Danh sách thực phẩm cần tránh trong năm đầu đời của bé khá ngắn. Hãy bỏ qua mật ong, các thực phẩm dễ gây hóc (như hạt nguyên hạt và rau củ sống cứng), muối và đường thêm vào, cùng các đồ uống khác ngoài sữa mẹ, sữa công thức và nước lọc. Nghĩa là không cho bé uống nước ép, trà, cà phê hay đồ uống từ gạo, và không dùng sữa bò làm đồ uống chính. Đồng thời, hãy tránh các sản phẩm từ sữa chưa thanh trùng, hải sản có vỏ sống và cá có hàm lượng thủy ngân cao, và nấu trứng theo cách mà hướng dẫn của nước bạn khuyến nghị.
Hầu như mọi món ăn khác của gia đình đều có thể cho bé ăn, miễn là được chế biến với độ mềm phù hợp với bé và bạn ở bên cạnh trong lúc bé ăn. Những thực phẩm thường gây dị ứng như trứng và đậu phộng không nằm trong danh sách này: khuyến nghị hiện nay là cho bé làm quen sớm với chúng, như được giải thích trong bài cho bé làm quen với chất gây dị ứng.
Bé nên tránh những thực phẩm nào trong năm đầu đời?
| Thực phẩm hoặc đồ uống | Lý do | Nên làm gì thay thế |
|---|---|---|
| Mật ong | Ngộ độc botulinum ở trẻ nhũ nhi | Đợi đến sau 12 tháng |
| Hạt nguyên hạt, thực phẩm cứng và tròn | Hóc nghẹn | Bơ hạt phết mỏng; bào hoặc nấu chín thực phẩm cứng |
| Muối thêm vào | Gây áp lực lên thận của bé | Nấu không muối; hạn chế thực phẩm mặn |
| Đường thêm vào, đồ uống ngọt | Sâu răng | Dùng trái cây để tạo vị ngọt |
| Nước ép trái cây, nước siro pha (cordial) | Không cần thiết; nhiều đường | Các cữ sữa và nước lọc |
| Trà, cà phê, nước ngọt | Caffeine | Các cữ sữa và nước lọc |
| Sữa bò làm đồ uống chính | Không dùng để thay thế trước 12 tháng | Có thể dùng khi nấu ăn và trộn với ngũ cốc |
| Đồ uống từ gạo (khuyến nghị của Anh) | Asen | Sữa mẹ hoặc sữa công thức |
| Cá có hàm lượng thủy ngân cao | Thủy ngân | Cá ít thủy ngân hơn, đã bỏ xương |
| Trứng sống hoặc lòng đào | Ngộ độc thực phẩm | Làm theo khuyến nghị của nước bạn |
| Sản phẩm từ sữa chưa thanh trùng, một số loại phô mai mềm | Listeria và các vi khuẩn khác | Phô mai nguyên kem đã thanh trùng |
| Hải sản có vỏ sống hoặc nấu chưa chín kỹ | Ngộ độc thực phẩm | Nấu chín kỹ |
Bảng này dựa trên danh sách thực phẩm không nên cho bé ăn của NHS, danh sách thực phẩm và đồ uống cần tránh hoặc hạn chế của CDC và hướng dẫn bắt đầu ăn dặm của Pregnancy, Birth and Baby thuộc Chính phủ Úc. Các phần bên dưới giải thích từng mục.
Tại sao bé không được ăn mật ong trước 12 tháng?
Mật ong có thể chứa vi khuẩn sinh độc tố trong ruột của bé, gây ra ngộ độc botulinum ở trẻ nhũ nhi. NHS gọi đây là một bệnh rất nghiêm trọng và khuyên không cho bé ăn mật ong cho đến khi bé trên 1 tuổi. CDC bổ sung: không thêm mật ong vào thức ăn, nước hoặc sữa công thức của bé, và không bôi mật ong lên ti giả.
Trang về ngộ độc botulinum của NHS liệt kê các dấu hiệu ở bé:
- tiếng khóc yếu, hoặc tiếng khóc nghe khác với bình thường
- khó ăn
- im lặng hơn hoặc ít vận động hơn thường lệ, hoặc buồn ngủ liên tục
- đầu, cổ, tay hoặc chân mềm nhũn hoặc rũ xuống
NHS khuyên gọi xe cấp cứu nếu bạn nghĩ con mình có thể bị ngộ độc botulinum. Hãy gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương nếu bạn nhận thấy những dấu hiệu này.
Làm thế nào để các loại hạt, nho và những thực phẩm dễ gây hóc khác an toàn hơn?
