Hầu hết mọi người cảm nhận được bé cử động lần đầu trong khoảng từ tuần 16 đến tuần 24 của thai kỳ, và thường là sau tuần 20 nếu đây là con đầu lòng. Cử động thường trở nên đều đặn vào khoảng tuần 28. Từ đó trở đi, điều quan trọng là nhịp cử động riêng của bé: không có số lần đạp cố định nào cần đạt được, và những em bé khỏe mạnh không cử động ít đi vào cuối thai kỳ.
Nếu cử động của bé chậm lại, ngừng lại hoặc thay đổi, hãy gọi ngay cho nữ hộ sinh hoặc khoa sản của bạn, bất kể lúc nào. Hướng dẫn của NHS về cử động của bé nói rất rõ: "Đừng đợi đến ngày hôm sau – hãy gọi ngay lập tức, kể cả khi đang giữa đêm." Đừng dùng máy doppler tại nhà để tự trấn an trước.
Khi nào bạn sẽ cảm nhận được bé cử động lần đầu?
| Nguồn | Thời điểm thường cảm nhận được cử động lần đầu |
|---|---|
| NHS (Anh) | Từ tuần 16 đến tuần 24; với con đầu lòng có thể phải sau tuần 20 mới cảm nhận được |
| RCOG (Anh) | Đa số vào tuần 18 đến tuần 20; từ khoảng tuần 16 nếu bạn đã từng mang thai |
| Pregnancy, Birth and Baby (Úc) | Vào khoảng tuần 20, sớm hơn ở lần mang thai thứ hai trở đi |
| Safer Baby Bundle (Úc) | Từ tuần 16 đến tuần 24, dù bánh nhau nằm ở vị trí nào |
Trang về cử động thai của Pregnancy, Birth and Baby (Úc) cho biết cử động sẽ trở nên đều đặn vào khoảng tuần 28. Vị trí bánh nhau có thể làm thay đổi những gì bạn cảm nhận được: với nhau bám mặt trước (ở phía trước tử cung), cử động thường được cảm nhận vào khoảng tuần 20 và có thể cảm thấy không mạnh bằng.
Nếu đến tuần 24 bạn vẫn chưa cảm nhận được bé cử động, NHS khuyên hãy báo cho nữ hộ sinh để họ kiểm tra tim thai của bé.
Cử động của bé cảm thấy như thế nào?
Những cử động đầu tiên rất dễ bị bỏ qua. NHS mô tả chúng như một cảm giác cuộn xoáy nhẹ hoặc rung rinh như cánh bướm, còn Pregnancy, Birth and Baby liệt kê những cảm giác như bong bóng sủi, lướt nhẹ, cuộn tròn, nhào lộn hoặc những cú đạp nhỏ xíu. Giai đoạn đầu này đôi khi được gọi là thai máy.
Khi bé lớn dần, bạn sẽ cảm nhận rõ hơn những cú đạp, cú thúc, những lần bé vươn vai và xoay người. Tờ thông tin của RCOG về cử động của bé tính bất kỳ cú đạp, rung nhẹ, lướt hay xoay người nào cũng là một cử động.
Nhịp cử động bình thường là như thế nào?
Không có một mức bình thường duy nhất. NHS cho biết không có số lần cử động cố định nào mà bạn phải cảm nhận được mỗi ngày, vì mỗi em bé mỗi khác. Thay vào đó, qua từng tuần bạn sẽ dần quen với nhịp cử động riêng của bé: lúc nào bé thường hay hoạt động, và cử động của bé thường mạnh đến mức nào.
Những điều hữu ích cần biết khi bạn tìm hiểu nhịp cử động của bé:
- Bé ngủ theo những chu kỳ ngắn. RCOG cho biết các giai đoạn ngủ phần lớn kéo dài 20 đến 40 phút và hiếm khi dài hơn 90 phút, và bé thường không cử động khi đang ngủ.
- Buổi chiều và buổi tối thường sôi nổi hơn. RCOG cho biết đây thường là những thời điểm bé hoạt động nhiều nhất, và Pregnancy, Birth and Baby lưu ý rằng bé có thể hoạt động nhiều hơn khi bạn ngủ.
- Những lúc yên tĩnh sẽ giúp ích. Safer Baby Bundle cho biết cử động dễ cảm nhận hơn khi bạn ngồi yên hoặc nằm nghiêng, đặc biệt là vào buổi tối.
- Những ngày bận rộn có thể khiến bạn không để ý đến cử động. Pregnancy, Birth and Baby gợi ý mỗi ngày hãy dành thời gian để chú ý đến cử động của bé, và đặt lời nhắc nếu bạn đang đi làm hoặc bận rộn với những việc khác.
- Tư thế có thể ảnh hưởng. RCOG cho biết khi lưng bé áp vào phía trước tử cung, bạn có thể cảm nhận được ít cử động hơn.
