa
NHS cho biết trào ngược thường bắt đầu trước 8 tuần tuổi và đỡ dần khi bé được 1 tuổi. Các mẹo của NHS là bế bé thẳng người trong lúc ăn và càng lâu càng tốt sau đó, và vỗ ợ hơi cho bé thường xuyên. Với các bé bị GORD có vẻ khó chịu vì nấc, Pregnancy, Birth and Baby của Úc đề xuất cho ăn các cữ nhỏ hơn và thường xuyên hơn, và tìm lời khuyên từ chuyên gia tư vấn sữa mẹ hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em. Trào ngược và trớ sữa nói chi tiết về vấn đề này.
Nên ghi lại điều gì về những cơn nấc của bé?
Nếu bé có vẻ hay bị nấc, hãy ghi lại lúc nấc xảy ra (trong, sau hoặc giữa các cữ ăn), cơn nấc kéo dài đại khái bao lâu, và có kèm trớ sữa, ho hoặc khóc hay không. Ghi lại cữ ăn đó là bú bình hay bú mẹ, và trước đó bé có đang rất đói không. Một đoạn video ngắn quay cơn nấc, hoặc bất kỳ cử động giật nào mà bạn không chắc, có thể giúp ích cho bác sĩ hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em.
Khi nào nên đưa bé đi khám vì nấc?
Riêng nấc hiếm khi là lý do để đi khám. Pregnancy, Birth and Baby của Úc khuyên hãy tin vào trực giác của bạn và cho bé đi khám khi bạn cảm thấy cần, và AAP khuyên hãy gọi bác sĩ nếu bé bắt đầu trông hoặc cư xử bất thường theo bất kỳ cách nào.
Khi nấc, bụng và ngực bé giật lên theo mỗi tiếng "hức". Cử động giật có nhịp ở tay hoặc chân thì khác. Hướng dẫn của NHS Nottingham and Nottinghamshire khuyên gọi bác sĩ nếu bé run giật có nhịp và không dừng lại khi bạn chạm vào bé, và hướng dẫn trợ giúp khẩn cấp của NHS liệt kê co giật là lý do để gọi xe cấp cứu.
Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương ngay nếu bé:
- khó thở, thở rất nhanh, hoặc bụng hay khoảng giữa các xương sườn bị hõm vào khi thở
- thở rên hoặc phát ra tiếng rên rỉ ở mỗi nhịp thở
- da, môi hoặc lưỡi tím tái, xám, nhợt nhạt hoặc loang lổ (với làn da nâu hoặc đen, hãy kiểm tra lòng bàn tay, lòng bàn chân, môi và mặt trong má)
- ngừng thở hơn 20 giây, hoặc có bất kỳ khoảng ngừng thở nào kèm đổi màu da hoặc mềm nhũn (theo hướng dẫn của AAP về hơi thở)
- có cử động giật ở tay hoặc chân không dừng lại khi bạn nhẹ nhàng giữ lấy, hoặc có thể đang bị co giật
- mềm nhũn, buồn ngủ hơn nhiều so với bình thường, khó đánh thức hoặc không thể đánh thức
- khóc yếu, the thé hoặc liên tục, hoặc tiếng khóc nghe không giống tiếng khóc thường ngày của bé
- nôn ra chất màu xanh lá hoặc vàng, hoặc chất nôn có lẫn máu
Hãy tìm trợ giúp y tế ngay hôm nay nếu bé:
- đã có một khoảng ngừng thở hơn 10 giây và giờ đang thở bình thường (hướng dẫn về trẻ sơ sinh của AAP khuyên hãy đi khám ngay)
- từ chối ăn hoặc ăn ít hơn nhiều so với bình thường
- nôn vọt, hoặc rất bứt rứt, khó chịu trong hoặc sau cữ ăn
Hãy trao đổi với bác sĩ đa khoa hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em của bạn nếu:
- bé nấc thường xuyên kèm trớ sữa, ho hoặc không yên trong lúc ăn, và các mẹo về trào ngược ở trên không giúp được
- bé không tăng cân, hoặc trào ngược bắt đầu sau 6 tháng hoặc kéo dài quá 1 tuổi (theo hướng dẫn về trào ngược của NHS)
- cơn nấc kéo dài hàng giờ, hoặc quay lại thường xuyên đến mức làm gián đoạn cữ ăn hoặc giấc ngủ. Trang về nấc của NHS, viết cho mọi lứa tuổi, đề xuất đi khám bác sĩ đa khoa nếu cơn nấc kéo dài hơn 48 giờ.
- bạn lo lắng vì bất kỳ lý do nào khác (gọi đường dây tư vấn sức khỏe tại địa phương ngoài giờ hành chính)
