ทั้งอาการผวากลางคืนและฝันร้ายอาจทำให้ลูกกรีดร้องจนคนทั้งบ้านตื่น แต่ทั้งสองอย่างเกิดคนละแบบและต้องการการตอบสนองต่างกัน คู่มืออาการผวากลางคืนของ KidsHealth ระบุว่าอาการผวาเกิดในช่วงหลับแบบ non-REM โดยทั่วไปประมาณ 2 ถึง 3 ชั่วโมงหลังเข้านอน และลูกมักจะจำเหตุการณ์ไม่ได้ คู่มือฝันร้ายของ KidsHealth ระบุว่าฝันร้ายเกิดในช่วงหลับแบบ REM หรือช่วงที่ฝัน และมักเกิดในครึ่งหลังของคืนเมื่อช่วง REM ยาวขึ้น

ลองสังเกตง่าย ๆ ถ้าลูกตื่นจริง กลัว และต้องการหาคุณ น่าจะเป็นฝันร้าย ให้เข้าไปปลอบ ถ้าดูเหมือนตื่นแต่ไม่รู้ว่าคุณอยู่ด้วย น่าจะเป็นอาการผวากลางคืน ให้กันอันตรายแล้วรอ อาการทั้งสองพบได้บ่อยและมักหายเมื่อโตขึ้น คู่มือนี้จะช่วยแยกอาการ อธิบายวิธีดูแล ความปลอดภัยเมื่อเดินละเมอ สิ่งกระตุ้น ช่วงอายุที่พบบ่อย และเมื่อไรควรขอความช่วยเหลือ หากเป็นทารกอายุต่ำกว่า 1 ปีที่ร้องออกมาระหว่างหลับ ดูทารกร้องไห้ขณะหลับ

จะแยกผวากลางคืนออกจากฝันร้ายได้อย่างไร?

ผวากลางคืน ฝันร้าย
ระยะการนอน หลับลึกในช่วง non-REM ช่วง REM ซึ่งเป็นช่วงที่ฝัน
เวลา ใน 2 ถึง 3 ชั่วโมงแรกของการนอน ครึ่งหลังของคืน
ตื่นไหม ยังไม่เต็มที่ อาจจำคุณไม่ได้ ตื่นขึ้นและต้องการคนปลอบ
จำได้ไหม แทบไม่จำหรือจำไม่ได้เลย มักจำได้อย่างน้อยบางส่วน
นานแค่ไหน สองสามนาที อาจนานถึง 15 นาที (NHS) ตื่นเต็มที่ อาจใช้เวลากว่าจะกลับไปหลับ
อะไรช่วยได้ กันอันตราย อย่าปลุก ปลอบและให้ความมั่นใจ

ข้อมูล NHS เรื่องผวากลางคืนและฝันร้าย ระบุว่าอาการผวามักเกิดช่วงต้นคืน บางครั้งเกิดมากกว่าหนึ่งครั้งและอาจนานถึง 15 นาที ส่วนฝันร้ายมักเกิดช่วงหลังของคืน เป็นฝันไม่ดีที่ทำให้ตื่นและจำได้ Royal Children's Hospital Melbourne (RCH) ในออสเตรเลีย อธิบายว่าเด็กที่กำลังผวาอยู่ในภาวะกึ่งหลับกึ่งตื่น โดยทั่วไปอาการนานประมาณ 5 ถึง 10 นาที

ผวากลางคืนมีลักษณะอย่างไร?

RCH และ Sydney Children's Hospitals Network ในออสเตรเลีย อธิบายถึงลักษณะเหล่านี้:

  • กรีดร้อง ร้องไห้ หรือผุดลุกขึ้นนั่งทันที
  • ดูหวาดกลัวมาก ตาเปิดและจ้องเหม่อ
  • ดิ้นสะบัด หรือลุกขึ้นวิ่งไปมา
  • หายใจเร็ว หัวใจเต้นแรงและเร็ว เหงื่อออกมาก
  • จำคุณไม่ได้ และแม้คุณปลอบก็ยังไม่สงบ

จากนั้นลูกมักกลับไปหลับต่ออย่างกะทันหันพอ ๆ กับตอนเริ่ม เช้าวันรุ่งขึ้นโดยมากไม่รู้ด้วยซ้ำว่ามีอะไรเกิดขึ้น

ฝันร้ายมีลักษณะอย่างไร?

