Việt quất cho bé: khi nào bắt đầu và cách cắt an toàn

Việt quất có thể có mặt trong thực đơn của bé từ khoảng 6 tháng tuổi, khi bé đã bắt đầu ăn dặm. NHS kể tên việt quất trong số những loại trái cây đầu tiên nên thử, và hướng dẫn về ăn dặm của Úc và Mỹ không đưa ra lý do nào để phải hoãn lại. Điều quan trọng nhất là hình dạng. Một quả việt quất nguyên quả nhỏ, tròn và chắc, là loại thực phẩm có thể làm tắc đường thở của trẻ nhỏ, vì vậy luôn cần dầm, ép dẹt hoặc cắt nhỏ trước.

Bài hướng dẫn này đề cập khi nào bắt đầu ở Úc, Anh và Mỹ, cách chế biến việt quất ở từng giai đoạn, việt quất đông lạnh và mọc răng, tã có phân sẫm màu sau đó thường có nghĩa là gì, và những dấu hiệu hóc hoặc phản ứng dị ứng cần được trợ giúp.

Khi nào bé có thể ăn việt quất?

Từ khoảng 6 tháng tuổi, khi bé có các dấu hiệu sẵn sàng ăn dặm được mô tả trong bắt đầu ăn dặm.

Hướng dẫn cho bé ăn dặm của ASCIA, tổ chức về dị ứng của Úc, cho biết nên cho bé ăn thực phẩm giàu sắt vào khoảng 6 tháng tuổi và các thực phẩm khác có thể cho ăn theo bất kỳ thứ tự nào. Pregnancy, Birth and Baby của Úc, trang liệt kê Infant Feeding Guidelines quốc gia trong số các nguồn tham khảo, đưa trái cây xay nhuyễn vào danh sách thức ăn đầu tiên. Hướng dẫn cho bé ăn từ khoảng 6 tháng tuổi của NHS kể tên việt quất trong danh sách trái cây. Trang thực phẩm và đồ uống cho trẻ 6 đến 24 tháng tuổi của CDC cho biết bé có thể bắt đầu ăn những thức ăn khác ngoài sữa mẹ hoặc sữa công thức vào khoảng 6 tháng tuổi.

Có lý do nào để chờ không?

Không phải vì dị ứng. Trang về bắt đầu ăn dặm của AAP cho biết không có bằng chứng nào cho thấy việc chờ đến sau 4 đến 6 tháng mới cho bé ăn những thực phẩm an toàn cho trẻ giúp phòng ngừa dị ứng thực phẩm. NHS gợi ý bắt đầu với các loại rau không quá ngọt, như bông cải xanh và rau bina, vì vậy có thể thêm việt quất khi bé đã bắt đầu ăn một vài loại rau.

AAP bổ sung một điểm khác biệt: ngoại trừ chuối dầm, AAP cho biết hầu hết trái cây nên được nấu mềm khi dùng làm thức ăn đầu tiên. NHS cho biết trái cây chín mềm có thể dầm sống. Đun liu riu việt quất cho đến khi vỡ ra rồi dầm phù hợp với cả hai.

Làm sao để chế biến việt quất cho bé?

Hãy bắt đầu với trái cây sạch, rồi đảm bảo không có quả nguyên nào lọt vào bát.

1. Rửa sạch. Lời khuyên phòng ngộ độc thực phẩm của CDC cho biết nên rửa trái cây tươi dưới vòi nước chảy.
2. Loại bỏ những quả bị mốc, bị dập và chảy nước, hoặc rất cứng.
3. Tạo hình phù hợp với giai đoạn của bé theo bảng dưới đây.
4. Bảo quản phần còn thừa trong tủ lạnh. CDC khuyên cho trái cây đã cắt vào tủ lạnh trong vòng 2 giờ.

Khoảng 6 tháng. NHS gợi ý dầm trái cây chín mềm bằng nĩa, và hướng dẫn chế biến thức ăn an toàn của NHS cho biết trái cây chắc có thể hấp hoặc đun liu riu cho trẻ rất nhỏ. Hãy ấn từng quả cho đến khi vỡ ra và dẹt xuống, rồi kiểm tra bát xem có quả nào còn sót không. Việt quất dầm trộn vào một món bé đã quen ăn là cách thử đầu tiên dễ dàng.

