Trào ngược và trớ sữa ở bé: thế nào là bình thường và khi nào cần lo lắng

Trớ sữa sau cữ ăn, thường được gọi là trớ hoặc ọc sữa, là một trong những điều phổ biến nhất ở trẻ nhỏ. NICE cho biết tình trạng này gặp ở ít nhất 40% trẻ, thường bắt đầu trước 8 tuần tuổi và tự hết ở 90% trẻ trước sinh nhật đầu tiên. Nếu bé trớ sữa dễ dàng nhưng vẫn ăn tốt, thoải mái và đang tăng trưởng, thường không cần xét nghiệm hay điều trị gì.

Một vài dấu hiệu cho thấy có thể có vấn đề khác, và một số cần được trợ giúp khẩn cấp. Hướng dẫn này giải thích về trào ngược bình thường, bệnh trào ngược, những gì có ích, giấc ngủ an toàn và khi nào cần hành động.

Bé trớ sữa sau cữ ăn có bình thường không?

Có. NICE gọi việc trớ sữa dễ dàng, không gắng sức là một quá trình bình thường ở trẻ nhũ nhi. NICE cho biết trớ có thể xảy ra thường xuyên: 5% trẻ bị trớ có từ 6 lần trở lên mỗi ngày. Tình trạng này thường thưa dần theo thời gian.

Royal Children's Hospital Melbourne (RCH) giải thích rằng trào ngược xảy ra khi thức ăn trong dạ dày trào ngược lên. Phần lớn được nuốt trở lại, nhưng một số bé trớ ra ngoài miệng. RCH cho biết trào ngược nhiều khả năng sẽ tự cải thiện khi bé được một tuổi. NHS cũng cho biết trào ngược thường bắt đầu trước 8 tuần tuổi và cải thiện khi bé được 1 tuổi.

Trào ngược và GORD khác nhau thế nào?

Trào ngược trở thành bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GORD) khi gây ra các vấn đề cần được chăm sóc y tế. RCH liệt kê các dấu hiệu sau của GORD:

• Đau hoặc khó chịu ở ngực hoặc vùng bụng trên, kèm cáu kỉnh, quấy khóc hoặc ưỡn lưng.
• Giấc ngủ bị gián đoạn, hoặc khó dỗ yên.
• Chậm tăng cân.
• Các vấn đề về thở và nuốt, chẳng hạn như ọe, sặc, thở khò khè hoặc ho nhiều.

NHS bổ sung rằng một số bé bị trào ngược thầm lặng, không trớ sữa ra ngoài. Bé có thể ho hoặc nấc trong khi ăn, nuốt ực, hoặc quấy khóc khi bú.

Điều gì giúp giảm trớ sữa?

Những bước sau đơn giản và an toàn để thử. Chúng giúp được một số bé, nhưng trào ngược thường vẫn tiếp diễn cho đến khi hệ tiêu hóa trưởng thành:

1. Giữ bé ở tư thế thẳng đứng trong khi ăn. NHS gợi ý cho bé ăn ở tư thế thẳng đứng và giữ bé thẳng đứng càng lâu càng tốt sau đó. RCH gợi ý khoảng 20 phút.
2. Vỗ ợ hơi thường xuyên trong cữ ăn. NHS khuyến nghị điều này. Xem ợ hơi và đầy hơi để biết các tư thế.
3. Tìm trợ giúp về kỹ thuật cho ăn. NHS gợi ý kiểm tra tư thế cho bú mẹ hoặc kỹ thuật cho bú bình. Với bé bú bình, cho bú bình theo nhịp giúp sữa chảy chậm lại.
4. Thử cho ăn các cữ nhỏ hơn nhưng thường xuyên hơn nếu mỗi cữ ăn nhiều. NICE gợi ý điều này cho bé uống sữa công thức hay trớ và rất khó chịu, trong khi vẫn giữ nguyên tổng lượng sữa mỗi ngày.
5. Cho bé chơi ở tư thế thẳng đứng hoặc nằm sấp khi thức. RCH cho biết điều này chỉ ổn khi bé đang thức và có người lớn ở cạnh, và nó sẽ không làm trào ngược hết sớm hơn.

