Odwlekanie snu u malucha: „bisy”, granice i co pomaga

„Jeszcze jedna bajka”. „Chce mi się pić”. „Muszę siku”. „Tam jest potwór”. Odwlekanie snu i wielokrotne wychodzenie z łóżka, często nazywane „bisami”, to jedne z najczęstszych trudności ze snem mniej więcej od 18 miesięcy do 5 lat. Poradnik AAP o wieczornych bataliach podaje, że dzieci w tym wieku często opierają się zasypianiu, a wielu rodziców uważa porę snu za najtrudniejszą część dnia.

Odwlekanie snu nie znaczy, że popełniasz jakiś błąd. Zwykle wynika z połączenia chęci spędzenia z Tobą więcej czasu, sprawdzania granic, przemęczenia lub zbyt małego zmęczenia oraz nowych lęków. Najbardziej pomaga krótki, przewidywalny rytuał z wplecionymi zwykłymi prośbami, kilka drobnych wyborów, plansza z obrazkami oraz spokojne, nudne odprowadzanie do łóżka, każdego wieczoru w ten sam sposób. Ten poradnik skupia się na samym odwlekaniu snu; szerszy obraz snu malucha znajdziesz w poradniku sen malucha.

Dlaczego maluchy odwlekają pójście spać?

Za większością odwlekania stoi jeden lub kilka z tych powodów:

• Rozstanie. Strona AAP o lęku separacyjnym i śnie podaje, że może on zaburzać sen od drugiej połowy pierwszego roku życia, zwykle słabnie około drugich urodzin, a do tego czasu dzieci mogą potrzebować uspokajania noc w noc. Poradnik KidsHealth o dziecięcych lękach podaje, że wiele maluchów w wieku od 10 miesięcy do 2 lat boi się rozstania z rodzicem i przy zasypianiu może płakać lub kurczowo się go trzymać.
• Chęć kontroli. Poradnik Sleep Foundation o rytuale przed snem podaje, że maluchy mogą opierać się pójściu spać, by zaznaczyć swoją nowo odkrytą niezależność.
• Chęć bycia z Tobą. AAP podaje, że wołając, dziecko chce przede wszystkim sprowadzić Cię do siebie, i że dzieci często bardziej opierają się zasypianiu, gdy starsze rodzeństwo jeszcze nie śpi.
• Przemęczenie. Sleep Foundation podaje, że przemęczone dzieci mogą być nadpobudliwe lub marudne i jeszcze trudniej im zasnąć.
• Za małe zmęczenie. Drzemka, która kończy się późno lub trwa długo, może sprawić, że przy porze snu maluch jest zupełnie rozbudzony (zobacz niżej).
• Lęki. KidsHealth podaje, że dzieci w wieku od 4 do 6 lat potrafią sobie wyobrażać i udawać, ale nie zawsze odróżniają, co jest prawdziwe, więc potwory i ciemność przy zasypianiu urastają do dużych rozmiarów.

Royal Children's Hospital Melbourne (RCH) w Australii zauważa, że dzieci w wieku przedszkolnym mogą wymyślać wymówki, by uniknąć pójścia do łóżka, a lęki lub zmartwienia pojawiające się nocą mogą utrudniać im łatwe zasypianie.

Ile snu potrzebuje mój maluch?

American Academy of Sleep Medicine (AASM) podaje poniższe zakresy, które popiera AAP. Poradnik NHS o pomaganiu dziecku w zasypianiu podaje nieco inne, przybliżone wartości.

Jeśli dziecko śpi wystarczająco dużo w ciągu dnia i nocy, a mimo to walczy z pójściem spać, problemem jest zwykle pora lub nawyki, a nie za mało snu. Jeśli późnym popołudniem zupełnie się rozkleja, pomóc może wcześniejsza pora snu. Poradnik sen malucha zawiera przykładowy plan dnia.

Jak zbudować rytuał, który ograniczy odwlekanie snu?

Podstawą jest przewidywalny rytuał przed snem. Poradnik NHS o śnie małych dzieci sugeruje uspokajający rytuał, który odbywa się o tej samej porze i obejmuje te same czynności każdego wieczoru, a zaczyna się około 30 minut przed tym, jak dziecko zwykle zasypia. Sleep Foundation sugeruje około pół godziny, trochę dłużej, jeśli jest kąpiel.

