Lęki nocne i koszmary senne potrafią obudzić krzykiem cały dom, ale to różne zjawiska, które wymagają innej reakcji. Poradnik KidsHealth o lękach nocnych podaje, że lęki nocne pojawiają się w śnie NREM, zwykle około 2 do 3 godzin po położeniu się spać, i że dziecko najprawdopodobniej nie będzie ich pamiętać. Poradnik KidsHealth o koszmarach sennych podaje, że koszmary pojawiają się w śnie REM (w fazie marzeń sennych) i zwykle przychodzą w drugiej połowie nocy, gdy okresy snu REM są dłuższe.
Najprostsza zasada: jeśli dziecko jest obudzone, przestraszone i chce Ciebie, to najprawdopodobniej koszmar, więc je pociesz. Jeśli wygląda na obudzone, ale nie wie, że jesteś obok, to najprawdopodobniej lęk nocny, więc zadbaj o jego bezpieczeństwo i poczekaj. Oba zjawiska są częste i dzieci zwykle z nich wyrastają. Ten poradnik wyjaśnia, jak je odróżnić, co robić, jak zadbać o bezpieczeństwo przy lunatykowaniu, co je wywołuje, w jakim wieku zwykle występują i kiedy szukać pomocy. Jeśli niemowlę poniżej 1. roku życia popłakuje lub krzyczy przez sen, zajrzyj do poradnika płacz niemowlęcia przez sen.
Jak odróżnić lęk nocny od koszmaru sennego?
| Lęk nocny | Koszmar senny | |
|---|---|---|
| Faza snu | Głęboki sen NREM | Sen REM (faza marzeń sennych) |
| Kiedy | Pierwsze 2 do 3 godzin snu | Druga połowa nocy |
| Czy dziecko jest obudzone? | Nie w pełni; może Cię nie rozpoznawać | Budzi się i szuka pocieszenia |
| Czy pamięta? | Rzadko albo wcale | Zwykle, przynajmniej częściowo |
| Jak długo trwa | Kilka minut; do 15 (NHS) | Dziecko w pełni się budzi; ponowne zaśnięcie może trochę potrwać |
| Co pomaga | Zadbaj o bezpieczeństwo, nie budź | Pocieszenie i uspokojenie |
Strona NHS o lękach nocnych i koszmarach sennych podaje, że lęki nocne zwykle pojawiają się wcześnie w nocy, czasem więcej niż raz, i mogą trwać do 15 minut, natomiast koszmary zwykle pojawiają się później w nocy i są złymi snami, z których się budzisz i które pamiętasz. Royal Children's Hospital Melbourne (RCH) w Australii opisuje dziecko w trakcie lęku nocnego jako zawieszone w pół drogi między snem a czuwaniem i podaje, że epizody trwają zwykle około 5 do 10 minut.
Jak wygląda lęk nocny
RCH i Sydney Children's Hospitals Network w Australii opisują:
- nagły krzyk, płacz lub gwałtowne siadanie wyprostowanym jak struna
- przerażony wygląd, otwarte oczy i szklisty wzrok
- rzucanie się albo wstawanie i bieganie
- szybki oddech, kołatanie serca i obfite pocenie się
- nierozpoznawanie Cię i brak reakcji na Twoje pocieszanie
Potem, często równie nagle, dziecko się uspokaja i znowu zasypia. Następnego ranka zwykle nie ma pojęcia, że cokolwiek się wydarzyło.
Jak wygląda koszmar senny
Dziecko naprawdę się budzi, jest przestraszone i woła Cię albo przychodzi Cię szukać. Zwykle potrafi coś opowiedzieć o śnie i może bać się znowu zasnąć. Strona Sydney Children's Hospitals Network o koszmarach sennych nazywa koszmary normalną częścią dorastania.
W jakim wieku lęki nocne i koszmary senne są najczęstsze?
| Typowy wiek | |
|---|---|
| Lęki nocne | Najczęstsze w wieku 3 do 8 lat (NHS); głównie u małych dzieci i przedszkolaków (AAP) |
| Wyrastanie z lęków nocnych | U większości dzieci do końca szkoły podstawowej |
| Koszmary senne | Mogą zacząć się już w wieku 6 miesięcy; szczyt w wieku 3 do 12 lat (AAP) |
| Lunatykowanie | Większość dzieci wyrasta z niego do okresu nastoletniego |
Poradnik AAP o koszmarach sennych, lękach nocnych i lunatykowaniu podaje, że lęki nocne występują najczęściej u małych dzieci i przedszkolaków oraz że koszmary mogą zacząć się już w wieku 6 miesięcy i zwykle osiągają szczyt między 3. a 12. rokiem życia. RCH podaje, że lęki nocne ma około 5 na 100 dzieci. KidsHealth podaje, że koszmary są szczególnie częste w wieku przedszkolnym.
