Phần lớn thời gian, bé ngủ há miệng chỉ đơn giản là đang xoay xở với chiếc mũi bị nghẹt. Bé dựa vào mũi để thở, nên cảm lạnh hoặc chất nhầy khô tích tụ nhanh chóng khiến bé phải thở bằng miệng, và thói quen này thường mất dần khi mũi thông trở lại. Nếu bé thở bằng miệng đêm này qua đêm khác, nhất là kèm ngáy, khịt mũi, thở hổn hển hoặc ngừng thở, đó có thể là dấu hiệu của VA hoặc amidan phì đại hoặc chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ, và bác sĩ đa khoa (GP) nên sớm khám cho bé. Những khoảng ngừng thở dài, đổi màu da hoặc khó thở là tình huống cấp cứu ở mọi lứa tuổi.
Vì sao bé ngủ há miệng?
Tresillian ở Úc giải thích rằng bé thở bằng mũi, nên mũi bị nghẹt hoặc tắc khiến bé thở khó hơn, và đường thở của bé nhỏ và hẹp, nên dù chỉ một chút chất nhầy hoặc sưng cũng có thể tạo ra khác biệt. Khi mũi bị nghẹt một phần, miệng sẽ đảm nhận việc thở.
Những lý do thường gặp, sắp xếp đại khái từ nhỏ tuổi nhất đến lớn tuổi nhất:
| Nguyên nhân | Độ tuổi thường gặp | Dấu hiệu nhận biết |
|---|---|---|
| Chất nhầy khô trong mũi | Trẻ sơ sinh | Mũi khụt khịt, có tiếng huýt; ngoài ra bé vẫn khỏe |
| Cảm lạnh hoặc virus khác | Mọi lứa tuổi | Sổ mũi, ho, có thể sốt |
| Dị ứng kéo dài hoặc viêm mũi dị ứng | Tùy trường hợp | Nghẹt mũi hoặc sổ mũi kéo dài |
| VA hoặc amidan phì đại | Trẻ mới biết đi | Ngáy hầu hết các đêm, nghẹt mũi |
| Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ | Thường ở trẻ mới biết đi và trẻ lớn hơn | Ngáy kèm thở hổn hển, khịt mũi hoặc ngừng thở |
Hướng dẫn của AAP về hành vi của trẻ sơ sinh cho biết tiếng động ở mũi của trẻ sơ sinh thường do chất nhầy khô, và bé có những tiếng động này nhiều khả năng không bị cảm lạnh. Hướng dẫn cũng lưu ý rằng nghẹt mũi có thể gây trở ngại khi ăn, vì khi ăn, miệng bé ngậm kín nên bé không thể thở bằng miệng.
Nhiều cha mẹ cũng nhận thấy miệng bé hé mở khi bé ngủ say. Nếu chỉ có vậy, với nhịp thở êm, dễ dàng, màu da bình thường và không ngáy, đó không nằm trong các dấu hiệu cảnh báo mà AAP, NHS hoặc Royal Children's Hospital Melbourne liệt kê.
Khi nào ngủ há miệng là bình thường?
Thường không có gì đáng lo khi:
- bé bị cảm lạnh hoặc mũi khụt khịt và việc thở bằng miệng đỡ dần khi mũi thông
- bé thở êm hoặc chỉ hơi khụt khịt, không gắng sức
- màu da của bé vẫn bình thường
- bé ăn tốt và vẫn như mọi khi lúc thức
Nên để ý kỹ hơn khi việc này kéo dài hầu hết các đêm trong nhiều tuần, đi kèm ngáy, hoặc bé có vẻ mệt mỏi, cáu kỉnh hoặc chưa được nghỉ ngơi đủ vào ban ngày. Hướng dẫn của AAP về ngưng thở khi ngủ liệt kê ngáy thường xuyên và khó thở vào ban đêm, cùng với buồn ngủ ban ngày, khó tập trung và các vấn đề về hành vi, là những dấu hiệu nên báo cho bác sĩ của bé.
Có phải do nghẹt mũi hoặc cảm lạnh không?
Rất thường là vậy. Lời khuyên của AAP về giấc ngủ khi bé nghẹt mũi cho biết nghẹt mũi khiến bé thở khó hơn và có thể khiến bé không ngủ được. AAP gợi ý:
- Nhỏ nước muối sinh lý thông thường (không có thuốc) vào mỗi bên mũi.
- Sau đó hút mũi nhẹ nhàng bằng bóng hút mũi hoặc dụng cụ hút mũi.
- Làm việc này trước các cữ ăn và giấc ngủ, để bé có thể thở trong khi mút sữa và khi dỗ ngủ.