Có nên đếm số lần bé đạp không?
Lời khuyên về việc đếm số lần thai đạp khác nhau tùy theo quốc gia, và đã thay đổi theo thời gian.
- Úc. Pregnancy, Birth and Baby cho biết vì không có số lần cử động cố định, việc đếm số lần đạp hoặc ghi lại trên biểu đồ không còn được khuyến nghị nữa. Safer Baby Bundle, được phát triển bởi Stillbirth Centre of Research Excellence của Úc và được RANZCOG ủng hộ, đề nghị bạn nắm rõ nhịp cử động của bé và hành động khi có bất kỳ thay đổi nào.
- Anh. NHS khuyên hãy tập trung vào nhịp cử động thường ngày của bé thay vì đếm. RCOG cho biết chưa có đủ bằng chứng để khuyến nghị dùng biểu đồ theo dõi cử động thường quy, và không có con số cử động cụ thể nào được xem là bình thường.
- Mỹ. Các dấu hiệu cảnh báo khẩn cấp ở mẹ bầu của CDC cũng cho biết không có con số cử động cụ thể nào là bình thường, và liệt kê việc bé ngừng cử động hoặc cử động chậm lại là một dấu hiệu cảnh báo. Trang của ACOG về các xét nghiệm đánh giá sức khỏe thai nhi cho biết nếu bạn cảm thấy bé cử động ít hơn mức bạn nghĩ là bình thường, nhân viên y tế theo dõi thai kỳ của bạn có thể đề nghị bạn theo dõi bằng cách đếm số lần đạp, và sẽ cho bạn biết cần đếm bao lâu một lần và khi nào cần gọi.
Một số bệnh viện ở Mỹ vẫn hướng dẫn đếm. Ví dụ, hướng dẫn đếm số lần đạp của Cleveland Clinic mô tả 10 cử động trong 1 hoặc 2 giờ là điển hình. Nếu bạn được yêu cầu đếm, hãy làm theo cách mà nhân viên y tế đã giải thích. Nhưng không con số nào nên ngăn bạn hành động dựa trên những gì bạn đã nhận thấy: nếu bé cử động ít hơn bình thường, hãy gọi ngay thay vì chờ để thử đếm lại sau.
Bé có cử động ít đi vào cuối thai kỳ không?
Không. Safer Baby Bundle liệt kê điều này trong số những lầm tưởng phổ biến về cử động thai, và tin vào điều này có thể khiến việc tìm trợ giúp bị chậm trễ. Pregnancy, Birth and Baby và Safer Baby Bundle đều cho biết những em bé khỏe mạnh vẫn cử động mỗi ngày cho đến tận khi chào đời. RCOG cho biết số lần cử động có xu hướng tăng lên cho đến tuần 32 rồi giữ ở mức gần như không đổi.
Điều có thể thay đổi là kiểu cử động. Khi không gian chật hơn, bạn có thể cảm thấy bé xoay người và đẩy nhiều hơn là những cú đạp mạnh. Safer Baby Bundle cho biết vào cuối thai kỳ, những em bé khỏe mạnh có thể nghỉ lâu hơn giữa các lần hoạt động, nhưng bé vẫn cần cử động mỗi ngày. Pregnancy, Birth and Baby cho biết bạn vẫn nên cảm nhận được cử động cả trong lúc chuyển dạ.
Vì vậy, nếu bé cử động ít hơn, đừng cho rằng đó là do bé hết chỗ. Hãy gọi cho khoa sản.
Nên làm gì nếu bé cử động ít hơn?
- Gọi ngay cho nữ hộ sinh, khoa sản hoặc phòng sinh. NHS, Pregnancy, Birth and Baby và Safer Baby Bundle đều khuyên không nên đợi đến ngày hôm sau hoặc đến lần khám tiếp theo.
- Đừng cố làm cho bé cử động trước. Pregnancy, Birth and Baby và Safer Baby Bundle cho biết ăn hoặc uống gì đó không làm bé cử động.
- Đừng dựa vào máy doppler hoặc ứng dụng tại nhà. NHS cho biết ngay cả khi bạn nghe thấy nhịp tim, điều đó không có nghĩa là bé ổn. Pregnancy, Birth and Baby cho biết những thiết bị này không chính xác hay đáng tin cậy và có thể khiến bạn yên tâm sai lầm.
- Nếu bạn không gọi được, Pregnancy, Birth and Baby khuyên hãy đến khoa sinh hoặc khoa cấp cứu của bệnh viện gần nhất.
- Lần nào cũng hãy gọi lại. Nếu cử động lại chậm đi sau một lần kiểm tra bình thường, RCOG khuyên đừng bao giờ ngần ngại liên hệ với khoa sản, dù chuyện này xảy ra bao nhiêu lần. Pregnancy, Birth and Baby nói thêm rằng bạn không hề làm mất thời gian của ai cả.