8–9 tháng. Các cột mốc lúc 9 tháng của CDC bao gồm việc dùng ngón tay cào thức ăn về phía mình. Việt quất cắt tư hoặc ép dẹt đặt trên khay ghế ăn giúp bé luyện tập. NHS khuyên cắt các loại trái cây nhỏ, tròn, kể cả quả mọng, làm tư (4 miếng nhỏ), và hướng dẫn về thức ăn dặm đầu tiên của NHS cũng đưa ra lời khuyên tương tự với nho và cà chua bi.

12 tháng trở lên. Các cột mốc lúc 1 tuổi của CDC bao gồm việc nhặt những mẩu thức ăn nhỏ giữa ngón cái và ngón trỏ, và việt quất cắt tư rất hợp với kiểu nhón khéo léo này. Hãy tiếp tục cắt nhỏ. Lời khuyên phòng hóc của AAP cho biết không cho trẻ ăn các thực phẩm có nguy cơ cao cho đến khi trẻ 4 tuổi hoặc lớn hơn, tùy theo sự phát triển của trẻ, và các thực phẩm tròn, chắc có thể cho ăn nếu được cắt nhỏ hoàn toàn thành những miếng rất nhỏ.

Để biết kết cấu thức ăn thay đổi thế nào theo thời gian, xem kết cấu thức ăn.

Việt quất có gây hóc không?

Nguyên quả thì có. Danh sách thực phẩm có nguy cơ gây hóc của CDC bao gồm nho, quả mọng, anh đào và dưa viên chưa cắt, và hướng dẫn ăn dặm của CDC khuyên cắt các thực phẩm nhỏ, tròn như quả mọng thành miếng nhỏ. NHS liệt kê thực phẩm nhỏ, tròn trong số những thực phẩm có nguy cơ gây hóc cao hơn. AAP gợi ý cắt thức ăn cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ thành miếng không lớn hơn nửa inch (khoảng 1 cm).

Một số sản phẩm từ việt quất cũng cần cẩn thận tương tự:

• Việt quất sấy khô. Danh sách của CDC bao gồm trái cây sấy khô chưa nấu như nho khô, vì vậy hãy để dành quả mọng sấy khô cho sau này.
• Việt quất đóng hộp. CDC liệt kê trái cây đóng hộp còn nguyên miếng; hãy dầm hoặc cắt tư, và chọn loại không thêm siro.
• Việt quất nướng trong bánh muffin hoặc bánh kếp. Quả mọng đã nấu chín mềm hơn, nhưng hãy kiểm tra những quả nguyên vẫn còn chắc, và chọn công thức không thêm đường.

Hãy chuẩn bị mọi bữa ăn theo cùng một cách. CDC khuyên giữ trẻ ngồi thẳng khi ăn, theo dõi trẻ suốt bữa ăn, và tránh ăn trong ô tô hoặc xe đẩy. Bé bị ọe một chút trong lúc đang học ăn là chuyện thường gặp; hóc và ọe giải thích cách phân biệt.

Các bước này theo hướng dẫn sơ cứu khi bị hóc của NHS, hướng dẫn này cũng khuyên đưa trẻ đi khám sau đó ngay cả khi thức ăn đã ra ngoài. Royal Children's Hospital Melbourne ở Úc cho biết bất kỳ ai chăm sóc trẻ nhỏ cũng nên tham gia một khóa sơ cứu cho trẻ em, và AAP khuyến nghị một khóa học CPR và sơ cứu có chứng nhận. Tham gia một khóa học trước hoặc ngay sau khi bắt đầu ăn dặm nghĩa là bạn đã thực hành các bước này.

Tôi có thể cho bé ăn việt quất đông lạnh không?

Có, khi đã rã đông hoặc nấu chín, và tạo hình như với việt quất tươi. Quả mọng đông lạnh tiện lợi vì để được lâu, và mềm ra khi rã đông.

• Rã đông an toàn. CDC khuyên rã đông thức ăn trong tủ lạnh, trong nước lạnh hoặc bằng lò vi sóng, và không bao giờ để trên bàn bếp.
• Hoặc nấu ngay khi còn đông lạnh. Đun liu riu cho đến khi vỡ ra, để nguội, rồi dầm. Cách này theo lời khuyên của NHS về việc hấp hoặc đun liu riu trái cây chắc cho trẻ rất nhỏ.
• Đừng cho ăn nguyên quả còn đông lạnh. Quả việt quất đông lạnh cứng và tròn, và CDC liệt kê cả quả mọng chưa cắt lẫn miếng trái cây sống cứng là thực phẩm có nguy cơ gây hóc.