1. Niech będzie krótki i zawsze w tej samej kolejności. Poradnik KidsHealth o śnie maluchów radzi nie pozwalać, by rytuał za bardzo się wydłużał. Kąpiel, piżamka, mycie zębów, toaleta lub pieluszka, dwie książeczki, przytulenie.
2. Wpleć zwykłe prośby. AAP sugeruje zaspokoić potrzeby przed snem, np. podać wodę do picia, zostawić zapalone światło lub uchylone drzwi, tak aby nie mogły posłużyć do odwlekania snu. Ostatnie siusiu i ostatni łyk wody są częścią rytuału, a nie czymś po nim.
3. Ustal granice z wyprzedzeniem. KidsHealth sugeruje z góry zdecydować, ile razy pozwolisz napić się wody, i trzymać się tego. To samo zrób z książeczkami i piosenkami.
4. Proponuj drobne wybory. Sleep Foundation sugeruje, by pozwalać maluchom wybierać np. piżamkę lub książeczkę do czytania. Wybory w ramach rytuału dają poczucie kontroli, nie otwierając na nowo kwestii, czy pora snu w ogóle nastąpi.
5. Korzystaj z planszy z obrazkami. The Kids Mental Health Foundation, amerykańska organizacja charytatywna zajmująca się zdrowiem psychicznym dzieci, podaje, że obrazkowa plansza wieczornego rytuału z motywującymi nagrodami może pomóc maluchom i przedszkolakom. RCH sugeruje tablice z naklejkami, a w przypadku dziecka, któremu jest trudniej, naklejkę za każdą część, np. za położenie się do łóżka i pozostanie w nim.
6. Powiedz dobranoc i wyjdź. NHS sugeruje ustalenie limitu czasu, jaki spędzasz z dzieckiem przy zasypianiu. Pomaga stałe zdanie („Dobranoc, do zobaczenia rano”).
7. Wyłącz ekrany na długo przed snem. NHS zaleca żadnych tabletów, laptopów ani telefonów w ciągu 30 do 60 minut przed snem.

Co robić, gdy maluch ciągle wychodzi z łóżka?

Spokojnie, szybko, nudno i za każdym razem tak samo. Poradnik AAP o łóżkach dla starszych dzieci sugeruje:

1. Na koniec rytuału powiedz dziecku, że ma zostać w łóżku.
2. Jeśli wyjdzie, spokojnie i cicho odprowadź je z powrotem i powiedz, że musi zostać w łóżku.
3. Gdy znów będzie w łóżku, krótko je pochwal i wyjdź.
4. Powtarzaj tyle razy, ile trzeba, przez kilka kolejnych nocy.
5. Rano pochwal je za to, że zostało w łóżku.

NHS radzi, by za każdym razem odprowadzać dziecko z powrotem z jak najmniejszym zamieszaniem. RCH sugeruje, by po cichu odprowadzać je, trzymając za rękę, stanowczo, ale bez karania, i ograniczać słowa do minimum. AAP przestrzega przed nagradzaniem ucieczek, np. pozwalaniem dziecku wejść do Twojego łóżka lub dołączyć do domowników, którzy jeszcze nie śpią. Nawet uwaga okazana ze złością może podtrzymywać zabawę.

Jeśli zamiast tego woła, RCH sugeruje spokojnie powiedzieć mu, że pora spać, bez wdawania się w dyskusję. Jeśli dziecko jest przestraszone lub bardzo zdenerwowane, poradnik KidsHealth o śnie przedszkolaków radzi wejść i je pocieszyć, a potem skrócić wizytę i powiedzieć, że pora spać.

Spodziewaj się wahań. RCH podaje, że na początku zachowanie może się pogorszyć, zanim się poprawi. Konsekwencja wszystkich dorosłych, którzy kładą dziecko spać, ma większe znaczenie niż pojedyncza noc. Jeśli Twój maluch potrzebuje Twojej bliskości, by zasnąć, a chcesz to powoli zmienić, zobacz stopniowe wycofywanie się.

A jeśli maluch dopiero co przeszedł z łóżeczka do łóżka?

Przeprowadzka często na jakiś czas oznacza więcej wyjść z łóżka, bo maluch może teraz wstawać, kiedy tylko chce. AAP podaje, że dwadzieścia „pożegnalnych występów” jednego wieczoru to po takiej zmianie wcale nic niezwykłego. Sugeruje też bramkę zabezpieczającą w drzwiach sypialni i na szczycie schodów, jeśli dziecko potrafi samo wyjść z łóżka. Jeśli Twój maluch bezpiecznie i spokojnie śpi w łóżeczku, nie ma potrzeby przyspieszać zmiany. W poradniku przejście z łóżeczka do łóżka znajdziesz informacje o wyborze momentu i bezpieczeństwie w pokoju.

Czym jest przepustka wieczorna i czy sprawdza się u maluchów?

Przepustka wieczorna to kartonik, który dziecko może wymienić na jedno krótkie wyjście z łóżka. Children's Hospital Colorado opisuje dawanie kilku przepustek każdego wieczoru: dziecko oddaje jedną, by wyjść i zobaczyć się z rodzicem lub zadać pytanie, wraca do łóżka po nie więcej niż 5 minutach, a rano dostaje małą nagrodę za niewykorzystane przepustki. The Kids Mental Health Foundation sugeruje tę metodę dla dzieci powyżej 3 lat, które ciągle „bisują”, zaczynając od trzech lub czterech przepustek na noc i odsyłając dziecko do łóżka z niewielką uwagą, gdy przepustki się skończą.

