Trẻ sơ sinh không cần tắm mỗi ngày. Dịch vụ Pregnancy, Birth and Baby của Úc cho biết 2 đến 3 lần một tuần là đủ, những ngày còn lại chỉ cần lau rửa từng phần thật nhanh, và tắm hằng ngày cũng không sao nếu bé thích. Hãy dùng nước ấm khoảng 37–38°C, chỉ dùng nước thường trong ít nhất tháng đầu tiên, và luôn đặt một tay lên người bé trong suốt thời gian tắm. Quy tắc duy nhất không bao giờ có ngoại lệ: đừng bao giờ để bé một mình trong chậu tắm, dù chỉ một giây.
Nên tắm cho trẻ sơ sinh bao lâu một lần?
Hướng dẫn từ ba quốc gia khá thống nhất với nhau:
| Nguồn | Bao lâu một lần |
|---|---|
| Pregnancy, Birth and Baby (Úc) | 2 đến 3 lần một tuần; tắm hằng ngày cũng không sao nếu bé thích |
| NHS (Anh) | Không cần tắm mỗi ngày; tắm hằng ngày cũng không sao nếu bé thích |
| AAP (Mỹ) | Khoảng 3 lần một tuần trong năm đầu tiên có thể là đủ; tắm nhiều hơn có thể làm khô da |
Hướng dẫn của NHS về việc lau rửa và tắm cho bé gợi ý chọn lúc bé đang thức và dễ chịu, không phải ngay sau cữ ăn hay khi bé đang đói hoặc mệt. Nhiều gia đình thấy rằng tắm vào cùng một giờ mỗi ngày, buổi sáng hoặc buổi tối, giúp dễ nhớ giờ tắm hơn.
Lau rửa từng phần hay tắm toàn thân?
Lau rửa từng phần là làm sạch những chỗ cần nhất (mặt, cổ, tay và vùng quấn tã) mà không phải cởi hết quần áo của bé. Cách này phù hợp cho những ngày không tắm và cho một hai tuần đầu khi cuống rốn vẫn còn. Hướng dẫn tắm cho trẻ sơ sinh của AAP trên HealthyChildren.org gợi ý lau người cho bé bằng khăn hoặc bọt biển cho đến khi cuống rốn rụng và vùng rốn đã lành. Nếu bé phản đối trong những lần tắm toàn thân đầu tiên, AAP cho biết bạn hoàn toàn có thể quay lại lau người bằng khăn trong một hai tuần rồi thử lại.
Cách lau rửa từng phần cho bé
Hãy chuẩn bị sẵn một bát nước ấm, bông gòn, khăn tắm, một chiếc tã sạch và quần áo sạch, và đảm bảo phòng đủ ấm. Các bước dưới đây theo hướng dẫn của NHS.
- Cởi quần áo của bé, chỉ để lại áo lót và tã, rồi quấn bé trong khăn tắm.
- Lau từng mắt từ phía mũi ra ngoài, dùng một miếng bông gòn ẩm mới cho mỗi bên mắt.
- Chỉ lau quanh phía ngoài tai. Đừng bao giờ đưa tăm bông vào bên trong tai bé.
- Lau mặt, cổ và tay bằng bông gòn ẩm, rồi thấm khô.
- Tháo tã và lau mông cùng bộ phận sinh dục bằng bông gòn mới và nước ấm. Lau thật khô, kể cả trong các nếp gấp da, rồi mặc tã sạch cho bé.
- Chỉ lau quanh cuống rốn nếu nước tiểu hoặc phân dính vào, rồi thấm khô. Xem chăm sóc cuống rốn.
Nước tắm cho bé nên ở nhiệt độ bao nhiêu?
Ấm, không nóng. Pregnancy, Birth and Baby của Úc gợi ý 37–38°C, kiểm tra bằng nhiệt kế đo nước tắm hoặc bằng cổ tay của bạn. Hướng dẫn chăm sóc da của Royal Children's Hospital Melbourne ở Úc dùng mức 37–37.5°C cho lần tắm đầu tiên của bé, trong phòng có nhiệt độ 21–24°C.
- Cho nước lạnh vào trước, rồi mới thêm nước nóng, và khuấy đều để không còn chỗ nước nóng, theo lời khuyên của NHS.