Việt quất đông lạnh có giúp ích khi bé mọc răng không?

Không phải dưới dạng món ăn đông lạnh. Mẹo hỗ trợ bé mọc răng của NHS khuyên không bao giờ để vòng ngậm mọc răng trong ngăn đá vì vòng ngậm đông lạnh có thể làm tổn thương nướu của bé. Với bé từ 6 tháng tuổi trở lên đang ăn dặm, NHS gợi ý cho bé nhai những thức ăn lành mạnh và kể tên trái cây mềm như dưa, đồng thời khuyên luôn theo dõi bé khi bé ăn. Việt quất dầm hoặc cắt tư, mát lạnh từ tủ lạnh, hoàn toàn ổn khi là một phần của bữa ăn. Xem mọc răng để biết những cách khác giúp xoa dịu nướu đau.

Vì sao tã của bé có phân sẫm màu sau khi ăn việt quất?

Việt quất có thể làm thay đổi màu phân. AAP cho biết phân trở nên đặc hơn và có màu đa dạng hơn khi bé bắt đầu ăn dặm, và có thể lẫn những mẩu thức ăn chưa tiêu hóa, kể cả vỏ rau củ, khi thức ăn không được lọc. Hướng dẫn về màu phân của Cleveland Clinic, chủ yếu viết cho người lớn, cho biết ăn nhiều việt quất có thể làm phân hơi đen. Vì vậy, tã có phân sẫm màu hơn, hoặc có lẫn vụn vỏ quả, vào ngày sau một bữa ăn nhiều việt quất có thể đơn giản chỉ là do thức ăn.

Tuy vậy, phân đen không phải lúc nào cũng do thức ăn. Cleveland Clinic lưu ý rằng phân đen cũng có thể gợi ý tình trạng chảy máu ở phần trên của đường tiêu hóa. Hãy đưa bé đi khám trong hôm nay nếu phân của bé đen và như hắc ín, tiếp tục có màu đen khi bé không ăn việt quất hoặc thực phẩm sẫm màu khác, hoặc có vệt đỏ hay có máu. Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương nếu có nhiều máu, hoặc có máu kèm nôn, bụng chướng, hoặc bé tái nhợt, mềm oặt. Màu phân của bé giải thích điều gì là bình thường ở từng giai đoạn.

Bé có thể bị dị ứng việt quất không?

Có thể, dù không phổ biến. Việt quất không có trong danh sách các thực phẩm thường gây dị ứng nhất ở Úc của ASCIA: sữa bò, trứng, đậu phộng, các loại hạt cây, lúa mì, đậu nành, mè, cá và hải sản có vỏ. Tờ thông tin về dị ứng trái cây và rau củ của Sydney Children's Hospitals Network ở Úc cho biết phản ứng dị ứng với trái cây có thể xuất hiện ở bất kỳ độ tuổi nào, với các dấu hiệu như nổi mề đay, nôn, đau bụng, và ngứa ran hoặc sưng ở miệng, môi, mặt hoặc mắt.

Bạn không cần một kế hoạch đặc biệt cho việt quất. CDC gợi ý mỗi lần cho bé ăn một thực phẩm mới chỉ có một thành phần, cách nhau 3 đến 5 ngày giữa các thực phẩm mới, để dễ nhận ra nguyên nhân gây phản ứng. ASCIA cho biết phản ứng thường xảy ra trong vòng vài phút đến hai giờ, vì vậy hãy cho bé ăn thực phẩm mới vào lúc bạn có thể theo dõi bé sau đó. Cách cho bé làm quen với trứng, đậu phộng và các chất gây dị ứng phổ biến khác có trong làm quen với chất gây dị ứng.

Đỏ chỉ ở quanh miệng là chuyện khác. ASCIA cho biết phát ban nhẹ chỉ giới hạn ở vùng quanh miệng, xuất hiện trong hoặc ngay sau khi ăn, mà không có dấu hiệu dị ứng nào khác, có thể không phải là phản ứng dị ứng. Dâu tây cho bé giải thích hiện tượng đỏ quanh miệng này và cách giảm bớt.