Co robić podczas lęku nocnego?
- Zachowaj spokój i bądź blisko. Trudniej to oglądać Tobie niż przeżywać dziecku, które nie jest tego świadome.
- Nie próbuj go budzić. NHS podaje, że dziecko może Cię nie rozpoznać i może się bardziej zdenerwować, jeśli spróbujesz je pocieszyć. KidsHealth podaje, że budzenie zwykle nie działa i może sprawić, że dziecko będzie zdezorientowane.
- Interweniuj tylko ze względów bezpieczeństwa. NHS radzi nie mówić do dziecka ani go nie trzymać, chyba że mogłoby zrobić sobie krzywdę. RCH podaje, że próby uspokajania często nasilają epizod. AAP radzi delikatnie powstrzymać dziecko, jeśli próbuje wyjść z łóżka.
- Poczekaj, aż minie. Większość dzieci sama z powrotem zasypia.
- Nie rób z tego rano wielkiej sprawy. RCH podaje, że może to sprawić, że dziecko lub jego rodzeństwo zacznie się niepokoić przed porą snu.
- Powiedz innym opiekunom. AAP i RCH radzą powiedzieć opiekunkom, dziadkom lub każdemu, u kogo dziecko nocuje, czego mogą się spodziewać i co robić.
Czy można zapobiegać lękom nocnym?
Jeśli lęki nocne pojawiają się mniej więcej o tej samej porze każdej nocy, NHS radzi budzić dziecko około 15 minut wcześniej, każdej nocy przez 2 tygodnie. KidsHealth radzi budzić je 15–30 minut wcześniej. Budź delikatnie i krótko, a potem pozwól dziecku znowu zasnąć. RCH podaje, że leki nie są zalecane w zapobieganiu lękom nocnym.
Co robić po koszmarze sennym?
- Szybko idź do dziecka. AAP podaje, że najlepszą reakcją jest pocieszenie go.
- Uspokój je. KidsHealth radzi powiedzieć dziecku, że jesteś przy nim, że to był sen, że już się skończył i że nie wydarzył się naprawdę. Uznaj, że ten strach jest dla dziecka prawdziwy.
- Zostań, aż się uspokoi. Sydney Children's Hospitals Network radzi spokojnie porozmawiać o śnie, jeśli dziecko tego chce, i zostać, aż będzie gotowe zasnąć.
- Sięgnij po to, co daje poczucie bezpieczeństwa. KidsHealth proponuje lampkę nocną, latarkę, ulubioną przytulankę lub cichą muzykę. AAP radzi usunąć wszystko, co naprawdę wygląda strasznie, na przykład cień na ścianie.
- Niech nocna rozmowa będzie krótka. KidsHealth radzi pomóc dziecku znowu zasnąć bez długiej rozmowy, a rano porozmawiać, narysować sen albo wymyślić mu szczęśliwsze zakończenie.
Aby ograniczyć koszmary, KidsHealth radzi stałą porę snu i pobudki, uspokajający rytuał, żadnych strasznych książek, programów ani ekranów przed snem i żadnej kofeiny. Jeśli lęki zamieniają porę snu w walkę, zajrzyj do poradnika odwlekanie pory snu.
Co wywołuje lęki nocne i koszmary senne?
W różnych źródłach powtarza się tych samych kilka czynników:
- Przemęczenie lub niedobór snu. NHS, RCH i Sydney Children's Hospitals Network wymieniają je w przypadku lęków nocnych, a Network podaje, że koszmary zdarzają się częściej, gdy dzieci są przemęczone. Zobacz przemęczone niemowlę.
- Choroba lub gorączka. Wymieniają ją NHS, RCH, KidsHealth i Sydney Children's Hospitals Network.
- Nieregularny rytm snu. Sydney Children's Hospitals Network wymienia go w przypadku lęków nocnych, a KidsHealth w przypadku lunatykowania.
- Stres, zmartwienia lub duże zmiany, takie jak przeprowadzka lub pojawienie się rodzeństwa.
- Zakłócony sen, na przykład z powodu pełnego pęcherza lub nagłego hałasu (NHS) albo spania w nowym miejscu (KidsHealth).
- Straszne książki, programy lub filmy przed snem – w przypadku koszmarów (KidsHealth, NHS).
- Chrapanie lub bezdech senny, które według NHS i KidsHealth mogą zwiększać prawdopodobieństwo lęków nocnych.
NHS, RCH i KidsHealth podają, że lęki nocne często występują rodzinnie, zwłaszcza gdy krewni mieli lęki nocne lub lunatykowali. Dbanie o sen to główny sposób zapobiegania: stała pora snu, wcześniejsze położenie spać w dzień bez drzemki i więcej odpoczynku w czasie choroby. Duże zmiany, takie jak te około 2. roku życia, mogą przynieść serię niespokojnych nocy; zobacz regres snu u dwulatka.
