Nocny kaszel u niemowlęcia: przyczyny, bezpieczne sposoby na ulgę i kiedy się niepokoić

Kaszel, który w dzień wydaje się niegroźny, o 2 w nocy może brzmieć niepokojąco. Nocny kaszel często towarzyszy zwykłemu przeziębieniu i mija sam, ale kilka przyczyn typowo nasila się nocą: krup, krztusiec, a u maluchów także astma. Najważniejszy jest nie sam kaszel, ale to, jak dziecko oddycha, jaki ma kolor skóry, jak przebiega karmienie i czy jest przytomne i reaguje. Na tej podstawie ocenisz, czy wystarczy ukoić dziecko i obserwować, czy trzeba jeszcze dziś pójść do lekarza, czy zadzwonić pod lokalny numer alarmowy.

Dlaczego kaszel mojego dziecka nasila się w nocy?

Nie ma jednej przyczyny, ale kilka częstych przyczyn daje objawy, które nasilają się nocą:

• Krup. Strona NHS o krupie podaje, że objawy często nasilają się w nocy, a Royal Children's Hospital Melbourne (RCH) – że głośny oddech przy krupie często pojawia się nagle wieczorem lub w nocy.
• Krztusiec. Strona NHS o krztuścu opisuje kilkuminutowe napady kaszlu, które nasilają się w nocy.
• Astma. Informator RCH o astmie podaje, że kaszel astmatyczny pojawia się zwykle w nocy lub we wczesnych godzinach porannych.
• Spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła. Poradnik AAP o kaszlu wyjaśnia, że śluz spływający po tylnej ścianie gardła, na przykład przy zapaleniu zatok, może podrażniać gardło i wywoływać kaszel.
• Suche powietrze. Według AAP suche powietrze nasila kaszel, co wielu rodziców zauważa, gdy w nocy działa ogrzewanie.

Noc to także czas, gdy w cichym domu uważnie nasłuchujesz. Informator RCH o kaszlu podaje, że suchy kaszel często utrzymuje się jeszcze tygodniami po przeziębieniu. O samym przeziębieniu przeczytasz w poradniku przeziębienie i zatkany nos.

To przeziębienie, krup czy krztusiec?

Krup: szczekający kaszel

NHS opisuje szczekający kaszel, który może przypominać odgłos foki, chrypkę oraz wysoki, chrapliwy dźwięk przy wdechu. Ten chrapliwy dźwięk to stridor. Według RCH krup występuje najczęściej u dzieci w wieku od 6 miesięcy do 6 lat, trwa zwykle od 2 do 4 dni i nocy i często jest najsilniejszy drugiej lub trzeciej nocy. Sam szczekający kaszel może utrzymywać się nawet do miesiąca.

Gdy dziecko budzi się z krupem, pomóż mu zachować spokój, ponieważ według RCH oddychanie jest zwykle trudniejsze, gdy dziecko jest zdenerwowane. NHS radzi posadzić dziecko prosto, przytulić je, podawać dużo płynów i regularnie sprawdzać, jak się czuje, także w nocy. NHS zaleca też pilną wizytę u lekarza rodzinnego lub telefon pod lokalną infolinię z poradami zdrowotnymi, jeśli podejrzewasz u dziecka krup, ponieważ lekarz może przepisać lek, który skróci chorobę.

Stridor w spoczynku to najważniejszy sygnał ostrzegawczy. Według RCH należy wezwać karetkę, jeśli dziecko z trudem oddycha lub ma stridor, i jechać do szpitala, jeśli ma stridor w spoczynku i spokoju albo jeśli w spoczynku skóra wciąga mu się między żebrami lub pod szyją. Stridor pojawiający się tylko przy płaczu lub zdenerwowaniu również wymaga wizyty u lekarza jeszcze dziś.