Pregnancy, Birth and Baby giải thích vì sao điều này quan trọng: cử động chậm lại có thể là dấu hiệu bé không khỏe, và tuy không phổ biến, cử động giảm có liên quan đến nguy cơ thai chết lưu cao hơn. Một lần kiểm tra cho thấy mọi thứ đều ổn là một kết quả tốt, không phải một chuyến đi uổng công.
Điều gì sẽ diễn ra khi bạn đến kiểm tra?
RCOG mô tả các bước kiểm tra sau tuần 28:
- hỏi về cử động của bé và thai kỳ của bạn
- khám thai đầy đủ
- theo dõi nhịp tim của bé (thường gọi là CTG), thường trong ít nhất 20 phút
- siêu âm trong một số trường hợp, ví dụ nếu kích thước bụng bầu đo được nhỏ, bạn có các yếu tố nguy cơ, hoặc cử động vẫn có vẻ giảm. RCOG cho biết việc này thường được thực hiện trong vòng 24 giờ kể từ khi có yêu cầu.
Safer Baby Bundle cho biết nhân viên y tế luôn sẵn sàng 24 giờ một ngày, 7 ngày một tuần, và việc kiểm tra cũng có thể bao gồm xét nghiệm máu. Bạn thường có thể về nhà khi đã yên tâm rằng cả bạn và bé đều ổn. Từ tuần 24 đến tuần 28, RCOG cho biết nữ hộ sinh sẽ nghe tim thai của bé và khám thai đầy đủ, bao gồm đo huyết áp và xét nghiệm nước tiểu.
Vì sao nên ngủ nghiêng từ tuần 28?
Tờ thông tin về ngủ nghiêng của Safer Baby Bundle cho biết sau tuần 28, nằm ngửa sẽ đè lên các mạch máu lớn, có thể làm giảm lưu lượng máu đến tử cung và lượng oxy cung cấp cho bé. Tờ thông tin cho biết nghiên cứu chỉ ra rằng đi ngủ ở tư thế nằm nghiêng từ tuần 28 giúp giảm một nửa nguy cơ thai chết lưu so với đi ngủ ở tư thế nằm ngửa. Theo tờ thông tin, tỷ lệ thai chết lưu sau tuần 28 là khoảng 1 trên 500 em bé.
- Nghiêng bên nào cũng được. Safer Baby Bundle cho biết nghiêng trái hay nghiêng phải đều được.
- Giấc ngủ nào cũng quan trọng. Red Nose tại Úc khuyên hãy nằm nghiêng trong mọi giấc ngủ, kể cả giấc ngủ ngày và khi bạn ngủ lại sau khi thức giấc.
- Thức dậy thấy mình nằm ngửa là chuyện thường gặp. Cả hai đều khuyên đừng lo lắng; chỉ cần xoay người sang nằm nghiêng.
Nhiều người thấy kê một chiếc gối sau lưng hoặc giữa hai đầu gối giúp nằm nghiêng thoải mái hơn.
Khi nào cần tìm trợ giúp
Hãy gọi ngay cho khoa sản, phòng sinh hoặc nữ hộ sinh, dù ngày hay đêm, nếu:
- cử động của bé chậm lại, ngừng lại hoặc khác với nhịp thường ngày
- bạn không chắc bé có cử động nhiều như thường lệ không
- cử động lại chậm đi sau khi bạn đã được kiểm tra.
Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương ngay nếu bạn bị chảy máu âm đạo nhiều, co giật, ngã quỵ, hoặc đau dữ dội không dứt. Xem dấu hiệu chuyển dạ để biết các dấu hiệu khác cần gọi ngay trong giai đoạn cuối thai kỳ.
Hãy sớm liên hệ với nữ hộ sinh nếu đến tuần 24 bạn vẫn hoàn toàn chưa cảm nhận được bé cử động, theo khuyến cáo của NHS và RCOG, để họ có thể kiểm tra tim thai của bé.
Nên ghi lại những gì?
Vài dòng trong nhật ký thai kỳ có thể giúp bạn nắm được nhịp cử động của bé: những thời điểm trong ngày bé thường hay hoạt động, cử động cảm thấy như thế nào, và bất cứ điều gì có vẻ khác lạ. Nếu bạn gọi điện về chuyện cử động, sẽ hữu ích nếu bạn có sẵn thời điểm gần nhất bạn cảm nhận được bé cử động. Ghi chép là để nhận ra sự thay đổi, không phải để đạt một mục tiêu, vì vậy đừng bao giờ chờ ghi xong rồi mới gọi. Khi bạn sẵn sàng lên kế hoạch cho cuộc sinh, hãy xem các bài hướng dẫn về kế hoạch sinh và túi đồ đi sinh.
