Từ 4 đến 6 tháng tuổi, hầu hết các bé chuyển từ ê a và cười khúc khích sang cười thành tiếng và bập bẹ, từ cầm chiếc lục lạc bạn đặt vào tay sang với lấy món đồ chơi bé muốn, và từ chống cẳng tay đẩy người lên sang lật từ sấp sang ngửa. Danh sách kiểm tra 4 tháng tuổi của CDC và danh sách kiểm tra 6 tháng tuổi nêu ra những kỹ năng mà hầu hết các bé thể hiện khi đến mỗi độ tuổi, và Pregnancy, Birth and Baby của Úc mô tả cùng giai đoạn này theo từng tháng.
Mỗi bé phát triển theo nhịp độ riêng, và danh sách kiểm tra là gợi ý để bắt đầu một cuộc trao đổi, không phải một bài kiểm tra. Nếu bé chưa làm được những điều trong danh sách cho độ tuổi của bé (đã hiệu chỉnh nếu bé sinh non), đã ngừng làm điều mà trước đây bé làm được, hoặc đơn giản là bạn thấy lo lắng, hãy trao đổi với bác sĩ đa khoa hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em. Lời khuyên của CDC là đừng chờ đợi.
Hầu hết các bé làm được gì khi 4 tháng tuổi?
Đây là các mục trong danh sách kiểm tra 4 tháng tuổi của CDC:
| Lĩnh vực | Khi được 4 tháng tuổi, hầu hết các bé |
|---|---|
| Xã hội | Tự mỉm cười để thu hút sự chú ý của bạn; cười khúc khích; nhìn, cử động hoặc phát ra âm thanh để giữ sự chú ý của bạn |
| Ngôn ngữ | Ê a ("oooo", "aahh"); phát ra âm thanh đáp lại khi bạn nói chuyện; quay đầu về phía giọng nói của bạn |
| Tư duy | Há miệng trước bầu ngực hoặc bình sữa khi đói; nhìn bàn tay mình một cách thích thú |
| Vận động | Giữ đầu vững khi được bế; cầm món đồ chơi được đặt vào tay; vung tay về phía đồ chơi; đưa tay lên miệng; chống khuỷu tay hoặc cẳng tay đẩy người lên khi nằm sấp |
Hướng dẫn 4 tháng tuổi của Pregnancy, Birth and Baby bổ sung rằng nhiều bé bắt đầu tập lật ở độ tuổi này, và khi được kéo nhẹ lên tư thế ngồi, bé thường có thể giữ đầu mà không cần đỡ nhiều. Hướng dẫn cũng lưu ý rằng 4 tháng tuổi là lúc đến lịch tiêm chủng theo chương trình ở Úc.
Hầu hết các bé làm được gì khi 6 tháng tuổi?
Đây là các mục trong danh sách kiểm tra 6 tháng tuổi của CDC:
| Lĩnh vực | Khi được 6 tháng tuổi, hầu hết các bé |
|---|---|
| Xã hội | Nhận biết người quen; thích nhìn mình trong gương; cười thành tiếng |
| Ngôn ngữ | Thay phiên phát ra âm thanh với bạn; thổi phì phì bằng môi; kêu ré lên |
| Tư duy | Đưa đồ vật vào miệng để khám phá; với tay để chộp lấy món đồ chơi bé muốn; mím môi để cho thấy bé không muốn ăn thêm |
| Vận động | Lật từ sấp sang ngửa; chống thẳng tay đẩy người lên khi nằm sấp; chống tay để tự đỡ người khi ngồi |
Hướng dẫn 6 tháng tuổi của Pregnancy, Birth and Baby cho biết nhiều bé có thể ngồi khi có người đỡ, dồn một phần trọng lượng lên chân khi được bế ở tư thế đứng, chuyển đồ chơi từ tay này sang tay kia và quay lại khi bạn gọi tên bé. Một số bé bắt đầu cảm thấy không yên tâm khi ở gần người lạ và có thể khóc khi bạn ra khỏi phòng; xem lo âu chia ly.
Các kỹ năng thay đổi thế nào từ 4 đến 6 tháng tuổi?
Những tháng ở giữa là lúc nhiều kỹ năng này kết nối lại với nhau.
- Lật. Hướng dẫn về vận động từ 4 đến 7 tháng tuổi của AAP cho biết hầu hết các bé lật từ sấp sang ngửa trước, và đến cuối giai đoạn này có lẽ bé sẽ lật được cả hai chiều. Hướng dẫn 5 tháng tuổi của Pregnancy, Birth and Baby cho biết bé 5 tháng tuổi có thể bắt đầu lật từ sấp sang ngửa. Xem bé tập lật.
- Chống tay đẩy người lên. Theo danh sách của CDC, chống cẳng tay lúc 4 tháng tuổi sẽ trở thành chống thẳng tay khi bé được 6 tháng tuổi. AAP cho biết việc chống tay đẩy người lên và ưỡn lưng thường xuất hiện vào khoảng 5 tháng tuổi.
