Bé ho về đêm: nguyên nhân, cách làm dịu an toàn và khi nào cần lo lắng

Một cơn ho có vẻ bình thường vào ban ngày có thể nghe rất đáng lo lúc 2 giờ sáng. Nhiều cơn ho về đêm đi kèm cảm lạnh thông thường và tự đỡ, nhưng một số nguyên nhân thường nặng hơn về đêm: croup, ho gà và, ở trẻ tuổi chập chững, hen suyễn. Điều quan trọng nhất không phải là bản thân cơn ho mà là nhịp thở, màu da, việc ăn uống và mức độ tỉnh táo của bé. Những điều đó cho bạn biết nên dỗ dành và theo dõi, đưa bé đi khám trong hôm nay, hay gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương.

Vì sao cơn ho của bé nặng hơn về đêm?

Không chỉ có một lý do, nhưng một số nguyên nhân thường gặp có xu hướng nặng hơn về đêm:

• Croup. Trang về croup của NHS cho biết các triệu chứng thường nặng hơn vào ban đêm, và Royal Children's Hospital Melbourne (RCH) cho biết tiếng thở ồn của croup thường bắt đầu đột ngột vào buổi tối hoặc trong đêm.
• Ho gà. Trang về ho gà của NHS mô tả những cơn ho kéo dài vài phút và nặng hơn vào ban đêm.
• Hen suyễn. Tờ thông tin về hen suyễn của RCH cho biết ho do hen suyễn thường xảy ra vào ban đêm hoặc lúc rạng sáng.
• Chảy dịch mũi sau. Hướng dẫn về ho của AAP cho biết chất nhầy chảy xuống phía sau cổ họng, chẳng hạn do viêm xoang, có thể kích thích cổ họng và gây ho.
• Không khí khô. AAP cho biết không khí khô làm cơn ho nặng hơn, điều mà nhiều cha mẹ nhận thấy khi bật máy sưởi qua đêm.

Ban đêm cũng là lúc bạn lắng nghe kỹ hơn trong ngôi nhà yên tĩnh. Tờ thông tin về ho của RCH cho biết ho khan kéo dài nhiều tuần sau cảm lạnh là chuyện thường gặp. Xem cảm lạnh và nghẹt mũi để biết thêm về bản thân cảm lạnh.

Đây là cảm lạnh, croup hay ho gà?

Croup: tiếng ho ông ổng

NHS mô tả tiếng ho ông ổng có thể nghe như tiếng hải cẩu, giọng khàn và tiếng rít cao, thô ráp khi hít vào. Tiếng rít thô ráp đó được gọi là thở rít. RCH cho biết croup thường gặp nhất ở trẻ từ 6 tháng đến 6 tuổi, thường kéo dài 2 đến 4 ngày đêm, và thường nặng nhất vào đêm thứ hai hoặc thứ ba. Bản thân tiếng ho ông ổng có thể kéo dài đến một tháng.

Khi trẻ thức giấc vì croup, hãy giữ cho trẻ bình tĩnh, vì RCH cho biết trẻ thường thở khó hơn khi bị kích động. NHS gợi ý cho trẻ ngồi thẳng, dỗ dành trẻ, cho uống nhiều nước và kiểm tra trẻ thường xuyên, kể cả vào ban đêm. NHS cũng khuyên đặt lịch khám khẩn với bác sĩ đa khoa hoặc gọi đường dây tư vấn sức khỏe tại địa phương nếu bạn nghĩ con bị croup, vì bác sĩ có thể kê thuốc giúp rút ngắn thời gian bệnh.

Thở rít khi nghỉ ngơi là dấu hiệu cảnh báo quan trọng. RCH khuyên gọi xe cấp cứu nếu trẻ đang thở khó nhọc hoặc thở rít, và đến bệnh viện nếu trẻ thở rít khi đang nghỉ ngơi và bình tĩnh, hoặc da bị rút lõm giữa các xương sườn hay dưới cổ khi nghỉ ngơi. Thở rít chỉ khi khóc hoặc bị kích động vẫn cần được bác sĩ khám trong hôm nay.