Krztusiec: napady kaszlu, pianie i przerwy w oddychaniu

Krztusiec (pertussis) zaczyna się jak przeziębienie. Informator RCH o krztuścu podaje, że etap przypominający przeziębienie trwa zwykle około tygodnia, a potem kaszel pojawia się długimi napadami i może utrzymywać się 10 tygodni lub dłużej. Niektóre dzieci kaszlą tak mocno, że wymiotują, a według NHS kaszel może trwać kilka tygodni lub miesięcy.

U małych niemowląt choroba często nie przebiega podręcznikowo:

• Według NHS niemowlęta poniżej 3 miesięcy mogą nie piać, a małe niemowlęta mogą sinieć lub szarzeć po napadzie kaszlu.
• Według RCH niemowlęta poniżej 6 miesięcy mogą zamiast kaszlu mieć przerwy w oddychaniu (bezdechy).
• CDC podaje, że wiele niemowląt z krztuścem w ogóle nie kaszle, a takie przerwy w oddychaniu zagrażają życiu i mogą powodować sinienie.

RCH określa krztusiec jako szczególnie niebezpieczny u niemowląt poniżej 6 miesięcy, a NHS zaleca pilną konsultację, jeśli niemowlę poniżej 6 miesięcy ma objawy. Każda przerwa w oddychaniu albo siny lub szary kolor skóry oznacza, że trzeba zadzwonić pod lokalny numer alarmowy.

Szczepienie chroni niemowlęta

Szczepionka przeciw krztuścowi jest proponowana w ciąży, dzięki czemu dziecko rodzi się z pewną ochroną, a następnie w ramach standardowego kalendarza szczepień dziecka. Terminy różnią się w zależności od kraju:

Strona CDC o szczepieniu w ciąży wyjaśnia, że niemowlęta zaczynają budować własną odporność dopiero po pierwszej dawce. RCH zaleca też dawkę przypominającą rodzicom noworodków i innym opiekunom niemowląt poniżej 6 miesięcy. Pełne kalendarze szczepień znajdziesz w naszym poradniku o szczepieniach.

Czy za kaszlem może stać refluks lub astma?

Refluks. Strona NHS o refluksie wymienia kaszel lub czkawkę podczas karmienia wśród objawów refluksu, obok ulewania mleka i niepokoju przy karmieniu. Podaje, że refluks zwykle zaczyna się przed ukończeniem 8 tygodni i łagodnieje do ukończenia 1 roku. NHS radzi trzymać dziecko pionowo podczas karmienia i jak najdłużej po nim, a następnie układać je do snu płasko na plecach, bez podnoszenia wezgłowia łóżeczka. Zobacz refluks i ulewanie.

Astma u starszych maluchów. Według RCH najczęstszym wyzwalaczem astmy jest infekcja wirusowa, taka jak przeziębienie, a astma może powodować kaszel w nocy lub wczesnym rankiem wraz ze świszczącym oddechem – wysokim gwizdem słyszalnym zwykle przy wydechu. Lekarze mogą rozpoznać astmę od pierwszych urodzin, ale RCH zaznacza, że nie każde dziecko ze świszczącym oddechem ma astmę. Nawracający nocny kaszel lub świszczący oddech warto omówić z lekarzem rodzinnym.

Jak złagodzić nocny kaszel dziecka?

1. Dbaj o karmienie i płyny. AAP proponuje dodatkowe porcje mleka mamy lub mleka modyfikowanego dla niemowląt poniżej 1 roku, a RCH i NHS zalecają podawanie dużej ilości płynów.
2. Oczyść zatkany nos. Krople z solą fizjologiczną i delikatne odciąganie wydzieliny przed karmieniem i snem mogą pomóc. Zobacz jak pomóc zasnąć dziecku z zatkanym noskiem.
3. Tul dziecko w pozycji pionowej, gdy nie śpi. Trzymanie dziecka pionowo podczas napadu kaszlu przynosi ukojenie. Gdy zaśnie, połóż je z powrotem na plecach w łóżeczku.
4. Zadbaj o powietrze bez dymu. Według AAP dym tytoniowy znacznie nasila kaszel.
5. Miód dopiero od 12 miesięcy. Według RCH miód może łagodzić kaszel u dzieci powyżej 12 miesięcy, ale nigdy nie podawaj miodu dziecku poniżej 12 miesięcy ze względu na ryzyko botulizmu. AAP mówi to samo.
6. Bądź blisko. Przy krupie RCH radzi, by w nocy być blisko dziecka, tak aby je słyszeć.