- Một máy tạo độ ẩm phun sương mát đặt ngoài tầm với của bé, được vệ sinh theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
Tresillian bổ sung rằng nghẹt mũi khiến việc ăn trở nên vất vả, nên bé có thể ăn ít hơn mỗi cữ và thức giấc sớm hơn, và gợi ý cho bé nạp đủ chất lỏng và được ôm ấp nhiều. Để tìm hiểu thêm về cách làm dịu nghẹt mũi, hãy xem cảm lạnh và nghẹt mũi và bé nghẹt mũi và giấc ngủ.
VA và amidan phì đại là gì?
VA là những khối mô nhỏ ở phía sau họng, phía sau mũi. NHS cho biết VA phì đại có thể khiến bé khó thở bằng mũi, dẫn đến thở bằng miệng hoặc ngáy, và cũng có thể gây ngưng thở khi ngủ, viêm tai giữa ứ dịch và nhiễm trùng tai thường xuyên. NHS cho biết VA thường bắt đầu teo nhỏ vào khoảng 4 tuổi và biến mất vào đầu tuổi trưởng thành.
Royal Children's Hospital Melbourne cho biết amidan và VA to ra nhanh nhất trong độ tuổi từ 2 đến 7, đó là lý do ngáy và thở bằng miệng do amidan hoặc VA to thường gặp ở trẻ mới biết đi và trẻ mẫu giáo hơn là ở em bé nhỏ tuổi.
Không phải trẻ nào có amidan hoặc VA to cũng cần điều trị. NHS cho biết bác sĩ có thể đề nghị chờ xem các vấn đề có tự cải thiện không, tùy theo mức độ nghiêm trọng.
Ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ ở trẻ em là gì?
Trong chứng ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (OSA), các cơ của đường thở trên giãn ra khi ngủ và đường thở bị đóng lại một phần hoặc hoàn toàn, khiến hơi thở lúc ngừng lúc tiếp. RCH cho biết khoảng 15 đến 20 phần trăm trẻ em ngáy, nhưng OSA chỉ ảnh hưởng đến khoảng 2 đến 3 phần trăm. Sydney Children's Hospitals Network đưa ra con số tương tự: khoảng 20% trẻ em ngáy và khoảng 1 đến 3% bị OSA.
Dấu hiệu vào ban đêm, theo RCH và SCHN:
- ngáy to hoặc thường xuyên
- ngừng thở, thường kết thúc bằng tiếng khịt mũi, thở hổn hển hoặc tiếng ọ ẹ
- bị nghẹn hoặc thở hổn hển khi ngủ
- ngủ không yên, ra nhiều mồ hôi
- tư thế ngủ khác thường, chẳng hạn tự kê người lên cao
- thở bằng miệng thay vì bằng mũi
Dấu hiệu vào ban ngày có thể bao gồm mệt mỏi hoặc đau đầu vào buổi sáng, buồn ngủ ban ngày, và các vấn đề về tập trung, hành vi hoặc học tập.
AAP cho biết trẻ có amidan và VA to hơn bình thường có nguy cơ cao hơn, cũng như trẻ mắc hội chứng Down, bại não, có khác biệt ở cấu trúc mặt và hàm, hoặc có cân nặng trên mức khỏe mạnh. RCH bổ sung thêm dị ứng kéo dài hoặc viêm mũi dị ứng.
Chẩn đoán và điều trị. RCH khuyên trước tiên hãy đến gặp bác sĩ đa khoa (GP), người có thể chuyển bé đến bác sĩ nhi khoa hoặc bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng, và việc theo dõi qua đêm tại nhà hoặc tại bệnh viện có thể giúp chẩn đoán OSA. AAP gọi phẫu thuật cắt amidan và VA là phương pháp điều trị phổ biến và hiệu quả nhất, nhưng lưu ý rằng phương pháp này không phải lúc nào cũng thành công, vì vậy việc tái khám rất quan trọng; RCH cho biết phẫu thuật này chữa khỏi OSA ở 80–90 phần trăm trẻ. Một số trẻ cần các phương pháp điều trị khác, chẳng hạn CPAP, một loại mặt nạ cung cấp áp lực khí ổn định khi ngủ.
Những khoảng ngừng thở nào khi ngủ là bình thường?
Trẻ nhỏ thường thở không đều. Hướng dẫn của AAP về trẻ sơ sinh gọi những khoảng ngừng dưới 10 giây là “thở theo chu kỳ” và cho biết chúng bình thường nếu bé có vẻ dễ chịu trong lúc đó. Các trang của AAP khác nhau về thời điểm tình trạng này ổn định, từ khoảng 1 tháng trong hướng dẫn về trẻ sơ sinh đến khoảng 6 tháng trong hướng dẫn về ngưng thở khi ngủ.