Ho gà: những cơn ho dữ dội, tiếng rít và những lúc ngưng thở

Ho gà (pertussis) bắt đầu giống như cảm lạnh. Tờ thông tin về ho gà của RCH cho biết giai đoạn giống cảm lạnh thường kéo dài khoảng một tuần, sau đó cơn ho xuất hiện thành từng tràng dài và có thể kéo dài 10 tuần hoặc hơn. Một số trẻ ho nhiều đến mức nôn, và NHS cho biết cơn ho có thể kéo dài vài tuần hoặc vài tháng.

Trẻ nhỏ thường không có biểu hiện điển hình như trong sách:

• NHS cho biết trẻ dưới 3 tháng tuổi có thể không có tiếng rít như gà gáy, và trẻ nhỏ có thể chuyển sang màu xanh tím hoặc xám sau một cơn ho.
• RCH cho biết trẻ dưới 6 tháng tuổi có thể có những lúc ngưng thở (apnoea) thay vì ho.
• CDC cho biết nhiều trẻ nhỏ bị ho gà hoàn toàn không ho, và những lúc ngưng thở này đe dọa tính mạng và có thể khiến trẻ chuyển sang màu xanh tím.

RCH gọi ho gà là bệnh đặc biệt nguy hiểm ở trẻ dưới 6 tháng tuổi, và NHS khuyên cần được tư vấn khẩn cấp nếu trẻ dưới 6 tháng tuổi có triệu chứng. Bất kỳ lúc ngưng thở nào, hoặc da chuyển sang màu xanh tím hay xám, đều có nghĩa là cần gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương.

Tiêm chủng bảo vệ bé

Vắc-xin ho gà được tiêm trong thai kỳ, để bé sinh ra đã có một phần miễn dịch, và sau đó là một phần trong lịch tiêm chủng định kỳ của bé. Thời điểm tiêm khác nhau tùy quốc gia:

Trang về vắc-xin trong thai kỳ của CDC giải thích rằng trẻ chưa bắt đầu tự tạo miễn dịch cho đến khi được tiêm liều đầu tiên. RCH cũng khuyến nghị tiêm nhắc lại cho cha mẹ của trẻ sơ sinh và những người chăm sóc khác của trẻ dưới 6 tháng tuổi. Hướng dẫn tiêm chủng của chúng tôi có đầy đủ lịch tiêm.

Trào ngược hoặc hen suyễn có thể là nguyên nhân gây ho không?

Trào ngược. Trang về trào ngược của NHS liệt kê ho hoặc nấc trong cữ ăn là một trong các triệu chứng trào ngược, cùng với trớ sữa và quấy khóc khi ăn. Trang này cho biết trào ngược thường bắt đầu trước 8 tuần tuổi và đỡ dần khi trẻ được 1 tuổi. NHS khuyên bế bé thẳng người trong cữ ăn và càng lâu càng tốt sau đó, rồi đặt bé ngủ nằm ngửa trên mặt phẳng mà không kê cao đầu cũi. Xem trào ngược và trớ sữa.

Hen suyễn ở trẻ lớn hơn trong tuổi chập chững. RCH cho biết yếu tố khởi phát hen suyễn phổ biến nhất là nhiễm virus như cảm lạnh, và hen suyễn có thể gây ho vào ban đêm hoặc sáng sớm kèm thở khò khè, tức tiếng rít cao như tiếng huýt sáo, thường nghe thấy khi thở ra. Bác sĩ có thể chẩn đoán hen suyễn từ khi trẻ tròn 1 tuổi, nhưng RCH lưu ý rằng không phải trẻ nào thở khò khè cũng bị hen suyễn. Nếu cơn ho về đêm cứ tái đi tái lại, hoặc trẻ thở khò khè, bạn nên trao đổi với bác sĩ đa khoa.

Làm thế nào để làm dịu cơn ho về đêm cho bé?

1. Duy trì cữ ăn và cho uống đủ nước. AAP gợi ý cho trẻ dưới 1 tuổi bú thêm sữa mẹ hoặc sữa công thức, và cả RCH và NHS đều gợi ý cho uống nhiều nước.
2. Làm thông mũi bị nghẹt. Nhỏ nước muối sinh lý và hút mũi nhẹ nhàng trước cữ ăn và giấc ngủ có thể giúp ích. Xem giúp bé bị nghẹt mũi ngủ ngon.
3. Bế thẳng người để dỗ dành khi bé còn thức. Bế bé thẳng người trong cơn ho giúp bé dễ chịu. Khi bé đã ngủ, hãy đặt bé nằm ngửa trở lại trong cũi.
4. Giữ không khí không có khói thuốc. AAP cho biết khói thuốc lá làm cơn ho nặng hơn nhiều.
5. Chỉ cho ăn mật ong từ 12 tháng tuổi. RCH cho biết mật ong có thể làm dịu cơn ho ở trẻ trên 12 tháng tuổi, nhưng không bao giờ cho trẻ dưới 12 tháng ăn mật ong vì nguy cơ ngộ độc botulinum. AAP cũng khuyên như vậy.
6. Ở gần bé. Với croup, RCH gợi ý ở gần trẻ vào ban đêm để bạn có thể nghe thấy trẻ.

