Nghẹt mũi có thể khiến một bé vốn ngủ ngon trở nên khụt khịt và khó chịu, vì trẻ nhỏ ăn và dỗ ngủ dễ nhất khi thở được bằng mũi. Những bước hữu ích nhất rất đơn giản: làm thông mũi bằng nước muối sinh lý và hút mũi nhẹ nhàng ngay trước các cữ ăn và giấc ngủ, cho bé ăn các cữ nhỏ hơn và thường xuyên hơn, và ở mọi giấc ngủ đều cho bé nằm ngửa trên mặt phẳng. Kê cao cũi, cho bé ngủ ngồi thẳng trên ghế ô tô và dùng các loại dầu bôi hay tinh dầu mạnh là những lối tắt nên bỏ qua.
Hướng dẫn này nói về cách vượt qua những đêm bé nghẹt mũi. Về bản thân cảm lạnh, cảm lạnh kéo dài bao lâu và cách phân biệt với viêm tiểu phế quản, xem cảm lạnh và nghẹt mũi.
Vì sao nghẹt mũi khiến bé khó ngủ đến vậy?
Hướng dẫn về cảm lạnh của AAP nói rõ: bé không thể bú mẹ hay bú bình nếu mũi không thông. Hướng dẫn của AAP về giấc ngủ khi bé nghẹt mũi cho biết thêm rằng nghẹt mũi do cảm lạnh, cúm, RSV hoặc COVID có thể khiến bé khó thở hơn, và có thể khiến bé ăn chậm hơn hoặc không muốn ăn.
Vì vậy, bé bị nghẹt mũi thường thức giấc nhiều hơn, ăn những cữ ngắn kèm quấy khóc, rồi lại thức giấc vì đói. Tình trạng này thường ổn định lại khi cảm lạnh khỏi. Hướng dẫn về cảm lạnh của AAP liệt kê việc nghẹt mũi khiến bé liên tục thức giấc là điều nên trao đổi với bác sĩ trong giờ hành chính, nếu việc làm thông mũi vẫn chưa đủ.
Làm thế nào để làm thông mũi cho bé trước khi ngủ?
- Dùng thuốc nhỏ hoặc xịt nước muối sinh lý. NHS cho biết thuốc nhỏ mũi nước muối sinh lý có thể giúp làm mềm gỉ mũi khô, và gợi ý hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ đa khoa (GP) về loại này. Hãy dùng nước muối sinh lý thông thường, không pha thêm thuốc.
- Canh thời điểm trước các cữ ăn và giấc ngủ. AAP gợi ý dùng nước muối sinh lý và hút mũi khoảng 15 phút trước cữ ăn hoặc giấc ngủ ngày để bé ăn và nghỉ ngơi tốt hơn. Với bé dưới 1 tuổi, hướng dẫn về cảm lạnh của AAP cho biết dùng nước muối sinh lý "không quá 4 lần mỗi ngày hoặc trước mỗi cữ ăn".
- Hút mũi nhẹ nhàng. AAP gợi ý dùng bóng hút mũi: bóp bóng trước khi đặt vào lỗ mũi, rồi thả tay để hút nước muối và chất nhầy ra. FDA cho biết bóng hút mũi dùng tốt cho bé dưới một tuổi. Với chất nhầy dính ở mép mũi, AAP gợi ý dùng tăm bông ướt lau nhẹ quanh phía ngoài.
- Bảo vệ da. Hướng dẫn về cảm lạnh của AAP gợi ý bôi một chút sáp dầu (petroleum jelly) dưới mũi nếu da bị đỏ do lau nhiều.
- Tăng độ ẩm nếu không khí khô. AAP gợi ý đặt máy tạo độ ẩm phun sương mát đủ gần để hơi sương đến được chỗ bé nhưng ngoài tầm với của bé, và thay nước mỗi ngày. FDA cũng cho biết nên dùng loại phun sương mát thay vì máy tạo độ ẩm phun sương ấm.
- Cẩn thận với hơi nước nóng. AAP gợi ý ngồi cùng bé trong phòng tắm đầy hơi nước trước khi đi ngủ. Trang về cảm lạnh thông thường của NHS cảnh báo không để trẻ hít hơi nước từ bát nước nóng vì nguy cơ bị bỏng.
Nhiều cha mẹ thấy việc làm thông mũi nhanh trở thành một phần của nếp sinh hoạt trước giờ đi ngủ khi bé bị cảm lạnh, ngay trước cữ ăn cuối cùng.
Làm thế nào để cho bé bị nghẹt mũi ăn?
Khi bị nghẹt mũi, việc ăn vất vả hơn với bé, vì vậy hãy làm cho cữ ăn dễ dàng hơn thay vì kéo dài hơn:
- Cho bé ăn các cữ nhỏ hơn và thường xuyên hơn. Royal Children's Hospital Melbourne (RCH) gợi ý cho bé ăn từng lượng nhỏ và thường xuyên hơn, với cả bé bú mẹ lẫn bé uống sữa công thức, và dùng nước muối sinh lý trước các cữ ăn để bé ăn dễ chịu hơn.