ลูกตื่นเต็มที่ด้วยความกลัว ร้องเรียกหรือเดินมาหาคุณ โดยมากเล่าเรื่องในฝันได้บ้าง และอาจกลัวจะกลับไปหลับ ข้อมูลฝันร้ายของ Sydney Children's Hospitals Network ระบุว่าฝันร้ายเป็นส่วนปกติของการเติบโต

ผวากลางคืนและฝันร้ายพบบ่อยในวัยไหน?

ช่วงอายุที่พบบ่อย
ผวากลางคืน พบบ่อยที่สุดในวัย 3 ถึง 8 ปี (NHS) ส่วนใหญ่เป็นเด็กวัยเตาะแตะและก่อนวัยเรียน (AAP)
ผวากลางคืนหายไป เด็กส่วนใหญ่มักหายภายในช่วงปลายประถม
ฝันร้าย อาจเริ่มได้ตั้งแต่อายุเพียง 6 เดือน พบบ่อยที่สุดช่วง 3 ถึง 12 ปี (AAP)
เดินละเมอ เด็กส่วนใหญ่มักหายเมื่อเข้าสู่วัยรุ่น

คู่มือของ AAP เรื่องฝันร้าย ผวากลางคืน และเดินละเมอ ระบุว่าอาการผวากลางคืนพบบ่อยที่สุดในวัยเตาะแตะและก่อนวัยเรียน ส่วนฝันร้ายอาจเริ่มได้ตั้งแต่อายุเพียง 6 เดือน และมักพบมากที่สุดในวัย 3 ถึง 12 ปี RCH ระบุว่าเด็กประมาณ 5 ใน 100 คนมีอาการผวากลางคืน KidsHealth ระบุว่าฝันร้ายมีโอกาสเกิดได้บ่อยเป็นพิเศษในช่วงก่อนวัยเรียน

ระหว่างที่ลูกผวากลางคืน ควรทำอย่างไร?

  1. ตั้งสติและอยู่ใกล้ ๆ สำหรับคุณที่มองดู เหตุการณ์นี้น่าตกใจกว่าสำหรับตัวลูกเอง เพราะลูกไม่รู้ตัวว่ากำลังเกิดอะไรขึ้น
  2. อย่าพยายามปลุก NHS ระบุว่าลูกอาจจำคุณไม่ได้ และอาจยิ่งไม่สงบถ้าคุณพยายามปลอบ KidsHealth ระบุว่าการปลุกมักไม่ได้ผลและทำให้สับสนได้
  3. เข้าไปช่วยเท่าที่จำเป็นเพื่อความปลอดภัย NHS แนะนำว่าอย่าเข้าไปพูดหรือจับตัว เว้นแต่ลูกอาจทำให้ตัวเองบาดเจ็บ RCH ระบุว่าการพยายามกล่อมให้สงบมักทำให้อาการแย่ลง AAP แนะนำให้ค่อย ๆ กันไว้หากลูกพยายามลุกออกจากเตียง
  4. รอให้อาการผ่านไป เด็กส่วนใหญ่กลับไปหลับเอง
  5. ตอนเช้าอย่าทำให้กลายเป็นเรื่องใหญ่ RCH ระบุว่าอาจทำให้ลูกหรือพี่น้องกังวลเรื่องการเข้านอน
  6. บอกคนที่ช่วยดูแล AAP และ RCH แนะนำให้บอกพี่เลี้ยง ปู่ย่าตายาย หรือคนที่ลูกไปค้างคืนด้วยว่าพวกเขาอาจเจออะไรและควรทำอย่างไร

ป้องกันอาการผวากลางคืนได้ไหม?

หากเกิดใกล้เวลาเดิมทุกคืน NHS แนะนำให้ปลุกลูกก่อนเวลานั้นประมาณ 15 นาที ทุกคืนเป็นเวลา 2 สัปดาห์ ส่วน KidsHealth แนะนำให้ปลุกก่อน 15–30 นาที ปลุกเบา ๆ แค่ครู่เดียวแล้วให้กลับไปหลับต่อ RCH ระบุว่าไม่แนะนำให้ใช้ยาเพื่อป้องกันอาการผวากลางคืน

หลังลูกฝันร้ายควรทำอย่างไร?