- Ngồi. Lúc 5 tháng tuổi, Pregnancy, Birth and Baby cho biết bé có thể thử ngồi trong chốc lát nhưng vẫn cần bạn dùng tay đỡ. AAP mô tả giai đoạn "kiềng ba chân", khi bé nghiêng người về phía trước chống trên hai tay, và cho biết bé ngồi thẳng được mà không cần chống tay vào khoảng 6 đến 8 tháng tuổi. Xem tập ngồi.
- Bàn tay. AAP cho biết hầu hết các bé có thể đưa đồ vật lên miệng vào khoảng 4 tháng tuổi. Pregnancy, Birth and Baby cho biết bé 5 tháng tuổi có thể chuyển đồ chơi từ tay này sang tay kia.
- Âm thanh. Theo Pregnancy, Birth and Baby, tiếng ê a chuyển thành bập bẹ và lặp lại âm thanh vào khoảng 5 tháng tuổi, rồi thành những "cuộc trò chuyện" qua lại, thổi phì phì bằng môi và kêu ré lên trong danh sách 6 tháng tuổi của CDC.
Làm sao để hỗ trợ bé phát triển lúc 4–6 tháng tuổi?
Vui chơi hằng ngày đảm nhận phần lớn công việc. CDC gợi ý:
- Đáp lại bé. Hãy đáp lại thật ấm áp khi bé phát ra âm thanh, bắt chước âm thanh của bé và xem bạn có thể duy trì "cuộc trò chuyện" qua lại trong bao lâu.
- Đọc sách, hát và trò chuyện mỗi ngày. Gọi tên những thứ bạn nhìn thấy, và thường xuyên gọi tên bé.
- Chơi trên sàn mỗi ngày. Tạo cơ hội an toàn để bé với lấy, đạp và khám phá đồ chơi trên một tấm chăn hoặc thảm chơi. Đặt đồ chơi ngay ngoài tầm với của bé trong thời gian nằm sấp để khuyến khích bé lật.
- Hạn chế thời gian ngồi ghế. Tránh để bé ở lâu trong xích đu, xe đẩy hoặc ghế nhún, để bé có thời gian vận động.
- Chỉ dùng màn hình để gọi video. CDC gợi ý giới hạn màn hình chỉ cho các cuộc gọi video với người thân.
- Sữa vẫn là thức ăn chính. Hướng dẫn 4 tháng tuổi của CDC là chỉ cho bé bú sữa mẹ hoặc sữa công thức cho đến khoảng 6 tháng tuổi, và Pregnancy, Birth and Baby cho biết ăn dặm thường được bắt đầu vào khoảng 6 tháng tuổi. Xem bắt đầu ăn dặm.
Pregnancy, Birth and Baby cũng gợi ý cho bé nằm sấp nhiều lần ngắn, cộng lại ít nhất 30 phút trong cả ngày, luôn có bạn ở bên cạnh bé, và đặt bé nằm ngửa khi đến giờ ngủ.
Nếu bé sinh sớm thì sao?
Hãy dùng tuổi hiệu chỉnh của bé: tuổi tính từ lúc sinh trừ đi số tuần bé sinh sớm. Hướng dẫn về tuổi hiệu chỉnh của AAP đưa ra ví dụ về một bé sinh lúc 32 tuần, tức sinh sớm 8 tuần, khi được 4 tháng tuổi thì có tuổi hiệu chỉnh là 2 tháng và sẽ được kỳ vọng thể hiện các kỹ năng của một bé 2 tháng tuổi. Hướng dẫn gợi ý dùng tuổi hiệu chỉnh trong 2 năm đầu.
Vì vậy, một bé sinh sớm 8 tuần có thể đạt được các mục của 6 tháng tuổi vào khoảng gần 8 tháng sau khi sinh. Đội ngũ chăm sóc của bé sẽ cho bạn biết nếu họ muốn theo dõi sự phát triển của bé sát sao hơn.
Danh sách kiểm tra cột mốc có giống với sàng lọc phát triển không?
Không. CDC giải thích rằng theo dõi phát triển, chẳng hạn như dùng danh sách kiểm tra cột mốc, là việc quan sát không chính thức theo thời gian, còn sàng lọc phát triển sử dụng các bảng câu hỏi chính thức, đã được kiểm chứng. Hai việc này bổ trợ cho nhau. AAP khuyến nghị sàng lọc cho tất cả trẻ em trong các lần khám định kỳ, ít nhất là lúc 9, 18 và 30 tháng tuổi, và vào những thời điểm khác bất cứ khi nào cha mẹ hoặc bác sĩ có lo ngại.
Ở Úc, Pregnancy, Birth and Baby cho biết cân nặng và chiều dài của bé được kiểm tra trong các lần khám sức khỏe định kỳ, và gợi ý trao đổi với bác sĩ hoặc điều dưỡng sức khỏe bà mẹ và trẻ em bất cứ khi nào bạn lo lắng về sự phát triển của bé. Bạn không cần chờ đến lần khám theo lịch tiếp theo.
Làm sao để giữ an toàn cho bé khi bé bắt đầu vận động?