Máy tạo độ ẩm hoặc hơi nước có giúp giảm ho không?

Các nguồn không hoàn toàn thống nhất, vì vậy dưới đây là nội dung của từng nguồn:

• Máy tạo độ ẩm phun sương mát: AAP gợi ý dùng máy này nếu không khí khô. Hướng dẫn giúp bé nghẹt mũi ngủ an toàn của AAP khuyên đặt máy đủ gần để hơi sương đến được chỗ bé nhưng ngoài tầm với, và thay nước mỗi ngày. FDA cũng gợi ý dùng máy tạo độ ẩm phun sương mát và khuyên không dùng loại phun sương ấm.
• Hơi nước từ vòi sen: AAP gợi ý ngồi cùng bé trong phòng tắm đầy hơi nước khi đang mở vòi sen nước nóng.
• Croup: RCH cho biết hơi nước không còn được khuyến nghị vì bằng chứng cho thấy phun sương, hơi nước và máy xông hơi không giúp ích, và NHS khuyên không để trẻ bị croup ở trong phòng đầy hơi nước hoặc cho trẻ hít hơi nước.
• Nguy cơ bỏng: Trang về cảm lạnh thông thường của NHS khuyên không để trẻ hít hơi nước từ bát nước nóng vì nguy cơ bỏng.

Nếu bạn dùng hơi nước, hãy giữ bé tránh xa nước nóng và không bao giờ để nước nóng hoặc thiết bị tạo hơi nước trong tầm với của bé.

Tôi có thể cho bé uống thuốc ho không?

Không. Các cơ quan quản lý và tổ chức sức khỏe trẻ em đều thống nhất rằng thuốc ho và thuốc cảm không kê đơn không dành cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ:

Lời khuyên của MHRA áp dụng cho thuốc giảm ho, thuốc long đờm, thuốc thông mũi và thuốc kháng histamin, và trang về cảm lạnh thông thường của NHS cho biết trẻ dưới 6 tuổi không nên dùng thuốc thông mũi. Hướng dẫn về thuốc của AAP cho biết thêm rằng nhiều trẻ bị cảm lạnh vẫn ngủ ngon, vì vậy chỉ cần điều trị triệu chứng nếu chúng gây khó chịu. Nếu trẻ bị đau hoặc sốt, hãy hỏi dược sĩ về paracetamol hoặc ibuprofen và làm theo hướng dẫn trên nhãn, trong đó có giới hạn độ tuổi. Xem sốt ở trẻ.

Làm sao giữ an toàn cho bé đang ho khi ngủ trong cũi?

Bạn có thể muốn kê cao bé khi bé ho, nhưng điều đó không an toàn và không giúp ích:

• Không kê cao cũi hoặc nệm. AAP cho biết kê bé lên khăn tắm hoặc gối hay làm nghiêng nệm là không an toàn. Lullaby Trust khuyên không làm nghiêng, kê dốc hoặc kê cao nệm, cũi hay bé, và việc đó khó có thể cải thiện triệu chứng cảm lạnh và không giúp ích cho trào ngược.
• Không dùng gối, gối nêm hoặc khăn cuộn. Red Nose ở Úc cho biết bề mặt nghiêng khiến đầu bé dễ gục về phía trước, có thể làm tắc đường thở của bé.
• Nằm ngửa khi ngủ, mặt phẳng và thông thoáng. Đặt bé nằm ngửa trong mọi giấc ngủ, trên nệm chắc, phẳng, không có đồ mềm trong cũi, trong cũi hoặc nôi riêng của bé đặt trong phòng bạn ít nhất trong 6 tháng đầu, cả ngày lẫn đêm. Đây là một số trong sáu khuyến nghị ngủ an toàn của Red Nose ở Úc.
• Không ngủ trong ghế ngồi ô tô hoặc xích đu. AAP cho biết ghế ngồi ô tô không đủ nâng đỡ để ngủ an toàn, vì vậy hãy chuyển bé vào cũi ngay khi có thể.

