Khớp ngậm và tư thế bú mẹ: cách giúp bé ngậm vú thoải mái

Khớp ngậm tốt là khi bạn cảm thấy thoải mái và bé ngậm được một miếng lớn bầu vú, chứ không chỉ núm vú. Hãy để ý miệng há rộng, cằm áp sát vào bầu vú, má căng tròn và nhịp mút và nuốt đều đặn. Hướng dẫn về tư thế và cách ngậm vú của NHS bổ sung một cách kiểm tra bằng mắt: bạn sẽ thấy phần quầng vú sẫm màu phía trên môi trên của bé nhiều hơn hẳn so với phía dưới môi dưới.

Ngậm vú là một kỹ năng mà bạn và bé cùng học, và những thay đổi nhỏ thường tạo ra khác biệt lớn. Hướng dẫn này trình bày cách cho bé ngậm vú từng bước, sáu tư thế để thử, cách cho bú khi nằm an toàn, và khi nào nên tìm người hỗ trợ trực tiếp.

Khớp ngậm bú mẹ tốt trông và cảm thấy như thế nào?

Hướng dẫn về cách ngậm vú của Australian Breastfeeding Association và NHS mô tả cùng những dấu hiệu. Hơi nhạy cảm trong những ngày đầu có thể là bình thường, nhưng việc cho bú không nên đau mãi.

Sau cữ ăn, núm vú của bạn sẽ có hình dạng gần như trước đó. Trang về đau núm vú của NHS cho biết núm vú bẹp, có hình nêm hoặc trắng bệch sau cữ ăn có thể là dấu hiệu bé ngậm vú chưa đúng.

Cho bé ngậm vú từng bước như thế nào?

Đây là cách mà NHS và Australian Breastfeeding Association mô tả, đôi khi được gọi là cách ngậm vú do mẹ dẫn dắt.

1. Ngồi thoải mái trước đã. Ngồi, ngả lưng hoặc nằm với lưng và cánh tay được đỡ, vai thả lỏng. Hãy dùng ghế kê chân nếu bạn thấy mình đang cúi người về phía trước.
2. Ôm bé sát người. Ngực bé áp vào người bạn, đầu và thân bé thẳng hàng. Đỡ cổ và vai bé, không đỡ sau gáy, để bé có thể ngửa đầu ra sau.
3. Đặt mũi bé ngang với núm vú. Để đầu bé hơi ngửa ra sau sao cho môi trên của bé chạm nhẹ vào núm vú.
4. Chờ bé há miệng thật rộng. Chạm nhẹ núm vú và phần dưới quầng vú vào miệng bé cho đến khi bé há rộng, như đang ngáp. Giữ các ngón tay cách xa núm vú.
5. Đưa bé vào vú, cằm chạm trước. Hướng núm vú về phía vòm miệng bé và đưa bé vào nhanh, để bé ngậm được một miếng lớn từ phía dưới. Đưa bé về phía bạn thay vì nghiêng bầu vú vào miệng bé.
6. Kiểm tra cảm giác thoải mái. Nếu thấy nhói hoặc véo, hãy luồn một ngón tay sạch vào khóe miệng bé, giữa hai lợi, để ngắt lực mút, rồi bắt đầu lại.
7. Tinh chỉnh. Kéo mông và chân bé lại gần hơn thường giúp khớp ngậm sâu hơn. Kiểm tra xem có cánh tay hoặc quần áo nào vướng không.

Việc cho bé ngậm lại nhiều lần cho đến khi được là điều bình thường, nhất là trong những tuần đầu.

Cách ngậm vú do bé dẫn dắt là gì, và khi nào thì hữu ích?

Cách ngậm vú do bé dẫn dắt (hay tư thế ngả lưng) để các phản xạ của bé đảm nhận nhiều phần việc hơn. Hướng dẫn về cách ngậm vú do bé dẫn dắt của Australian Breastfeeding Association gợi ý cách này khi cả hai mẹ con đang tập, hoặc khi bé đang thấy khó ngậm vú.