Jak zadbać o bezpieczeństwo dziecka podczas lęków nocnych lub lunatykowania?
Niektóre dzieci z lękami nocnymi również lunatykują. Poradnik KidsHealth o lunatykowaniu podaje, że dzieci zwykle lunatykują w ciągu godziny lub dwóch od zaśnięcia, a epizody mogą trwać od kilku sekund do około 30 minut. AAP radzi nie próbować budzić lunatykującego dziecka, tylko delikatnie odprowadzić je z powrotem do łóżka.
Zalecenia dotyczące bezpieczeństwa od KidsHealth, AAP, RCH i Sydney Children's Hospitals Network:
- Zamykaj na klucz drzwi zewnętrzne i okna i rozważ zabezpieczenia przed dziećmi.
- Zamontuj bramkę zabezpieczającą u szczytu schodów i w razie potrzeby w drzwiach sypialni.
- Uprzątnij z podłogi w sypialni zabawki i inne rzeczy.
- Jeśli możesz, niech łóżko będzie niskie, i nie pozwalaj lunatykującemu dziecku spać na górnym łóżku piętrowym.
- Odsuń od łóżka ostre lub tłukące się przedmioty.
Kiedy szukać pomocy?
Zadzwoń natychmiast pod numer lokalny numer alarmowy, jeśli zauważysz którykolwiek z powyższych objawów. Poradnik NHS o pilnej pomocy dla dzieci poniżej 5. roku życia wymienia napad drgawkowy, trudności z oddychaniem oraz siną, szarą lub bladą skórę, usta lub język jako powody, by wezwać karetkę. RCH podaje, że lęki nocne nie mają związku z padaczką, a KidsHealth wymienia ślinienie się, sztywnienie lub szarpane ruchy podczas epizodu jako powody do telefonu do lekarza; w przypadku wszystkiego, co mogłoby być napadem drgawkowym, stosujemy ostrzejszy, ratunkowy poziom reakcji.
Porozmawiaj wkrótce z lekarzem rodzinnym lub pielęgniarką środowiskową, jeśli:
- dziecko chrapie przez większość nocy albo zauważasz przerwy w oddychaniu lub problemy z oddychaniem podczas snu; poradnik AAP o bezdechu sennym radzi od razu poinformować lekarza i zadzwonić pod numer lokalny numer alarmowy, jeśli oddech zatrzymuje się na dłużej niż 20 sekund
- epizody są bardzo krótkie (poniżej minuty) lub często zdarzają się w drugiej połowie nocy, co Cleveland Clinic wymienia jako powody wizyty u lekarza
Porozmawiaj z lekarzem rodzinnym lub pielęgniarką środowiskową, jeśli:
- lęki nocne trwają dłużej niż 30 minut, zdarzają się częściej niż raz w tygodniu lub zaburzają sen (KidsHealth) albo zdarzają się często i zaburzają sen całej rodziny (RCH)
- epizody są gwałtowne lub niebezpieczne, na przykład dziecko biega albo uderza, lub dziecko jest bardzo senne w ciągu dnia (RCH, Sydney Children's Hospitals Network)
- koszmary zdarzają się częściej niż raz w tygodniu, nie pozwalają dziecku się wysypiać lub towarzyszą im inne trudności emocjonalne lub trudności z zachowaniem (KidsHealth)
- dziecko ma częste koszmary albo koszmary po przykrym lub przerażającym wydarzeniu (NHS)
- koszmary utrzymują się po 6. roku życia, lęki nocne utrzymują się po 12. roku życia lub lęki nocne zaczynają się po 5. roku życia (NHS)
- lunatykowanie zdarza się bardzo regularnie, jest niebezpieczne lub powoduje senność w ciągu dnia (KidsHealth)
- dziecko w ciągu dnia wydaje się bardzo smutne, lękliwe lub zestresowane (KidsHealth)
Lekarz rodzinny może skierować Was do pediatry lub specjalisty medycyny snu, jak zauważa RCH.
Co warto zapisywać?
Przez parę tygodni notuj, o której godzinie zaczyna się każdy epizod i jak długo trwa, jak wyglądał, a także drzemki, porę snu i ewentualną chorobę danego dnia. Godziny pomogą Ci wypróbować planowe budzenie i pokażą lekarzowi rodzinnemu, czy epizody zdarzają się częściej, czy rzadziej. Jeśli jest to bezpieczne, krótkie nagranie typowego epizodu telefonem może pomóc lekarzowi zobaczyć to, co widzisz Ty.