Kỹ năng mới đi kèm những rủi ro mới:
- Lăn khỏi chỗ cao. Pregnancy, Birth and Baby khuyên đừng bao giờ để bé một mình trên bàn thay tã hoặc bất kỳ bề mặt cao nào, kể cả giường, một khi bé đã biết lật.
- Đưa đồ vào miệng. Bé khám phá bằng cách cho đồ vật vào miệng, vì vậy hãy để các đồ vật nhỏ ngoài tầm với để tránh hóc nghẹn.
- Giấc ngủ. Red Nose ở Úc khuyên chuyển bé từ nôi sang cũi ngay khi bé có dấu hiệu biết lật, và ngừng quấn bé. Hãy tiếp tục đặt bé nằm ngửa; một khi bé tự lật được cả hai chiều, bạn có thể để bé tự tìm tư thế của mình. Xem ngủ an toàn và quấn chũn.
Khi nào nên trao đổi với bác sĩ đa khoa hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em?
Hầu hết các câu hỏi về sự phát triển có thể được nêu ra trong một lần khám định kỳ, nhưng một số dấu hiệu cần hành động nhanh hơn.
Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương ngay nếu bé
- khó thở, thở rất nhanh, hoặc thở rên hay bị rút lõm ở xương sườn hoặc bụng
- có da, môi hoặc lưỡi màu xanh tím, xám, nhợt nhạt hoặc loang lổ
- rất lừ đừ, mềm oặt, khó đánh thức hoặc không phản ứng như bình thường
- đang bị co giật
- nổi ban không mờ đi khi bạn ấn vào, hoặc có thóp phồng trên đầu
- từ 3 đến 6 tháng tuổi và có nhiệt độ từ 39°C (102.2°F) trở lên
Những dấu hiệu này lấy từ hướng dẫn trợ giúp y tế khẩn cấp của NHS và hướng dẫn về bệnh nặng của healthdirect. Đây là dấu hiệu bệnh chứ không phải vấn đề về cột mốc, và chúng quan trọng hơn bất kỳ danh sách kiểm tra nào.
Đưa bé đi khám bác sĩ kịp thời nếu bé
- đã ngừng làm điều mà trước đây bé làm được, chẳng hạn như mỉm cười, bập bẹ, với tay hoặc lật
- có cơ bắp có vẻ cứng đờ hoặc mềm oặt một cách bất thường, hoặc khó giữ đầu và cổ vững, điều mà AAP liệt kê trong các dấu hiệu có thể chậm phát triển vận động
- ăn ít hơn bình thường nhiều hoặc có ít tã ướt hơn hẳn
Sớm trao đổi với bác sĩ đa khoa hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em nếu
| Vào khoảng (tuổi hiệu chỉnh) | Nên trao đổi nếu bé |
|---|---|
| 4 tháng | Không đáp lại khi bạn chơi cùng, không phát ra hoặc không phản ứng với âm thanh, không phản ứng với những khuôn mặt quen thuộc, hoặc không cử động tay hoặc chân |
| 5–6 tháng | Không thử lật khi chơi trên sàn, không bập bẹ, không đưa tay hoặc chân lên miệng, hoặc không cầm đồ vật hay chuyển đồ vật giữa hai tay |
Những dấu hiệu này được tổng hợp từ các trang 4, 5 và 6 tháng tuổi của Pregnancy, Birth and Baby. Việc bé chưa làm được bất kỳ mục nào trong danh sách kiểm tra của CDC cũng đáng để nhắc đến. Nếu bạn vẫn còn lo lắng sau khi bé được khám, CDC gợi ý đề nghị được giới thiệu đến bác sĩ chuyên khoa, và các dịch vụ can thiệp sớm có thể giúp đỡ nếu phát hiện bé có chậm phát triển.
Nên ghi lại những gì?
Một ghi chú ngắn hữu ích hơn một điểm số. Hãy viết những gì bạn thấy, khi nào và trong tình huống nào: "Lật từ sấp sang ngửa hai lần trên thảm chơi vào Chủ nhật" cho điều dưỡng biết nhiều hơn là "lật: có".
Hãy ghi rõ sự khác biệt giữa "chưa thấy bé làm" và "trước đây bé làm được, giờ thì không". CDC gợi ý chia sẻ những gì bạn và bé cùng làm, những gì bé thích, bất kỳ điều gì bé làm hoặc không làm khiến bạn lo lắng, bất kỳ kỹ năng nào bé đã mất đi, và liệu bé có sinh sớm hay có nhu cầu chăm sóc sức khỏe đặc biệt không. Công cụ danh sách cột mốc của chúng tôi liệt kê các mốc kiểm tra theo tuổi của bé và cung cấp một mẫu đơn giản để ghi chú có ngày tháng. Nếu bạn từng nghe một giai đoạn bé quấy khóc được cho là do một "bước nhảy vọt", định nghĩa bước nhảy vọt phát triển giải thích vì sao nhãn đó không thể dự đoán khi nào một kỹ năng mới sẽ xuất hiện. Về giai đoạn tiếp theo, xem các cột mốc từ 6 đến 12 tháng.