Các bước này theo kế hoạch sơ cứu sốc phản vệ của ASCIA của Úc, trong đó khuyên giữ trẻ nhỏ nằm thẳng, không bế đứng, dùng dụng cụ tiêm adrenaline nếu còn nghi ngờ, và bắt đầu CPR nếu bé không phản ứng và không thở bình thường. Với các dấu hiệu nhẹ hơn khi bé vẫn thở bình thường, như nổi mề đay lan ra ngoài vùng miệng, sưng mặt hoặc mắt, hoặc nôn, hãy ngừng cho bé ăn thực phẩm đó, ở cạnh bé và đưa bé đi khám trong hôm nay. Kế hoạch lưu ý rằng các phản ứng nhẹ đến trung bình không phải lúc nào cũng xuất hiện trước sốc phản vệ, vì vậy hãy tiếp tục theo dõi sát.

Việt quất phù hợp với bữa ăn của bé như thế nào?

Trang về sắt của CDC liệt kê quả mọng trong số các loại trái cây giàu vitamin C, và cho biết kết hợp thực phẩm giàu vitamin C với nguồn sắt từ thực vật giúp bé hấp thu sắt. Điều đó khiến việt quất trở thành món đi kèm tiện lợi cho các thực phẩm trong thức ăn đầu tiên và sắt. Một số cách kết hợp để thử:

• việt quất dầm trộn vào ngũ cốc ăn dặm tăng cường sắt hoặc cháo yến mạch
• việt quất cắt tư ăn kèm đậu lăng mềm hoặc đậu phụ
• việt quất ép dẹt trộn vào sữa chua nguyên chất, nguyên kem

Không thêm đường, siro và mứt. Danh sách thực phẩm cần tránh hoặc hạn chế của CDC cho biết trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ không nên ăn đường bổ sung, và trẻ dưới 12 tháng không nên uống bất kỳ loại nước ép trái cây nào. Hãy cho bé ăn chính trái việt quất thay vì nước ép; xem nước ép cho bé để biết thêm.

Khi nào tôi cần tìm trợ giúp?

Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương ngay nếu bé:

• không thở, không ho hoặc không khóc được vì bị hóc thức ăn, tím tái hoặc trở nên không phản ứng
• bị sưng môi, lưỡi hoặc cổ họng đột ngột sau khi ăn
• thở khó hoặc thở có tiếng, thở khò khè hoặc ho kéo dài sau khi ăn
• trở nên tái nhợt, mềm oặt hoặc lơ mơ, ngất lịm, hoặc khóc khàn hay khóc yếu

ASCIA xếp sưng môi đơn thuần vào mức nhẹ đến trung bình, trong khi hướng dẫn khi nào cần trợ giúp y tế khẩn cấp của NHS liệt kê sưng môi, lưỡi hoặc cổ họng kèm khó nuốt trong số những lý do cần gọi xe cấp cứu, vì vậy bài hướng dẫn này coi sưng môi đột ngột là tình huống khẩn cấp.

Đưa bé đi khám trong hôm nay nếu bé:

• nổi mề đay hoặc nổi lằn lan ra ngoài vùng miệng, hoặc sưng mặt hoặc mắt, và vẫn thở bình thường
• nôn sau khi ăn việt quất
• đã cần được vỗ lưng hoặc ấn ngực, ngay cả khi giờ bé có vẻ ổn
• đi phân đen như hắc ín, phân đen mà không có thực phẩm sẫm màu nào để giải thích, hoặc có máu trong phân

Trao đổi với bác sĩ đa khoa (GP) hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em của bạn nếu:

• bạn muốn cho bé ăn lại việt quất sau một lần phản ứng
• tình trạng đỏ quanh miệng cứ tái diễn và bạn không chắc đó là kích ứng hay dị ứng
• bé vẫn chưa ăn được thức ăn dầm hoặc lợn cợn vào khoảng 9 tháng tuổi

Nên ghi lại những gì?

Khi cho bé làm quen với việt quất, chỉ cần ghi nhanh cách bạn chế biến, bé ăn khoảng bao nhiêu và bất cứ điều gì bạn thấy trong hai giờ tiếp theo là đủ. Nếu một chiếc tã có phân sẫm màu khiến bạn lo lắng, ghi lại thời điểm bé ăn việt quất sẽ giúp dễ đối chiếu hai điều này, và một bức ảnh chiếc tã sẽ giúp bác sĩ hoặc điều dưỡng nếu màu phân không trở lại bình thường.