Còn sữa làm đặc và thuốc thì sao?

RCH cho biết đổi sữa công thức hoặc cách cho ăn sẽ không ảnh hưởng đến trào ngược và không được khuyến nghị. RCH cho biết chỉ nên dùng sữa làm đặc nếu bác sĩ đa khoa (GP) hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em khuyên dùng, và sữa công thức đã được làm đặc sẵn tốt hơn tự làm đặc tại nhà. Sữa làm đặc có thể gây táo bón. NICE chỉ gợi ý thử sữa công thức làm đặc cho bé uống sữa công thức đang rất khó chịu, sau khi đã kiểm tra lượng sữa và thử cho ăn các cữ nhỏ hơn.

Hầu hết bé bị trào ngược không cần dùng thuốc. Nếu cần, bác sĩ sẽ kê đơn. Đừng tự cho bé dùng thuốc trị trào ngược, hoặc cho chất làm đặc vào bình sữa, khi chưa được tư vấn.

Bé bị trào ngược nên ngủ thế nào?

Nằm ngửa, trên nệm phẳng, chắc, trong mọi giấc ngủ. Red Nose cho biết làm nghiêng bề mặt ngủ không làm giảm trào ngược và không được khuyến nghị. Bé nằm trong cũi bị làm nghiêng có thể trượt xuống và bị chăn gối che phủ. Dùng gối để kê cao bé có nguy cơ gây ngạt thở và có thể khiến cằm gục xuống ngực, làm giảm luồng khí.

Red Nose cho biết nguy cơ đột tử khi ngủ nằm sấp hoặc nằm nghiêng lớn hơn bất kỳ lợi ích nào đối với trào ngược. NICE khuyên không dùng tư thế để điều trị trào ngược ở bé đang ngủ, và NHS khuyên không kê cao đầu cũi.

AAP cũng đồng ý rằng ngay cả bé bị bệnh trào ngược cũng nên ngủ nằm ngửa trên mặt phẳng. AAP cho biết bất kỳ bề mặt nào nghiêng hơn 10 độ đều không an toàn để ngủ. Nếu bé ngủ thiếp đi trên ghế ô tô, xe đẩy, xích đu hoặc địu, hãy chuyển bé sang nằm ngửa trên một bề mặt phẳng, chắc ngay khi có thể.

Xem ngủ an toàn để biết đầy đủ các khuyến nghị.

Có thể là bệnh gì khác ngoài trào ngược không?

Một số trường hợp nôn có nguyên nhân khác và cần cách chăm sóc khác:

• Hẹp môn vị. Tờ thông tin về hẹp môn vị của RCH cho biết tình trạng này thường xảy ra trong khoảng từ 2 đến 6 tuần tuổi. Bé nôn ngày càng mạnh và có thể nôn vọt, bé đói lại ngay sau đó, và cân nặng giảm hoặc không tăng. Hãy gặp bác sĩ ngay lập tức; tình trạng này cần phẫu thuật.
• Tắc ruột hoặc xoắn ruột. Sydney Children's Hospitals Network cho biết nôn ra dịch màu xanh lá hoặc vàng thường do tắc hoặc xoắn ruột, và bé có thể trông vẫn khỏe mạnh trong khi ruột đang bị tổn thương.
• Nhiễm trùng hoặc bệnh khác. NICE cho biết trớ bắt đầu sau 6 tháng tuổi, hoặc vẫn tiếp diễn sau 1 tuổi, gợi ý một nguyên nhân khác ngoài trào ngược. NICE liệt kê sốt, thóp phồng, và buồn ngủ hoặc cáu kỉnh bất thường là một trong số những dấu hiệu cảnh báo.
• Dị ứng đạm sữa bò. NICE liệt kê máu trong phân, tiêu chảy kéo dài, và chàm hoặc các dị ứng khác là những manh mối có thể có. Bác sĩ đa khoa (GP) có thể đánh giá tình trạng này; đừng đổi sữa cho bé khi chưa được tư vấn.