| Điều bạn thấy | Việc cần làm |
|---|---|
| Ngừng dưới 10 giây, màu da bình thường, bé dễ chịu | Thở theo chu kỳ bình thường |
| Trẻ sơ sinh ngừng thở hơn 10 giây, giờ đã thở bình thường | Tìm trợ giúp y tế trong hôm nay, ngay lập tức |
| Ngừng thở hơn 20 giây | Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương ngay |
| Bất kỳ khoảng ngừng nào kèm da nhợt nhạt, xanh tím hoặc xám, hoặc bé mềm nhũn | Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương ngay |
| Ngừng thở ở bé đang ốm hoặc sốt | Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương ngay |
| Ngáy kèm khịt mũi, thở hổn hển hoặc ngừng thở ở trẻ khỏe mạnh | Sớm trao đổi với bác sĩ đa khoa (GP) |
Quy tắc 10 giây lấy từ hướng dẫn của AAP về trẻ sơ sinh, trong đó khuyên tìm đến cơ sở y tế ngay nếu bé đã ngừng thở hơn 10 giây và giờ đã thở bình thường. Với bé trên khoảng 6 tháng tuổi và trẻ mới biết đi, quy tắc 20 giây và bất kỳ sự thay đổi màu da nào mới là điều quan trọng. Hướng dẫn của AAP về ngưng thở khi ngủ khuyên gọi xe cấp cứu nếu bé ngừng thở hơn 20 giây, da chuyển sang nhợt nhạt, hơi xanh tím hoặc hơi xám, trương lực cơ thay đổi, hoặc bé bị sốt hay có dấu hiệu ốm khác. Tiếng động của bé khi ngủ đề cập đến những tiếng động bình thường khác vào ban đêm.
Kê cao cũi hoặc dùng gối cho bé có an toàn không?
Không. Dù mũi bé nghẹt đến đâu hay bé ngáy to thế nào, hãy giữ bé nằm ngửa, trên nệm phẳng, chắc, và không có gì khác trong cũi.
- AAP cho biết việc kê cao bé bằng khăn hoặc gối, hay làm nghiêng nệm, là không an toàn, vì đường thở hoạt động như một chiếc ống hút và dễ thở nhất khi được giữ thẳng.
- NICHD Safe to Sleep cho biết bề mặt ngủ dốc hoặc nghiêng không an toàn, và gối nêm, dụng cụ cố định tư thế và nôi ngủ nghiêng có liên quan đến chấn thương và tử vong.
- Hướng dẫn ngủ an toàn của AAP cho biết nằm nghiêng khi ngủ cũng nguy hiểm như nằm sấp.
- Red Nose ở Úc cho biết nằm ngửa khi ngủ giúp giữ đường thở của bé thông thoáng và các phản xạ bảo vệ hoạt động tốt.
Một số lời khuyên về ngưng thở khi ngủ dành cho trẻ lớn hơn, chẳng hạn khuyến khích nằm nghiêng, không dành cho em bé. Đừng tự thay đổi tư thế ngủ của bé; hãy hỏi bác sĩ trước. Hãy xem ngủ an toàn.
Nên ghi lại những gì cho bác sĩ?
Một đoạn video ngắn quay lúc bé ngủ, có cả âm thanh, là một trong những thứ hữu ích nhất bạn có thể mang theo, tốt nhất là vào đêm bé ngáy hoặc ngừng thở rõ nhất. Hãy ghi lại việc này xảy ra bao nhiêu đêm mỗi tuần, các khoảng ngừng thở kéo dài khoảng bao lâu, có khịt mũi hoặc thở hổn hển không, và ban ngày bé thế nào. Hãy kể cả những lần cảm lạnh, nhiễm trùng tai và mọi triệu chứng dị ứng.
Khi nào cần tìm trợ giúp
Danh sách các dấu hiệu khẩn cấp của NHS cũng bao gồm thở rất nhanh, tiếng rít the thé hoặc tiếng khò khè khi thở, và thở ngắt quãng hoặc không đều. Hãy gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương nếu bé thở rất nhanh, nếu bé có vẻ không khỏe mà có những khoảng ngừng thở, và nếu bé ngáy kèm khó thở hoặc đổi màu da. Ở làn da nâu hoặc đen, sự thay đổi màu da có thể dễ thấy hơn ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, môi hoặc lưỡi.
Hãy tìm trợ giúp y tế trong hôm nay (khám bác sĩ đa khoa trong ngày, bác sĩ ngoài giờ hoặc đường dây tư vấn sức khỏe tại địa phương) nếu bé sơ sinh có một khoảng ngừng thở hơn 10 giây rồi hồi phục, nếu nghẹt mũi khiến bé không ăn được hoặc bé ăn ít hơn nhiều so với bình thường, hoặc nếu bé có ít tã ướt hơn.
Hãy sớm trao đổi với bác sĩ đa khoa (GP) hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em (đặt lịch ngay thay vì chờ đến lần khám định kỳ tiếp theo) nếu bé ngáy hầu hết các đêm, khịt mũi, thở hổn hển hoặc ngừng thở khi ngủ, ngủ không yên và há miệng hầu hết các đêm, hoặc có vẻ mệt mỏi vào ban ngày.