1. Bắt đầu khi bé bình tĩnh. Hãy dỗ bé trước nếu bé đang quấy — khóc là dấu hiệu đói muộn (xem dấu hiệu đói).
2. Ngả lưng trên gối thay vì ngồi thẳng, với bé nằm thẳng trên ngực bạn, tốt nhất là da kề da.
3. Để bé tự điều chỉnh nhịp độ. Bé có thể gật gù đầu, trượt xuống, và dùng tay chân để di chuyển về phía bầu vú.
4. Khi sẵn sàng, bé sẽ há rộng miệng, áp cằm vào và ngậm vú. Đỡ cổ và vai bé, và tránh đẩy vào sau gáy bé.

Bé càng được tập nhiều thì thường càng làm tốt hơn.

Tư thế bú mẹ nào là tốt nhất?

Không có một tư thế đúng duy nhất — hãy chọn tư thế nào cảm thấy vững vàng và không đau, và đổi tư thế nếu thấy không phù hợp. Các tư thế này lấy từ hướng dẫn về tư thế của Australian Breastfeeding Association và hướng dẫn về tư thế bú mẹ của NHS Start for Life.

Một vài mẹo từ cả hai nguồn: để tay bé tự do thay vì quấn chặt; nếu bạn dùng gối cho bú, hãy tiếp tục bế bé thay vì đặt bé nằm trên gối; và để ý xem gối có nâng bé quá cao hoặc quá thấp không. NHS lưu ý tư thế bế ru có thể đè lên vết mổ. NHS cũng cho biết cho bú mẹ khi bé đang ở trong địu vải hoặc địu là không an toàn, vì vậy hãy đưa bé ra trước.

Cho bú mẹ khi nằm có an toàn không?

Nằm nghiêng có thể là một cách cho bú thư thái vào bất cứ lúc nào trong ngày. Hướng dẫn cho bú khi nằm của Australian Breastfeeding Association gợi ý:

1. Nằm nghiêng, đầu gối lên gối, giữ gối cách xa đầu bé.
2. Xoay bé quay mặt về phía bạn, hông bé sát hông bạn, mũi ngang với núm vú. Một chiếc khăn nhỏ cuộn tròn đặt sau mông bé nhỏ (không đặt gần đầu bé) có thể giúp bé giữ tư thế nằm nghiêng trong cữ ăn.
3. Giữ cánh tay của bạn ở phía trên và tránh xa đầu bé.
4. Để đổi bên, hãy nghiêng người để cho bé bú bên vú phía trên, hoặc cùng lật người sang bên kia.

Hướng dẫn này cũng nói rõ đây là cho bú khi nằm, không phải ngủ chung — và đó là điểm an toàn then chốt. Ngủ thiếp đi khi đang cho bú mẹ là chuyện rất thường gặp, vì vậy hãy chuẩn bị trước cho điều đó.

Hướng dẫn ngủ an toàn của AAP khuyên đặt bé trở lại chỗ ngủ của riêng bé trước khi bạn đi ngủ, và nếu bạn có lỡ thiếp đi, hãy chuyển bé ngay khi bạn thức giấc. The Lullaby Trust khuyên không bao giờ ngủ thiếp đi trên ghế sofa hoặc ghế bành cùng bé. Trang về ngủ chung của Australian Breastfeeding Association bổ sung rằng một chiếc giường được chuẩn bị an toàn thì an toàn hơn ghế sofa hoặc ghế bành. Để xem hướng dẫn đầy đủ, hãy đọc ngủ an toàn và ngủ chung giường.

Vì sao bé cứ tuột khỏi vú hoặc phát ra tiếng tóp tép?