  1. ไปหาลูกโดยเร็ว AAP ระบุว่าการปลอบคือการตอบสนองที่ดีที่สุด
  2. ให้ความมั่นใจ KidsHealth แนะนำให้บอกว่าคุณอยู่ตรงนี้ มันเป็นแค่ความฝัน จบแล้ว และไม่ได้เกิดขึ้นจริง ขณะเดียวกันก็รับฟังว่าความกลัวที่ลูกรู้สึกนั้นเป็นเรื่องจริงสำหรับเขา
  3. อยู่จนลูกสงบ Sydney Children's Hospitals Network แนะนำให้คุยเรื่องความฝันอย่างนุ่มนวลถ้าลูกอยากคุย และอยู่ด้วยจนลูกพร้อมจะหลับ
  4. ใช้สิ่งที่ช่วยให้อุ่นใจ KidsHealth แนะนำไฟกลางคืน ไฟฉาย ตุ๊กตานุ่มตัวโปรด หรือเพลงเบา ๆ AAP แนะนำให้นำสิ่งที่มีอยู่จริงแต่ดูน่ากลัวออก เช่น จัดให้เงาที่ผนังหายไป
  5. ไม่ต้องคุยนานตอนกลางคืน KidsHealth แนะนำให้ช่วยลูกกลับไปหลับโดยไม่ต้องคุยยาว ค่อยคุย วาดรูปความฝัน หรือคิดตอนจบใหม่ที่มีความสุขขึ้นในตอนเช้า

เพื่อลดฝันร้าย KidsHealth แนะนำให้มีเวลาเข้านอนและตื่นสม่ำเสมอ ทำกิจวัตรที่ช่วยให้สงบ เลี่ยงหนังสือหรือรายการที่น่ากลัวและหน้าจอก่อนนอน และงดคาเฟอีน หากความกลัวทำให้ลูกไม่ยอมเข้านอน ดูเมื่อลูกยื้อเวลาเข้านอน

อะไรทำให้ลูกผวากลางคืนหรือฝันร้ายได้ง่ายขึ้น?

หลายแหล่งกล่าวถึงปัจจัยคล้าย ๆ กัน:

  • เหนื่อยเกินไปหรือนอนไม่พอ NHS, RCH และ Sydney Children's Hospitals Network ต่างระบุว่าเป็นสิ่งกระตุ้นอาการผวากลางคืน และ Network ระบุว่าฝันร้ายก็เกิดบ่อยขึ้นเมื่อเด็กเหนื่อยเกินไป ดูเมื่อลูกเหนื่อยจนหลับยาก
  • เจ็บป่วยหรือเป็นไข้ NHS, RCH, KidsHealth และ Sydney Children's Hospitals Network ระบุว่าเป็นปัจจัยกระตุ้น
  • นอนไม่เป็นเวลา Sydney Children's Hospitals Network ระบุว่าเกี่ยวข้องกับการผวากลางคืน และ KidsHealth ระบุว่าเกี่ยวข้องกับการเดินละเมอ
  • ความเครียด ความกังวล หรือการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ เช่น ย้ายบ้านหรือมีน้องคนใหม่
  • การนอนถูกรบกวน เช่น ปวดปัสสาวะหรือมีเสียงดังกะทันหัน (NHS) หรือไปนอนที่ใหม่ (KidsHealth)
  • หนังสือ รายการ หรือภาพยนตร์ที่น่ากลัว ก่อนนอน เป็นปัจจัยของฝันร้าย (KidsHealth, NHS)
  • กรนหรือมีภาวะหยุดหายใจขณะหลับ ซึ่ง NHS และ KidsHealth ระบุว่าอาจทำให้ผวากลางคืนได้ง่ายขึ้น

NHS, RCH และ KidsHealth ระบุว่าอาการผวากลางคืนมีแนวโน้มพบในครอบครัวเดียวกัน โดยเฉพาะในครอบครัวที่ญาติเคยผวากลางคืนหรือเดินละเมอ วิธีป้องกันหลักคือดูแลเรื่องการนอน เข้านอนสม่ำเสมอ เข้านอนเร็วขึ้นในวันที่พลาดงีบ และพักให้มากขึ้นเมื่อป่วย การเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ เช่น ช่วงอายุประมาณ 2 ปี อาจทำให้นอนสะดุดติดกันหลายคืน ดูการนอนที่เปลี่ยนไปช่วงสองขวบ

จะดูแลให้ปลอดภัยตอนผวากลางคืนหรือเดินละเมอได้อย่างไร?