Czy nawilżacze lub para pomagają na kaszel?

Źródła nie są w pełni zgodne, więc oto, co mówi każde z nich:

• Nawilżacz z zimną mgiełką: AAP proponuje go, jeśli powietrze jest suche. Poradnik AAP o spaniu z zatkanym nosem zaleca ustawić go na tyle blisko, by mgiełka docierała do dziecka, ale poza jego zasięgiem, i codziennie wymieniać wodę. FDA również proponuje nawilżacz z zimną mgiełką i radzi nie używać nawilżaczy z ciepłą mgiełką.
• Para pod prysznicem: AAP proponuje posiedzieć z dzieckiem w zaparowanej łazience przy odkręconym gorącym prysznicu.
• Krup: według RCH para nie jest już zalecana, ponieważ badania pokazują, że mgiełka, para i inhalatory parowe nie pomagają, a NHS radzi, by nie umieszczać dziecka z krupem w zaparowanym pomieszczeniu ani nie kazać mu wdychać pary.
• Ryzyko poparzenia: strona NHS o przeziębieniu przestrzega, by nie pozwalać dzieciom wdychać pary znad miski z gorącą wodą ze względu na ryzyko poparzenia.

Jeśli korzystasz z pary, trzymaj dziecko z dala od gorącej wody i nigdy nie zostawiaj gorącej wody ani urządzenia wytwarzającego parę w jego zasięgu.

Czy mogę podać dziecku lek na kaszel?

Nie. Urzędy regulacyjne i instytucje zajmujące się zdrowiem dzieci są zgodne, że dostępne bez recepty leki na kaszel i przeziębienie nie są przeznaczone dla niemowląt i małych dzieci:

Zalecenia MHRA obejmują leki przeciwkaszlowe, wykrztuśne, zmniejszające przekrwienie błony śluzowej nosa i przeciwhistaminowe, a strona NHS o przeziębieniu podaje, że dzieci poniżej 6 lat nie powinny stosować leków zmniejszających przekrwienie. Poradnik AAP o lekach dodaje, że wiele przeziębionych dzieci i tak dobrze śpi, więc objawy warto łagodzić tylko wtedy, gdy powodują dyskomfort. W razie bólu lub gorączki zapytaj farmaceutę o paracetamol lub ibuprofen i postępuj zgodnie z informacjami na opakowaniu, gdzie podano ograniczenia wiekowe. Zobacz gorączka u niemowląt.

Jak zapewnić kaszlącemu dziecku bezpieczny sen w łóżeczku?

Kuszące jest podparcie kaszlącego dziecka, ale nie jest to bezpieczne i nie pomaga:

• Nie podnoś łóżeczka ani materaca. Według AAP podpieranie dziecka ręcznikami lub poduszkami albo pochylanie materaca nie jest bezpieczne. Lullaby Trust radzi, by nie pochylać, nie przechylać i nie podpierać materaca, łóżeczka ani dziecka, i podaje, że raczej nie złagodzi to objawów przeziębienia i nie pomaga przy refluksie.
• Bez poduszek, klinów i zwiniętych ręczników. Red Nose w Australii wyjaśnia, że na pochyłej powierzchni główka dziecka opada do przodu, co może zablokować drogi oddechowe.
• Na plecach, płasko i bez niczego w łóżeczku. Do każdego snu układaj dziecko na plecach, na twardym, płaskim materacu, bez miękkich przedmiotów w łóżeczku, we własnym łóżeczku lub koszu Mojżesza w Twoim pokoju co najmniej przez pierwsze 6 miesięcy, w dzień i w nocy. To część sześciu zaleceń Red Nose dotyczących bezpiecznego snu w Australii.
• Nie w foteliku samochodowym ani huśtawce. Według AAP foteliki samochodowe nie zapewniają wystarczającego podparcia do bezpiecznego snu, dlatego jak najszybciej przenieś dziecko do łóżeczka.