NHS khuyên không bao giờ cho trẻ dưới 5 tuổi ăn hạt nguyên hạt. Từ khoảng 6 tháng tuổi, có thể nghiền hoặc xay nhuyễn các loại hạt rồi trộn vào thức ăn, hoặc phết bơ hạt lên thức ăn thay vì cho bé ăn riêng. Danh sách các thực phẩm dễ gây hóc của CDC bao gồm hạt nguyên hạt hoặc hạt cắt nhỏ, bơ hạt dạng miếng hoặc nguyên thìa, nho và cà chua bi chưa cắt, rau củ quả sống cứng, bỏng ngô và kẹo cứng.
| Thực phẩm dễ gây hóc | Cách chế biến an toàn hơn |
|---|---|
| Hạt nguyên hạt hoặc hạt cắt nhỏ | Bơ hạt mịn phết mỏng, hoặc hạt xay nhuyễn |
| Nho, cà chua bi | Cắt đôi theo chiều dọc, rồi cắt đôi lần nữa |
| Cà rốt, táo sống | Bào, hoặc nấu đến khi mềm rồi nghiền |
| Thịt | Xay, hoặc cắt nhỏ và bỏ hết xương |
| Bỏng ngô, kẹo cứng | Đợi đến khi con lớn hơn |
Các mẹo chế biến này được lấy từ hướng dẫn cho bé ăn dặm của ASCIA và Royal Children's Hospital Melbourne tại Úc, nơi cũng khuyến nghị bất kỳ ai chăm sóc trẻ nhỏ nên tham gia một khóa sơ cứu.
Hãy cho bé ngồi thẳng và ở bên cạnh bé trong mọi bữa ăn. Nếu bé không thể thở, ho hoặc khóc, hãy gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương và bắt đầu sơ cứu hóc dị vật cho trẻ nhũ nhi — vỗ lưng và ấn ngực, và hồi sức tim phổi (CPR) nếu bé không còn phản ứng và không thở bình thường. Hướng dẫn phân biệt hóc nghẹn và ọe hướng dẫn chi tiết từng bước.
Bé có thể ăn bao nhiêu muối và đường?
Không nêm thêm chút nào. NHS cho biết bé không nên ăn nhiều muối vì muối không tốt cho thận của bé. Không thêm muối vào thức ăn hoặc nước nấu của bé, và hạn chế các thực phẩm mặn như viên súp, nước sốt thịt (gravy), thịt xông khói, xúc xích, bánh quy giòn mặn, khoai tây chiên lát, đồ ăn chế biến sẵn và đồ ăn mua mang về. CDC lưu ý rằng một số đồ ăn vặt và thực phẩm đóng gói dành cho trẻ mới biết đi có nhiều muối, vì vậy hãy kiểm tra nhãn.
NHS khuyên tránh thực phẩm và đồ uống có thêm đường hoặc chất tạo ngọt cho trẻ từ 4 tuổi trở xuống, bao gồm siro, nước ép và sinh tố, để giúp phòng ngừa sâu răng. Trái cây nguyên quả thì không sao. CDC cho biết trẻ nhũ nhi và trẻ nhỏ không nên ăn đường bổ sung.
Một cách thiết thực để quản lý bữa ăn gia đình là lấy phần ăn của bé ra trước khi bạn nêm muối, nước dùng hoặc nước sốt.
Bé dưới 12 tháng nên tránh những đồ uống nào?
Trước 12 tháng, đồ uống của bé là sữa mẹ hoặc sữa công thức, cùng với nước lọc khi bé đã bắt đầu ăn dặm. Hãy bỏ qua những loại sau:
- Sữa bò làm đồ uống chính. Theo ASCIA, có thể dùng sữa bò khi nấu ăn, trộn với ngũ cốc và dưới dạng sữa chua hoặc phô mai. Nhưng CDC cho biết cho bé uống sữa bò trước 12 tháng có thể khiến bé có nguy cơ xuất huyết đường ruột. Xem chuyển sang sữa bò để biết về việc chuyển đổi sau sinh nhật đầu tiên.
- Nước ép và nước siro pha. CDC cho biết trẻ dưới 12 tháng không nên uống bất kỳ loại nước ép trái cây hay rau củ nào, và nước ép sau 12 tháng cũng không cần thiết. Nếu sau này bạn có cho bé uống, CDC trích dẫn giới hạn của AAP là không quá 4 ounce (khoảng 120 mL) nước ép 100% mỗi ngày cho trẻ từ 1 đến 3 tuổi.
- Trà, cà phê và đồ uống có chứa caffeine. CDC cho biết trẻ dưới 2 tuổi nên tránh đồ uống có chứa caffeine như trà, cà phê, nước ngọt và nước uống thể thao. Pregnancy, Birth and Baby cũng liệt kê nước tăng lực.
- Đồ uống từ gạo (khuyến nghị của Anh). NHS cho biết trẻ dưới 5 tuổi không nên dùng đồ uống từ gạo thay cho sữa mẹ hoặc sữa công thức vì chúng có thể chứa quá nhiều asen.
- Sữa ít béo. Pregnancy, Birth and Baby liệt kê loại sữa này là không phù hợp với bé.
Để biết nên cho bé uống bao nhiêu nước, xem nước lọc cho bé.
Bé có ăn được trứng, phô mai và cá không?