Khi nào tôi nên tìm trợ giúp cho tình trạng trào ngược hoặc nôn?

Các mức này khớp với hướng dẫn khi nào cần gọi bác sĩ của chúng tôi.

Hãy gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương ngay nếu bé:

• Nôn ra dịch màu xanh lá hoặc vàng. SCHN khuyên gọi xe cấp cứu hoặc đến khoa cấp cứu gần nhất.
• Nôn ra máu, hoặc chất nôn có màu đỏ, đen hoặc nâu. Hướng dẫn về nôn của NHS liệt kê nôn ra máu là một trong những lý do cần gọi xe cấp cứu hoặc đến khoa cấp cứu (A&E). NICE lưu ý rằng bé bú mẹ đôi khi có thể nôn ra máu đã nuốt vào từ núm vú bị nứt của mẹ, nhưng hãy cho bé đi kiểm tra ngay thay vì tự phỏng đoán.
• Nôn kèm bụng chướng, cứng.
• Có lúc ngừng thở, đang khó thở, hoặc chuyển sang màu xanh tím, xám hoặc rất nhợt nhạt.
• Mềm nhũn, rất buồn ngủ hoặc khó đánh thức.
• Có thóp phồng hoặc căng.
• Không có tã ướt trong 12 giờ, hoặc có dấu hiệu mất nước nặng như mắt trũng hoặc da lạnh, loang lổ.
• Dưới 3 tháng tuổi và có nhiệt độ từ 38°C trở lên.

Những dấu hiệu này được lấy từ hướng dẫn trợ giúp khẩn cấp của NHS, SCHN và NICE. Trang về trào ngược của NHS liệt kê nôn ra dịch màu xanh lá hoặc vàng, và chất nôn có lẫn máu, là lý do cần đặt lịch khám khẩn với bác sĩ đa khoa (GP), nhưng chúng tôi theo lời khuyên nghiêm ngặt hơn của SCHN và hướng dẫn về nôn của NHS vì nguy cơ xoắn ruột hoặc chảy máu.

Hãy tìm trợ giúp y tế trong hôm nay nếu bé:

• Nôn mạnh hoặc nôn vọt, đặc biệt trong khoảng từ 2 đến 6 tuần tuổi.
• Có máu trong phân, hoặc bụng chướng hay đau khi chạm vào.
• Không chịu ăn, hoặc nôn liên tục và không giữ được chất lỏng.
• Đang sụt cân.
• Dưới 6 tháng tuổi và có bất kỳ dấu hiệu mất nước nào, như ít tã ướt hơn hoặc khô miệng, theo lời khuyên của tờ thông tin về mất nước của RCH.
• Khóc không ngừng và có vẻ rất khó chịu.

Hãy trao đổi với bác sĩ đa khoa (GP) hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em của bạn nếu:

• Trào ngược không cải thiện sau khi đã thử các mẹo cho ăn.
• Trớ bắt đầu sau 6 tháng tuổi, hoặc vẫn còn sau 1 tuổi.
• Bé có vẻ đau khi ăn, ưỡn người, hoặc ho và ọe nhiều trong khi ăn.
• Bé tăng cân chậm ở lần khám định kỳ.

Nên ghi lại điều gì về tình trạng trào ngược của bé?

Ghi chép trong vài ngày có thể giúp ích cho bác sĩ đa khoa (GP) hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em của bạn. Hãy ghi lại thời điểm bé trớ so với cữ ăn, lượng trớ ước chừng, bé có vẻ đau hay không, và bất kỳ thay đổi nào về màu sắc hoặc độ mạnh khi trớ. Ghi lại các cữ ăn, số tã ướt và cân nặng từ các lần khám sức khỏe. Nếu bạn thấy chất nôn màu xanh, có máu hoặc bé mềm nhũn, hãy tìm trợ giúp trước rồi ghi chép sau.