Massage cho bé là việc vuốt ve nhẹ nhàng, nhịp nhàng trên cơ thể bé, thường dùng kèm một chút dầu. Nhiều cha mẹ thấy đây là cách yên bình, gần gũi để ở bên nhau, và có những bé rõ ràng rất thích. Bằng chứng cho thấy massage cải thiện sức khỏe hoặc sự phát triển ở trẻ khỏe mạnh còn yếu, vì vậy hãy xem đây là một cách dễ chịu để gắn kết hơn là một phương pháp điều trị. Hãy chọn lúc bé bình tĩnh và tỉnh táo, dùng một lượng nhỏ dầu thực vật không mùi (hoặc không dùng dầu), để bé dẫn dắt, và bỏ qua khi bé không khỏe.
Massage cho bé có những lợi ích gì?
NCT cho biết ngoài việc xoa dịu và vỗ về bé, massage có thể cải thiện giấc ngủ, giảm khóc, hỗ trợ sự phát triển thể chất và tiêu hóa, và tăng cường sự gắn kết giữa bạn và bé. NCT cũng cho biết massage có thể giúp cha mẹ tự tin hơn trong việc đáp ứng nhu cầu của bé. Derbyshire Family Health Service, một phần của NHS, mô tả massage là một cách tuyệt vời để các thành viên trong gia đình gắn kết với em bé mới chào đời, và cho biết nhiều bé thấy thư giãn khi được massage.
Nghiên cứu thì chưa chắc chắn như vậy. Một tổng quan Cochrane năm 2013 của Bennett và cộng sự đã xem xét 34 nghiên cứu về massage ở trẻ khỏe mạnh dưới 6 tháng tuổi. Tổng quan ghi nhận một số kết quả tích cực, bao gồm về cân nặng, chiều dài, giấc ngủ trong 24 giờ và thời gian khóc hoặc quấy. Nhưng 20 nghiên cứu trong số đó có nguy cơ sai lệch cao, và khi loại các nghiên cứu này ra, chỉ còn kết quả về chiều dài là vẫn đứng vững. Giấc ngủ đêm không cải thiện. Các tác giả kết luận rằng các kết quả hiện chưa ủng hộ việc massage cho trẻ ở những gia đình có nguy cơ thấp, và bằng chứng có chất lượng kém.
Vì vậy, massage là an toàn để tận hưởng khi được thực hiện nhẹ nhàng, và nhiều gia đình rất trân trọng điều này. Chỉ là massage không nên được giới thiệu với bạn như một cách giải quyết chuyện giấc ngủ, colic hay sự phát triển.
Khi nào là thời điểm tốt để massage cho bé?
NCT cho biết bạn có thể bắt đầu bất cứ khi nào bạn muốn, miễn là bé có vẻ thích. Nếu massage toàn thân có vẻ quá kích thích trong những tuần đầu, bạn có thể bắt đầu bằng những cái chạm nhẹ nhàng, giữ yên tay.
Thời điểm tốt nhất là khi bé đã yên nhưng vẫn còn thức. Một hướng dẫn sơ sinh của NHS tại East of England cho biết trẻ đủ tháng nên ở trạng thái bình tĩnh, yên lặng, tỉnh táo, và không nên bắt đầu massage nếu bé đang ngủ, đói, khóc hoặc vừa có một cữ ăn no. Derbyshire Family Health Service cũng khuyên không nên massage ngay sau cữ ăn hoặc khi bé mệt hay đói.
Nhiều gia đình thấy một lần massage ngắn rất hợp sau khi tắm hoặc thay tã, hoặc như một phần của nếp sinh hoạt buổi tối êm đềm. Hãy chọn một căn phòng ấm áp, yên tĩnh, và dành đủ thời gian để bạn không phải vội vàng.
Massage cho bé như thế nào, từng bước một?
Quy trình này theo các bước mà NCT mô tả. Hãy dùng lực ấn chắc, chậm, đều và nhịp nhàng, như hướng dẫn sơ sinh gợi ý, và lặp lại mỗi động tác vài lần tùy theo phản ứng của bé.
- Chuẩn bị. Đặt bé nằm ngửa trên một chiếc khăn trải trên sàn hoặc trên một bề mặt chắc chắn, trong phòng ấm. Cởi đồ cho bé, chỉ để lại tã, nếu bé thấy thoải mái.