Có, với một vài điều chỉnh.
Trứng. Bé có thể ăn trứng từ khoảng 6 tháng tuổi. Mức độ chín cần thiết phụ thuộc vào nơi bạn sống; xem bảng bên dưới. Khi cho bé làm quen với trứng như một chất gây dị ứng đầu tiên, ASCIA khuyến nghị dùng trứng nấu chín kỹ, chẳng hạn như trứng luộc chín nghiền.
Phô mai và sản phẩm từ sữa. NHS cho biết các loại phô mai nguyên kem đã thanh trùng — bao gồm phô mai cứng, phô mai tươi cottage và phô mai kem (cream cheese) — đều phù hợp từ 6 tháng. Tránh các loại phô mai mềm ủ mốc như brie và camembert, phô mai sữa dê ủ chín, phô mai xanh mềm và bất kỳ loại phô mai nào chưa thanh trùng, vì nguy cơ nhiễm listeria. Nấu chín sẽ tiêu diệt listeria, vì vậy những loại phô mai này an toàn hơn khi được nướng chín trong món ăn. Các lựa chọn thực phẩm an toàn hơn cho trẻ dưới 5 tuổi của CDC cũng khuyên tránh sữa tươi chưa qua xử lý và nước ép chưa thanh trùng, vì hệ miễn dịch của trẻ nhỏ vẫn đang phát triển.
Cá và hải sản có vỏ. Food Standards Australia New Zealand mô tả cá là nguồn protein, chất béo omega-3 và i-ốt tuyệt vời. Một số loài chứa nhiều thủy ngân hơn hẳn những loài khác, và NHS cho biết thủy ngân có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh đang phát triển. Tránh hải sản có vỏ sống hoặc nấu chưa chín kỹ như vẹm, nghêu và hàu (NHS), và cá sống như sushi (CDC).
Hướng dẫn khác nhau như thế nào giữa các quốc gia
| Chủ đề | Úc | Anh | Mỹ |
|---|---|---|---|
| Trứng lòng đào | Trứng sống không phù hợp | Được nếu có dấu British Lion | Nấu đến khi lòng đỏ và lòng trắng đông chắc |
| Cá mập, cá kiếm, cá cờ | Tối đa một phần 75 g mỗi hai tuần, không ăn cá khác (đến 6 tuổi) | Tránh cho trẻ dưới 16 tuổi | Tránh; cả cá thu vua, cá orange roughy, cá đầu vuông, cá ngừ mắt to |
| Đồ uống từ gạo | Không tìm thấy khuyến nghị cụ thể | Không dùng làm sữa cho trẻ dưới 5 tuổi | Không tìm thấy khuyến nghị cụ thể |
Khuyến nghị về cá của Úc cũng cho phép trẻ đến 6 tuổi ăn một phần 75 g mỗi tuần cá orange roughy (cá rô biển sâu) hoặc cá da trơn, và không ăn loại cá nào khác trong tuần đó.
Điều gì đáng ghi lại?
Khi bạn bắt đầu cho bé ăn dặm, một danh sách đơn giản các món bé đã thử — kèm cách chế biến từng món — giúp mọi người cho bé ăn dễ dàng làm theo cùng những nguyên tắc. Nếu bé có phản ứng với một thực phẩm, hãy ghi lại thời gian, món bé đã ăn và những gì bạn quan sát được; một tấm ảnh chụp vết phát ban (nếu có) sẽ giúp ích cho bác sĩ.
Khi nào tôi nên tìm sự trợ giúp?
Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương ngay nếu bé:
- không thể thở, ho hoặc khóc sau khi nuốt thức ăn (hóc nghẹn)
- thở khó hoặc thở có tiếng, lưỡi sưng, hoặc trở nên tái nhợt và mềm nhũn sau khi ăn — các dấu hiệu của phản ứng dị ứng nghiêm trọng do ASCIA liệt kê
- đột ngột sưng môi, miệng hoặc họng sau khi ăn, điều mà hướng dẫn về dị ứng thực phẩm của NHS cho biết cần gọi xe cấp cứu
- khóc yếu hoặc khóc khác thường, khó ăn, buồn ngủ hoặc mềm nhũn bất thường, đặc biệt là sau khi ăn mật ong
Đi khám bác sĩ ngay hôm nay nếu bé:
- nổi mề đay, sưng mặt hoặc mắt, hoặc nôn sau khi ăn một món mới, và vẫn thở bình thường
- đã cần được vỗ lưng hoặc ấn ngực vì hóc, ngay cả khi bây giờ bé có vẻ ổn
Trao đổi với bác sĩ đa khoa hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em của bạn nếu:
- bạn không chắc một thực phẩm có phù hợp không, hoặc bé đang theo chế độ ăn hạn chế
- bé đã ăn một món trong danh sách này và bạn muốn được tư vấn (gọi đường dây tư vấn sức khỏe tại địa phương ngoài giờ hành chính)