- Kiểm tra bằng nhiệt kế, hoặc bằng cổ tay hay khuỷu tay của bạn. Tờ thông tin về bỏng và bỏng nước sôi của Royal Children's Hospital Melbourne ở Úc cho biết nếu cổ tay hoặc khuỷu tay của bạn ửng đỏ khi nhúng vào nước, thì nước đang quá nóng.
- Đừng bao giờ thêm nước nóng hay mở vòi nước khi bé đang ở trong chậu tắm. AAP cho biết nước nóng từ vòi là nguyên nhân hàng đầu gây bỏng ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
- Hãy giới hạn mức nóng tối đa của nước từ vòi. AAP gợi ý giữ nước nóng nhất từ vòi ở mức 49°C (120°F) trở xuống; Royal Children's Hospital ở Úc gợi ý giới hạn sao cho nước tắm không bao giờ có thể nóng hơn 50°C.
Các bước tắm cho trẻ sơ sinh như thế nào?
Hãy chuẩn bị đầy đủ mọi thứ trước khi bắt đầu để bạn không bao giờ phải rời đi: một chậu tắm em bé hoặc chậu rửa sạch, hai chiếc khăn tắm, một chiếc tã sạch, quần áo sạch và bông gòn.
- Cho nước vào chậu. Pregnancy, Birth and Baby của Úc gợi ý khoảng 10 đến 13 cm nước; AAP gợi ý khoảng 5 cm (2 inch). Kiểm tra nhiệt độ nước.
- Rửa mặt trước. Đặt bé trên đùi bạn, lau mặt và mắt bé bằng bông gòn ẩm.
- Gội đầu. Bế bé phía trên chậu tắm, làm ướt tóc bé bằng nước thường. Hướng dẫn của Pregnancy, Birth and Baby ở Úc cho biết chưa cần dùng dầu gội cho đến khi bé lớn hơn.
- Đặt bé vào chậu. Tháo tã và lau sạch chất bẩn. Đặt bé vào chậu, chân trước, một tay giữ phần trên cánh tay bé trong khi cẳng tay của bạn đỡ đầu và vai bé.
- Tắm nhẹ nhàng. Giữ đầu và mặt bé ở trên mặt nước. Dùng tay còn lại để rửa cổ, người, các nếp gấp da, và rửa bộ phận sinh dục cùng mông sau cùng. Dội nước ấm lên người bé để bé không bị lạnh.
- Bế ra và lau khô. Bế bé ra đặt ngay lên khăn tắm và thấm khô, chú ý các nếp gấp dưới nách, quanh cổ, sau tai và ở vùng quấn tã.
- Mặc quần áo nhanh cho bé để bé luôn ấm, rồi đổ nước trong chậu đi ngay.
Hãy để những lần tắm đầu tiên thật ngắn: hướng dẫn điều dưỡng của Royal Children's Hospital ở Úc giới hạn lần tắm đầu tiên của bé trong khoảng 5 phút. Nếu bé khóc hoặc có vẻ sợ hãi, NHS gợi ý bạn thử tắm cùng bé, với một người lớn khác chuyền bé cho bạn và đón bé từ tay bạn.
Trẻ sơ sinh có cần xà phòng, sữa tắm hay kem dưỡng da không?
Hầu hết trẻ sơ sinh chỉ cần nước thường. Hướng dẫn của NHS về làm quen với bé sơ sinh cho biết tốt nhất là chỉ tắm cho bé bằng nước thường trong ít nhất tháng đầu tiên, không thêm chất làm sạch vào nước tắm, và không dùng kem dưỡng da hay khăn ướt có thuốc. Hướng dẫn này cũng cho biết lớp chất trắng phủ trên da một số bé khi mới sinh (chất gây) nên được để nguyên trên da, vì nó có tác dụng như một chất dưỡng ẩm tự nhiên.
Sau những tuần đầu, lời khuyên có khác nhau đôi chút:
- NHS (Anh): dùng nước thường, hoặc sữa tắm dạng lỏng phù hợp cho em bé; mọi loại dầu massage hay kem dưỡng đều nên là loại phù hợp cho em bé.
- AAP (Mỹ): dùng xà phòng thật ít, chọn loại xà phòng dịu nhẹ, độ pH trung tính, xả sạch ngay, và thoa một ít kem dưỡng ẩm không mùi sau khi tắm để giúp ngăn khô da.