- Tiếp tục cho bú mẹ. Hướng dẫn của AAP về các biện pháp chữa cảm lạnh cho biết bú mẹ vẫn được khuyến nghị cho bé bị cảm lạnh, và vắt sữa ra cốc hoặc bình sữa có thể giúp ích nếu việc bú trực tiếp quá khó trong một thời gian.
- Dừng lại và để bé thở. Bé bị nghẹt mũi có thể nhả vú hoặc bình sữa nhiều lần. Hãy để bé nghỉ, rồi cho bé ăn tiếp.
- Đếm số tã ướt. Ít tã ướt hơn bình thường là dấu hiệu sớm cho thấy bé chưa ăn đủ. Xem dấu hiệu mất nước và khi bé ăn ít hơn bình thường.
Nếu bé lớn hơn 6 tháng, AAP cho biết bạn có thể cho bé uống một chút nước bằng cốc bên cạnh lượng sữa thường ngày. Xem nước cho bé.
Vì sao không nên nâng cao cũi hoặc cho bé ngủ ở tư thế thẳng đứng?
Nghe có vẻ hợp lý khi nghĩ rằng bé bị nghẹt mũi sẽ thở dễ hơn nếu được kê cao. Các tổ chức về ngủ an toàn ở cả ba quốc gia đều cho biết cách này không giúp ích và không an toàn.
| Cách làm có vẻ hữu ích | Các nguồn nói gì | Thay vào đó, hãy làm thế này |
|---|---|---|
| Nâng cao đầu cũi hoặc đầu nệm | AAP cho biết kê nghiêng nệm là không an toàn; Lullaby Trust cho biết cách này khó cải thiện triệu chứng cảm lạnh | Nệm chắc, phẳng |
| Gối, khăn cuộn, đệm nêm, dụng cụ cố định tư thế | AAP cho biết kê bé trên khăn hoặc gối là không an toàn; NHS khuyên không dùng gì để giữ bé ở một chỗ | Cũi trống, bé nằm ngửa |
| Ghế ô tô, xích đu, ghế rung hoặc ghế bập bênh | AAP cho biết bé không thể giữ đường thở thông suốt và ghế ô tô không hỗ trợ giấc ngủ an toàn | Chuyển bé vào cũi ngay khi có thể |
| Cùng ngủ gật trên ghế sofa hoặc ghế bành | Red Nose khuyên tuyệt đối không, dù bạn mệt đến đâu | Đặt bé vào cũi trước khi bạn buồn ngủ |
Lullaby Trust khuyên không kê nghiêng, kê dốc hay kê cao nệm, cũi hoặc bé, và không cần bất kỳ dụng cụ hay chăn cuộn nào để giữ bé ở một tư thế. Red Nose ở Úc cho biết bề mặt nghiêng khiến đầu bé dễ gập về phía trước, điều này có thể làm tắc đường thở.
Ghế sofa đặc biệt có rủi ro vào những đêm bé ốm, khi bạn kiệt sức và đang bế một bé khó dỗ. Hướng dẫn của Red Nose về ghế sofa ở Úc khuyên tuyệt đối không ngủ cùng bé trên ghế sofa, ghế bành hoặc ghế ngả, vì đệm mềm, khe hở và mép dốc có thể làm kẹt mặt hoặc cơ thể bé. Nếu bạn thấy buồn ngủ, hãy đặt bé vào chỗ ngủ an toàn của riêng bé trước khi bạn ngủ thiếp đi.
Các nguyên tắc ngủ an toàn cơ bản khác vẫn áp dụng: cho bé nằm ngửa ở mọi giấc ngủ, không để đồ mềm trong cũi, và, như hướng dẫn về SIDS của NHS cho biết, cho bé ngủ trong cũi hoặc nôi Moses cùng phòng với bạn trong ít nhất 6 tháng đầu. Xem ngủ an toàn và các sản phẩm ngủ nên tránh.
Dầu bôi giữ ấm, tinh dầu hoặc thuốc thông mũi có an toàn cho bé không?
Phần lớn là không, và giới hạn độ tuổi khác nhau tùy sản phẩm và nguồn:
- Dầu bôi có chứa menthol hoặc dầu bôi giữ ấm. AAP khuyên chỉ dùng dầu bôi có chứa menthol cho trẻ từ 2 tuổi trở lên, và cất ngoài tầm với của trẻ. Trang về cảm lạnh thông thường của NHS cho biết dược sĩ có thể gợi ý dầu bôi giữ ấm cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ bị ho có đờm. Nếu bạn đang cân nhắc dùng, hãy hỏi dược sĩ và làm theo độ tuổi ghi trên nhãn.
- Tinh dầu và dung dịch dùng cho máy xông. Healthy WA của Chính quyền bang Tây Úc (Western Australian Government) cho biết chỉ cần 2 mL (chưa đến nửa thìa cà phê) dầu khuynh diệp cũng có thể gây ngộ độc đáng kể ở trẻ sơ sinh. Trang này cho biết dung dịch dùng cho máy xông thường chứa tinh dầu, và tinh dầu nguyên chất bôi lên da hoặc vào lỗ mũi có thể gây kích ứng hoặc bỏng. Trang không đưa ra độ tuổi an toàn nào, vì vậy hãy để các sản phẩm này tránh xa bé và cất trong hộp có khóa an toàn trẻ em.