Hầu hết các vấn đề về khớp ngậm đều có nguyên nhân có thể khắc phục được. Những nguyên nhân thường gặp:

• Căng sữa. Quầng vú rất căng và cứng thì khó ngậm. Trang về căng sữa của Australian Breastfeeding Association gợi ý vắt bớt một ít sữa bằng tay trước, hoặc làm mềm bằng áp lực ngược: ấn các đầu ngón tay quanh núm vú trong 1 đến 3 phút hoặc lâu hơn cho đến khi mô vú mềm ra.
• Tư thế bị xê dịch. Đầu bé quay đi, hoặc thân bé rời xa người bạn trong lúc bú. Chỉnh lại cho tai, vai và hông bé thẳng hàng, và kéo mông bé lại sát người.
• Bé đang khóc hoặc rất buồn ngủ. Hãy dỗ bé đang khóc bình tĩnh lại trước khi thử lại. Để biết cách đánh thức bé sơ sinh đang buồn ngủ, xem bú mẹ trong tuần đầu tiên.
• Dính thắng lưỡi. Trang về dính thắng lưỡi của NHS liệt kê các dấu hiệu có thể gặp như khó ngậm vú hoặc khó giữ khớp ngậm, cữ ăn kéo dài và thường xuyên, tiếng tóp tép khi bú, chỉ bú được lượng nhỏ và tăng cân ít, đồng thời cho biết người cho bú có thể bị đau núm vú. Nhiều bé bị dính thắng lưỡi vẫn bú tốt; nếu việc bú bị ảnh hưởng, một chuyên viên y tế được đào tạo có thể đánh giá.
• Sữa chảy nhanh. Australian Breastfeeding Association cho biết một số bé thích tư thế ngồi thẳng khi sữa chảy nhanh.

Nếu bạn đang cân nhắc dùng trợ ti (miếng bảo vệ núm vú), hãy tìm sự hỗ trợ từ chuyên gia tư vấn sữa mẹ hoặc tư vấn viên nuôi con bằng sữa mẹ trước, vì khớp ngậm tốt vẫn rất quan trọng. Xem đau núm vú để biết cách chăm sóc núm vú.

Khi nào nên tìm sự hỗ trợ về khớp ngậm của bé?

Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương ngay nếu bé không bú và khó đánh thức hoặc mềm nhũn, không có tã ướt nào trong 12 giờ, hoặc khó thở hay da tím tái, xám hoặc nổi vân — đây là những dấu hiệu nằm trong số các dấu hiệu cấp cứu trong hướng dẫn của NHS về việc bé có đang bệnh nặng không. Nhiệt độ từ 38°C (100.4°F) trở lên ở bé dưới 3 tháng tuổi cũng là tình huống cấp cứu.

Hãy gặp nữ hộ sinh hoặc bác sĩ đa khoa (GP) của bạn trong ngày nếu bé có ít tã ướt hơn dự kiến hoặc có vẻ vẫn đói sau hầu hết các cữ ăn — xem bé có nhận đủ sữa không?.

Hãy sớm tìm hỗ trợ về việc cho bé ăn — từ nữ hộ sinh, điều dưỡng sức khỏe trẻ em, chuyên gia tư vấn sữa mẹ hoặc đường dây hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ hoặc chuyên gia tư vấn sữa mẹ (IBCLC) — nếu:

• cữ ăn nào cũng đau, hoặc núm vú bị nứt hay chảy máu
• vẫn đau ngay cả sau khi bạn đã chỉnh lại khớp ngậm
• bé không giữ được khớp ngậm, hoặc các cữ ăn rất dài và thường xuyên
• bạn nghĩ bé có thể bị dính thắng lưỡi.

Một người hỗ trợ quan sát trọn một cữ ăn thường có thể nhận ra một thay đổi nhỏ giúp việc cho bú trở nên thoải mái.

Những điều hữu ích nên ghi lại

Ghi nhanh bên nào bị đau, cơn đau bắt đầu vào lúc nào trong cữ ăn, tư thế nào thấy dễ chịu hơn, và núm vú trông như thế nào sau các cữ ăn. Điều đó giúp người hỗ trợ bạn nắm được tình hình ngay từ đầu.