Pełną listę kontrolną znajdziesz w poradniku bezpieczny sen.

Kiedy nocny kaszel dziecka powinien mnie zaniepokoić?

Zadzwoń natychmiast pod lokalny numer alarmowy, jeśli Twoje niemowlę lub małe dziecko:

• z trudem oddycha, oddycha bardzo szybko, postękuje albo skóra wciąga mu się pod żebrami, na brzuchu lub na szyi
• ma stridor (szorstki dźwięk przy wdechu) w spoczynku i spokoju
• ma przerwy w oddychaniu lub oddycha nieregularnie
• ma siną, szarą, bardzo bladą lub marmurkowatą skórę, usta lub język, także podczas napadu kaszlu (przy brązowej lub czarnej skórze sprawdź usta, język, wnętrze policzków, dłonie i podeszwy stóp)
• jest wiotkie, dużo bardziej senne niż zwykle, trudno je obudzić lub nie da się go obudzić
• ślini się lub nie może przełykać
• ma mniej niż 3 miesiące i temperaturę 38°C (100.4°F) lub wyższą albo ma od 3 do 6 miesięcy i temperaturę 39°C (102.2°F) lub wyższą
• od 12 godzin nie miało mokrej pieluszki ani nie siusiało albo ma drgawki
• zaczęło nagle kaszleć po zakrztuszeniu się jedzeniem lub małym przedmiotem

Te sygnały pochodzą z informatorów RCH o krupie i zapaleniu oskrzelików, ze strony NHS o krztuścu oraz z poradnika NHS o pilnej pomocy. Kaszlące dziecko już jest chore, więc każdą przerwę w oddychaniu traktuj jako stan nagły; poradnik AAP o bezdechu sennym również zaleca wezwanie karetki przy każdej przerwie dłuższej niż 20 sekund. Informator RCH o zapaleniu oskrzelików kieruje do szpitala niemowlę, które podczas kaszlu sinieje na twarzy; my stosujemy ostrzejszy poziom – lokalny numer alarmowy.

Jeszcze dziś zasięgnij porady lekarskiej (lekarz rodzinny tego samego dnia, lekarz dyżurny lub lokalną infolinię z poradami zdrowotnymi), jeśli:

• podejrzewasz u dziecka krup albo ma ono stridor tylko wtedy, gdy jest zdenerwowane
• Twoje dziecko ma mniej niż 6 miesięcy i może mieć krztusiec albo ma napady kaszlu kończące się pianiem lub wymiotami
• Twoje dziecko ma mniej niż 6 miesięcy i kaszle (AAP zaleca w tym wieku kontakt z lekarzem w ciągu 24 godzin)
• Twoje dziecko je dużo mniej niż zwykle lub ma mniej mokrych pieluszek
• kaszel się nasila albo napady kaszlu nie ustępują

Porozmawiaj z lekarzem rodzinnym lub pielęgniarką środowiskową, jeśli:

• kaszel trwa dłużej niż 4 tygodnie – według RCH należy go wtedy skonsultować
• maluch kaszle przez większość nocy lub ma świszczący oddech, ponieważ może to być astma
• kaszlowi podczas karmienia towarzyszą inne objawy refluksu, które Cię niepokoją

Jeśli nie masz pewności, zadzwoń pod lokalną infolinię z poradami zdrowotnymi.

Co warto zanotować przy nocnym kaszlu?

Zanotuj, kiedy kaszel się zaczął, jak brzmi i o jakiej porze nocy jest najsilniejszy, a także karmienia, mokre pieluszki i pomiary temperatury. Krótkie nagranie wideo lub dźwiękowe napadu kaszlu albo głośnego oddechu może pomóc lekarzowi usłyszeć to samo co Ty. Nigdy nie zwlekaj z wezwaniem pomocy, żeby zrobić nagranie.