- Thuốc nhỏ, thuốc xịt và thuốc uống thông mũi. NHS cho biết trẻ dưới 6 tuổi không nên dùng thuốc thông mũi. Xem bé ho về đêm để biết cơ quan quản lý của từng quốc gia nói gì về thuốc ho và thuốc cảm.
Nếu bé nuốt phải tinh dầu hoặc dung dịch dùng cho máy xông, hãy xin tư vấn ngay từ đường dây thông tin chống độc (ở Úc là Poisons Information Centre) hoặc đường dây tư vấn sức khỏe tại địa phương. Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương nếu bé lơ mơ, khó thở hoặc bị co giật.
Một đêm bé nghẹt mũi có thể diễn ra như thế nào?
Ví dụ một đêm với bé 4 tháng tuổi bị nghẹt mũi (hư cấu; hãy điều chỉnh theo bé):
| Thời gian | Điều gì diễn ra |
|---|---|
| 6:45 tối | Nhỏ nước muối sinh lý và hút mũi nhẹ nhàng, sau đó thư giãn một lúc ngắn |
| 7:00 tối | Cữ ăn nhỏ hơn, có những lúc dừng để bé thở |
| 7:30 tối | Nằm ngửa trong cũi; máy tạo độ ẩm phun sương mát đặt ngoài tầm với |
| 10:30 tối | Thức giấc khụt khịt; làm thông mũi, cữ ăn ngắn, đặt lại vào cũi nằm phẳng |
| 1:30 sáng | Lại thức giấc; cho ăn, kiểm tra nhịp thở và tã |
| 5:00 sáng | Thêm một cữ ăn ngắn; ghi lại số tã ướt từ đầu đêm |
Hãy dự trù bé sẽ thức giấc nhiều hơn bình thường trong vài đêm. Các cữ ăn ngắn hơn, thường xuyên hơn trong đêm là bình thường khi bé không khỏe, và nếp này thường trở lại như cũ khi cảm lạnh khỏi.
Khi nào nghẹt mũi ảnh hưởng đến việc ăn hoặc thở đến mức cần tìm trợ giúp?
Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương ngay nếu bé:
- đang thở khó nhọc, thở rất nhanh, thở rên, hoặc bị rút lõm dưới xương sườn hay ở bụng
- có lúc ngưng thở, hoặc nhịp thở không đều
- da, môi hoặc lưỡi chuyển sang màu xanh tím, xám, rất nhợt nhạt hoặc loang lổ
- mềm oặt, buồn ngủ hơn nhiều so với bình thường và không chịu ăn, khó đánh thức hoặc không thể đánh thức
- dưới 3 tháng tuổi và có nhiệt độ từ 38°C (100.4°F) trở lên, hoặc 3 đến 6 tháng tuổi và có nhiệt độ từ 39°C (102.2°F) trở lên
- không có tã ướt hoặc không đi tiểu trong 12 giờ
Những dấu hiệu này lấy từ hướng dẫn trợ giúp khẩn cấp của NHS và tờ thông tin về viêm tiểu phế quản của RCH, trong đó khuyên gọi xe cấp cứu nếu nhịp thở của bé không đều hoặc bé có lúc ngưng thở.
Đưa bé đi khám trong hôm nay (khám bác sĩ đa khoa trong ngày, bác sĩ ngoài giờ hoặc đường dây tư vấn sức khỏe tại địa phương) nếu bé:
- từ chối các cữ ăn hoặc ăn ít hơn nhiều so với bình thường (RCH cho biết ăn ít hơn một nửa lượng bình thường thì cần đi khám bác sĩ)
- có ít tã ướt hơn bình thường
- dưới 6 tháng tuổi và bị cảm lạnh; hướng dẫn về cảm lạnh của AAP gợi ý liên hệ bác sĩ trong vòng 24 giờ ở độ tuổi này
Trao đổi với bác sĩ đa khoa hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em của bạn nếu nghẹt mũi liên tục khiến bé thức giấc ngay cả sau khi đã dùng nước muối sinh lý và hút mũi, hoặc nếu nghẹt mũi kéo dài sau khi đã hết cảm lạnh. Hãy đặt lịch khám sớm, thay vì chờ đến lần khám định kỳ, nếu bé ngáy hoặc khịt mũi hầu hết các đêm khi bé khỏe.
Nên ghi lại những gì trong thời gian bé bị nghẹt mũi?
Hãy ghi nhanh các cữ ăn (khoảng bao lâu hoặc bao nhiêu), số tã ướt, nhiệt độ và mọi lần thức giấc về đêm do khó thở. Nếu bạn lo lắng về nhịp thở của bé, một đoạn video ngắn quay bé đang thở khi đã cởi áo để lộ phần thân trên sẽ giúp bác sĩ thấy những gì bạn đang thấy. Đừng bao giờ trì hoãn việc tìm trợ giúp để ghi chép.