- Royal Children's Hospital Melbourne (Úc): dùng sữa tắm dịu nhẹ, không chứa hương liệu, tinh dầu hay chiết xuất từ thực vật hoặc thực phẩm, và thoa chất làm mềm da (kem dưỡng ẩm) ngay khi có dấu hiệu đầu tiên của khô, nứt hoặc bong vảy.
Nếu bé sinh non, NHS cho biết nhân viên khoa sơ sinh sẽ tư vấn về cách chăm sóc da. Nếu da đầu bé có những mảng vảy, xem cứt trâu. Nếu vùng quấn tã bị đau rát, xem hăm tã.
Làm sao để giữ an toàn cho bé khi tắm?
- Luôn ở trong tầm tay, với một tay đặt lên người bé. AAP khuyên luôn đặt một tay lên người bé.
- Đừng trông cậy vào trẻ lớn hơn. NHS cho biết trẻ ở mọi độ tuổi đều cần người lớn trông khi tắm.
- Không dùng ghế tắm. NHS, dẫn lời RoSPA (tổ chức từ thiện phòng ngừa tai nạn của Anh), và AAP đều khuyên không dùng, vì ghế có thể bị lật hoặc bung ra khỏi chậu tắm.
- Không dùng nước đang chảy. Đừng tắm cho bé dưới vòi nước đang chảy hay dùng vòi xịt, theo lời khuyên của AAP.
- Đổ nước trong chậu đi ngay khi tắm xong.
- Đừng bao giờ để bé trên bàn thay tã hay mặt bàn trong lúc bạn đi lấy đồ. Hướng dẫn của Pregnancy, Birth and Baby ở Úc nêu điều này cùng với cảnh báo về chậu tắm.
Tắm có thể là một phần trong nếp sinh hoạt trước giờ đi ngủ không?
Có, nếu điều đó phù hợp với gia đình bạn. Hướng dẫn của NHS về giúp bé ngủ liệt kê việc tắm, thay đồ ngủ và tã sạch, giảm độ sáng đèn, và ôm ấp hay hát ru là những bước mà nếp sinh hoạt trước giờ đi ngủ có thể bao gồm. Không nhất thiết phải tắm mỗi tối: vào những tối không tắm, chỉ cần lau rửa nhanh và lặp lại cùng trình tự êm dịu đó là được. Hướng dẫn nếp sinh hoạt trước giờ đi ngủ của chúng tôi có thêm nhiều gợi ý.
Sau khi tắm, hãy làm theo những nguyên tắc ngủ an toàn cơ bản thường lệ trong lời khuyên của NHS về giảm nguy cơ đột tử ở trẻ sơ sinh (SIDS): đặt bé nằm ngửa trong mọi giấc ngủ, trong cũi hoặc nôi riêng của bé đặt trong phòng bạn trong ít nhất 6 tháng đầu, trên nệm phẳng và chắc, không có gối, đệm quây, chăn rời hay thú bông, trong một ngôi nhà không có khói thuốc. Xem ngủ an toàn để có danh sách kiểm tra đầy đủ.
Khi nào tôi nên hỏi về da của bé hoặc việc tắm cho bé?
- Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương ngay nếu bé có bất kỳ khó khăn nào khi thở sau khi bị trượt xuống dưới nước, bị tím tái hoặc xám, hoặc mềm oặt hay khó đánh thức, và làm theo hướng dẫn của nhân viên tiếp nhận cuộc gọi. Cũng hãy gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương nếu bé bị bỏng nặng, hoặc bỏng ở miệng hay cổ họng kèm bất kỳ khó khăn nào khi thở.
- Với mọi vết bỏng nước nóng, hãy giữ vùng bị bỏng dưới vòi nước mát đang chảy ngay lập tức trong 20 phút, theo lời khuyên của Royal Children's Hospital ở Úc. Hãy đến bệnh viện nếu bé bị bỏng ở mặt, tay hoặc bộ phận sinh dục, hoặc bỏng sâu. Hãy đi khám bác sĩ nếu vết bỏng lớn hơn 3 cm hoặc bị phồng rộp.
- Hãy nhắc đến trong lần khám tới với bác sĩ đa khoa hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em của bạn nếu da bé vẫn khô, nứt hoặc đỏ dù đã tắm bằng nước thường, hoặc nếu phát ban đang lan rộng hoặc không đỡ.
Một khóa học sơ cứu cho trẻ nhỏ là cách tốt để bạn cảm thấy sẵn sàng trước những tai nạn khi tắm cho bé.