- "Xin phép". Xoa một chút dầu giữa hai lòng bàn tay ở gần tai bé và hỏi: "Bố mẹ massage cho con nhé?" Dần dần, bé sẽ học được tín hiệu này.
- Chân. Giữ một chân bé giữa hai lòng bàn tay. Đỡ mắt cá chân bằng một tay và vuốt tay kia từ đùi xuống mắt cá chân. Đổi tay và lặp lại, sau đó làm với chân còn lại.
- Bàn chân. Nâng đỡ bàn chân và dùng ngón cái vuốt lòng bàn chân từ gót đến các ngón chân, sau đó nhẹ nhàng kéo từng ngón chân giữa ngón cái và ngón trỏ của bạn.
- Giữa bàn chân. Dùng hai ngón cái "bước" lần lượt qua phần giữa bàn chân từ bên này sang bên kia.
- Bàn tay. Xoa những vòng tròn nhỏ trên lòng bàn tay bé, sau đó nhẹ nhàng kéo từng ngón tay và ngón cái.
- Kết thúc. Lặp lại động tác vuốt chân theo chiều ngược lại, từ mắt cá chân lên đùi, rồi quấn bé lại và ôm ấp bé.
Lúc đầu, chỉ vài phút là đủ. Các lớp học do hướng dẫn viên đã được đào tạo đứng lớp có thể dạy thêm nhiều động tác, bao gồm cả cho bụng và lưng, và là một lựa chọn tốt nếu bạn muốn được hướng dẫn trực tiếp.
Loại dầu nào tốt nhất để massage cho bé?
Dầu không phải là thứ bắt buộc. Hướng dẫn sơ sinh cho biết lợi ích chính của dầu là giảm ma sát để tay bạn di chuyển trơn tru. Nếu bạn dùng dầu, các nguồn đồng ý với nhau về những điểm cơ bản nhưng khác nhau về dầu từ hạt cây.
| Loại dầu | Các nguồn nói gì |
|---|---|
| Dầu thực vật không mùi, ép lạnh | Được khuyên dùng (NCT, hướng dẫn sơ sinh của NHS) |
| Dầu hướng dương | Được khuyên dùng (NCT, Derbyshire, hướng dẫn sơ sinh) |
| Dầu hạt nho, dầu dừa phân đoạn | Được gợi ý (Derbyshire; dầu dừa cũng có trong hướng dẫn sơ sinh) |
| Dầu hạnh nhân và các loại dầu hạt cây khác | NCT cho biết dầu hạnh nhân có thể tốt cho da; Derbyshire khuyên tránh dầu từ hạt cây |
| Dầu ô liu, dầu mù tạt, dầu đậu nành | Tránh — có thể ảnh hưởng đến hàng rào bảo vệ da (NCT, Derbyshire, hướng dẫn sơ sinh) |
| Dầu khoáng (dầu em bé) | Tránh (Derbyshire, hướng dẫn sơ sinh) |
| Tinh dầu hoặc dầu có hương liệu | Tránh — có thể gây kích ứng da (Derbyshire, hướng dẫn sơ sinh) |
| Kem dưỡng làm mềm da | Derbyshire khuyên tránh, vì có thể làm bít lỗ chân lông |
Derbyshire Family Health Service gợi ý thử trên một vùng da nhỏ trước để kiểm tra xem bé có phản ứng không, và làm ấm dầu trong lòng bàn tay trước khi bắt đầu. Hướng dẫn sơ sinh nói thêm rằng hương liệu có thể át đi mùi hương tự nhiên giúp bạn và bé gắn kết với nhau.
Nếu bé bị chàm, da rất khô hoặc gia đình có tiền sử dị ứng, hãy hỏi bác sĩ đa khoa (GP) hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em của bạn nên dùng sản phẩm nào.
Làm thế nào để đọc tín hiệu của bé khi massage?
Massage nên để bé dẫn dắt. NCT cho biết những dấu hiệu cho thấy bé có thể không muốn được massage bao gồm khóc, trông buồn ngủ hoặc có tín hiệu đói, và hãy tiếp tục quan sát các dấu hiệu bé không thích trong suốt quá trình massage. Hướng dẫn sơ sinh khuyên dừng lại nếu bé có tín hiệu căng thẳng hoặc có vẻ không thoải mái.