Jak spróbować:

1. Zróbcie razem kartonik i w ciągu dnia wyjaśnij zasadę.
2. Każda przepustka to jedna szybka prośba: przytulenie, picie lub siusiu.
3. Gdy przepustki się skończą, spokojnie odprowadź dziecko do łóżka, mówiąc jak najmniej.
4. Rano pochwal za każdą niewykorzystaną przepustkę i daj małą, wcześniej ustaloną nagrodę.

Ponieważ metoda jest sugerowana dla dzieci powyżej 3 lat, młodszym maluchom zwykle lepiej służy prosty rytuał z wplecionymi prośbami i spokojne odprowadzanie do łóżka.

Czy problemem może być pora drzemek i pora snu?

Czasem maluch odwleka pójście spać, bo naprawdę nie jest senny. Poradnik Sleep Foundation o drzemkach 2-latka podaje, że typowa drzemka 2-latka trwa około 1.5 do 3 godzin, i sugeruje, by kończyła się co najmniej trzy do czterech i pół godziny przed porą snu. To praktyczne wskazówki, a nie zasady kliniczne.

• Długie, radosne leżenie bez snu może oznaczać, że drzemka jest zbyt późna lub długa albo pora snu zbyt wczesna. NHS sugeruje stopniowe przesuwanie pory snu, o 5 do 10 minut co tydzień. Poradnik przesuwanie pory snu wyjaśnia, jak zrobić to w uporządkowany sposób.
• Nakręcenie, wygłupy lub skłonność do wybuchów przy porze snu mogą oznaczać przemęczenie. Spróbuj zaczynać rytuał wcześniej.
• Zanikająca drzemka też może wszystko przesunąć; zobacz rezygnacja z drzemki.

A jeśli większym problemem są lęki lub niepokój?

Lęki są dla malucha prawdziwe, nawet jeśli potwór nie jest. Porada Zero to Three o lęku przed ciemnością podaje, że w wieku około 2½ roku dzieci jeszcze nie w pełni rozumieją różnicę między fantazją a rzeczywistością i że zmiany, takie jak przeprowadzka czy narodziny rodzeństwa, mogą nasilać poczucie niepewności.

• Traktuj to poważnie. Zero to Three podaje, że wyśmiewanie lub bagatelizowanie lęku może sprawić, że będzie trwał dłużej.
• Dodaj światła. NHS sugeruje lampkę nocną lub światło na korytarzu, a Zero to Three radzi, by pozwolić dziecku samemu zdecydować, kiedy jest gotowe na ciemniejszy pokój.
• Stwórzcie „obrońcę”. Zero to Three sugeruje specjalną przytulankę, która towarzyszy przy zasypianiu i czuwa nad dzieckiem.
• Uspokajaj dziecko w jego własnym pokoju. Zero to Three podaje, że przenoszenie przestraszonego dziecka do Twojego łóżka może sugerować, że jego pokój nie jest bezpieczny.
• Wybieraj łagodne bajki na dobranoc i ograniczaj straszne programy, jak sugeruje KidsHealth.

Zero to Three podaje, że większość dzieci wyrasta z tych lęków w ciągu kilku tygodni lub miesięcy. Jeśli Twoje dziecko budzi się w nocy przestraszone, zobacz lęki nocne i koszmary senne.

Kiedy szukać pomocy?

Porozmawiaj z lekarzem rodzinnym lub pielęgniarką środowiskową, jeśli:

• lęki wydają się skrajne, utrzymują się dłużej niż w typowym wieku, wywołują duże zdenerwowanie, uniemożliwiają dziecku samodzielne spanie lub codzienne czynności albo towarzyszą im bóle brzucha, bóle głowy lub kołatanie serca (KidsHealth)
• niepokój wpływa na dziecko zarówno w dzień, jak i w nocy; RCH podaje, że lekarz może zasugerować konsultację z psychologiem
• problemy z zasypianiem powodują poważne trudności w Waszej rodzinie; RCH podaje, że lekarz może skierować Was do specjalisty od snu

Wkrótce porozmawiaj z lekarzem rodzinnym lub pielęgniarką środowiskową, jeśli Twoje dziecko chrapie przez większość nocy albo zauważasz przerwy w oddychaniu lub problemy z oddychaniem podczas snu. Poradnik AAP o bezdechu sennym wymienia częste chrapanie, senność w ciągu dnia i problemy z zachowaniem jako możliwe objawy i zaleca zadzwonić pod lokalny numer alarmowy, jeśli oddech zatrzymuje się na dłużej niż 20 sekund albo dziecko robi się blade, sine lub szare.

Jeśli wieczorne batalie Cię wyczerpują, skontaktuj się z: lekarza lub lokalną poradnię zdrowia dziecka.

Co warto zapisywać?

Przez tydzień zapisuj, o której zaczyna się rytuał, kiedy gasisz światło, kiedy dziecko faktycznie zasypia, ile razy wstaje i o co prosi, a także godziny drzemek. Często od razu widać prawidłowość, np. późną drzemkę lub jedną prośbę, która zawsze się powtarza. Te same notatki pomogą lekarzowi rodzinnemu lub pielęgniarce środowiskowej, jeśli poprosisz o radę.