Xem ngủ an toàn để có danh sách kiểm tra đầy đủ.

Khi nào nên lo lắng về cơn ho về đêm của bé?

Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương ngay nếu bé hoặc trẻ tuổi chập chững của bạn:

• đang thở khó nhọc, thở rất nhanh, thở rên, hoặc bị rút lõm dưới xương sườn, ở bụng hoặc ở cổ
• thở rít (tiếng thở thô ráp khi hít vào) khi đang nghỉ ngơi và bình tĩnh
• có lúc ngưng thở hoặc thở không đều
• da, môi hoặc lưỡi chuyển sang màu xanh tím, xám, rất nhợt nhạt hoặc loang lổ, kể cả trong cơn ho (với làn da nâu hoặc đen, hãy kiểm tra môi, lưỡi, bên trong má, lòng bàn tay và lòng bàn chân)
• mềm oặt, buồn ngủ hơn nhiều so với bình thường, khó đánh thức hoặc không thể đánh thức
• chảy nhiều nước dãi hoặc không nuốt được
• dưới 3 tháng tuổi và có nhiệt độ từ 38°C (100.4°F) trở lên, hoặc từ 3 đến 6 tháng tuổi và có nhiệt độ từ 39°C (102.2°F) trở lên
• không có tã ướt hoặc không đi tiểu trong 12 giờ, hoặc bị co giật
• đột ngột bắt đầu ho sau khi bị hóc thức ăn hoặc một vật nhỏ

Những dấu hiệu này được lấy từ tờ thông tin về croup và viêm tiểu phế quản của RCH, trang về ho gà của NHS và hướng dẫn khi cần trợ giúp y tế khẩn cấp của NHS. Bé đang ho vốn đã không khỏe, vì vậy hãy coi bất kỳ lúc ngưng thở nào là tình huống cấp cứu; hướng dẫn về ngưng thở khi ngủ của AAP cũng khuyên gọi xe cấp cứu nếu có bất kỳ lúc ngưng thở nào dài hơn 20 giây. Tờ thông tin về viêm tiểu phế quản của RCH khuyên đưa bé đến bệnh viện nếu mặt bé chuyển sang màu xanh tím khi ho; chúng tôi áp dụng mức nghiêm ngặt hơn là gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương.

Đưa bé đi khám trong hôm nay (khám bác sĩ đa khoa trong ngày, bác sĩ ngoài giờ hoặc đường dây tư vấn sức khỏe tại địa phương) nếu:

• bạn nghĩ con bị croup, hoặc con chỉ thở rít khi bị kích động
• bé dưới 6 tháng tuổi và có thể bị ho gà, hoặc có những cơn ho kết thúc bằng tiếng rít như gà gáy hoặc nôn
• bé dưới 6 tháng tuổi và bị ho (AAP gợi ý liên hệ bác sĩ trong vòng 24 giờ ở độ tuổi này)
• bé ăn ít hơn nhiều so với bình thường hoặc có ít tã ướt hơn
• cơn ho ngày càng nặng hơn, hoặc những tràng ho không dứt

Trao đổi với bác sĩ đa khoa hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em của bạn nếu:

• cơn ho đã kéo dài hơn 4 tuần, điều mà RCH cho biết cần được kiểm tra
• trẻ tuổi chập chững ho hầu hết các đêm hoặc thở khò khè, vì đây có thể là hen suyễn
• ho trong cữ ăn đi kèm các dấu hiệu trào ngược khác khiến bạn lo lắng

Nếu bạn chưa chắc chắn, hãy gọi đường dây tư vấn sức khỏe tại địa phương.

Điều gì đáng ghi lại về cơn ho về đêm?

Hãy ghi lại thời điểm cơn ho bắt đầu, tiếng ho nghe như thế nào và vào giờ nào trong đêm cơn ho nặng nhất, cùng với các cữ ăn, số tã ướt và nhiệt độ. Một đoạn video ngắn hoặc bản ghi âm cơn ho hay tiếng thở ồn có thể giúp bác sĩ nghe được những gì bạn đã nghe. Đừng bao giờ trì hoãn việc tìm trợ giúp chỉ để ghi hình hay ghi âm.