Những dấu hiệu khác mà nhiều cha mẹ nhận thấy, cho biết đã đến lúc tạm dừng hoặc dừng hẳn:
- khóc hoặc quấy ngày càng nhiều
- quay đầu đi hoặc ưỡn người tránh tay bạn
- trông buồn ngủ, hoặc bắt đầu rúc tìm vú và mút để đòi ăn
- trở nên im lặng và thu mình thay vì thư giãn
Nếu hôm nay bé không thích, hãy dừng lại và thử lại vào một ngày khác. Có những bé cần vài lần mới quen, và có những bé chỉ thích được bế.
Khi nào không nên massage cho bé?
Hãy bỏ qua massage, hoặc chờ thêm, nếu bé:
- không khỏe hoặc bị sốt
- có vết thương hở, phát ban trông như bị nhiễm trùng, hoặc một bệnh về da gây đau
- bị rối loạn đông máu hoặc mới phẫu thuật gần đây
- đã tiêm chủng trong vòng 3 ngày qua, theo khuyến cáo của hướng dẫn sơ sinh của NHS
- đang ngủ, đói, khóc hoặc vừa có một cữ ăn no
Những điều này lấy từ Derbyshire Family Health Service và hướng dẫn sơ sinh của East of England.
Nếu bé có vẻ không khỏe, hãy đưa bé đi khám thay vì cố xoa dịu bé bằng massage. Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương nếu bé dưới 3 tháng tuổi và có nhiệt độ từ 38°C (100.4°F) trở lên, hoặc nếu bé khó thở, da xanh tím, xám hoặc loang lổ, hoặc mềm oặt hay khó đánh thức. Đây là những dấu hiệu trong danh sách dấu hiệu khẩn cấp của NHS.
Có thể massage cho trẻ sinh non không?
Có, nhưng hãy làm theo hướng dẫn của đội ngũ chăm sóc sơ sinh của bé. Hướng dẫn sơ sinh của East of England cho biết những cái chạm nâng niu như ôm bé trong hai bàn tay và bế ẵm vỗ về có thể thực hiện ngay từ khi sinh. Massage theo quy trình bài bản hơn có thể bắt đầu từ khoảng 32 tuần tuổi hiệu chỉnh, khi bé đã ổn định về mặt y tế, và nên được một hướng dẫn viên có chứng nhận dạy cho cha mẹ. Hướng dẫn này cũng cho biết không nên áp dụng quy trình massage tiêu chuẩn dành cho trẻ đủ tháng trước khi bé đến ngày dự sinh (tuổi tương đương đủ tháng).
Một tổng quan Cochrane năm 2004 của Vickers và cộng sự cho thấy massage ở trẻ sinh non có liên quan đến việc tăng cân nhanh hơn một chút và thời gian nằm viện ngắn hơn, nhưng có những lo ngại nghiêm trọng về chất lượng của các nghiên cứu. Tổng quan kết luận rằng bằng chứng về lợi ích cho sự phát triển còn yếu.
Nếu bé đang thở oxy hoặc đang được chiếu đèn điều trị, hướng dẫn khuyên thận trọng khi dùng dầu, vì vậy hãy hỏi ý kiến điều dưỡng trước.
Massage cho bé có giúp giảm colic, đầy hơi hoặc cải thiện giấc ngủ không?
Massage có thể giúp một số bé thư giãn, nhưng đừng trông cậy hoàn toàn vào nó. AAP liệt kê các động tác massage trong số những cách có thể thử khi bé bị colic, và Royal Children's Hospital Melbourne đưa massage vào các gợi ý dỗ bé. Better Health Channel lưu ý rằng tắm và massage nhẹ nhàng giúp một số bé thư giãn nhưng thường không giúp được khi bé đã khóc rồi.
Tổng quan Cochrane ghi nhận tổng thời gian ngủ trong 24 giờ nhiều hơn ở một số nghiên cứu, nhưng giấc ngủ đêm không cải thiện, và chất lượng bằng chứng kém. Nếu bạn muốn thử massage cho bé hay quấy khóc, hãy massage vào một khoảng thời gian bé bình tĩnh, tỉnh táo mỗi ngày thay vì giữa một cơn khóc. Để biết thêm các lựa chọn khác, xem cách giảm colic và dỗ bé đang khóc.
Những lần massage ngắn, đều đặn và thời gian nằm sấp đều có thể là một phần trong giờ chơi lúc bé thức. Nếu thấy hữu ích, hãy ghi lại thời điểm bạn massage và phản ứng của bé, để bạn nhận ra khoảng thời gian nào trong ngày phù hợp nhất.