เด็กบางคนที่ผวากลางคืนก็เดินละเมอด้วย คู่มือการเดินละเมอของ KidsHealth ระบุว่าเด็กมักเดินละเมอภายในหนึ่งหรือสองชั่วโมงหลังหลับ และอาจเป็นอยู่ไม่กี่วินาทีจนถึงประมาณ 30 นาที AAP แนะนำว่าอย่าพยายามปลุกเด็กที่กำลังเดินละเมอ ให้ค่อย ๆ พากลับไปที่เตียง

วิธีป้องกันอันตรายจาก KidsHealth, AAP, RCH และ Sydney Children's Hospitals Network:

  • ล็อกประตูที่เปิดออกนอกบ้านและหน้าต่าง อาจใช้ตัวล็อกนิรภัยที่เด็กเปิดเองไม่ได้
  • ติดประตูกั้นตรงด้านบนของบันได และถ้าจำเป็นอาจติดตรงทางเข้าห้องนอนด้วย
  • เก็บของเล่นและข้าวของออกจากพื้นห้องนอน
  • ใช้เตียงเตี้ยถ้าทำได้ และอย่าให้เด็กที่เดินละเมอนอนบนเตียงสองชั้นด้านบน
  • ย้ายของมีคมหรือแตกง่ายให้ห่างจากเตียง

เมื่อไรควรขอความช่วยเหลือ?

โทร หมายเลขฉุกเฉินในพื้นที่ของคุณ ทันที หากมีอาการใดข้างต้น คู่มือ NHS เรื่องการขอความช่วยเหลือเร่งด่วนสำหรับเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี ระบุว่าการชัก หายใจลำบาก หรือผิวหนัง ริมฝีปาก หรือลิ้นมีสีเขียวคล้ำ เทา หรือซีด เป็นเหตุให้เรียกรถพยาบาล RCH ระบุว่าอาการผวากลางคืนไม่มีความเชื่อมโยงกับโรคลมชัก ส่วน KidsHealth ระบุว่าน้ำลายไหล ตัวเกร็ง หรือกระตุกระหว่างเกิดเหตุเป็นเหตุให้โทรปรึกษาแพทย์ สำหรับอาการที่อาจเป็นการชัก คู่มือนี้เลือกใช้คำแนะนำที่ระมัดระวังกว่าโดยให้ขอความช่วยเหลือฉุกเฉิน

นัดพบแพทย์ประจำครอบครัวหรือพยาบาลสุขภาพเด็กโดยเร็ว หาก:

  • ลูกกรนเกือบทุกคืน หรือสังเกตว่าหยุดหายใจเป็นพัก ๆ หรือมีปัญหาการหายใจขณะหลับ คู่มือภาวะหยุดหายใจขณะหลับของ AAP แนะนำให้แจ้งแพทย์ทันที หากหยุดหายใจนานกว่า 20 วินาที ให้โทร หมายเลขฉุกเฉินในพื้นที่ของคุณ
  • อาการสั้นมาก (น้อยกว่าหนึ่งนาที) หรือมักเกิดในครึ่งหลังของคืน Cleveland Clinic ระบุว่าเป็นเหตุให้พบแพทย์

ปรึกษาแพทย์ประจำครอบครัวหรือพยาบาลสุขภาพเด็ก หาก:

  • อาการผวานานกว่า 30 นาที เกิดมากกว่าสัปดาห์ละครั้ง หรือรบกวนการนอน (KidsHealth) หรือเกิดบ่อยจนรบกวนการนอนของครอบครัว (RCH)
  • มีการเคลื่อนไหวรุนแรงหรืออันตราย เช่น วิ่งหรือตี หรือกลางวันลูกง่วงมาก (RCH, Sydney Children's Hospitals Network)
  • ฝันร้ายมากกว่าสัปดาห์ละครั้ง ทำให้ลูกนอนไม่พอ หรือมีปัญหาด้านอารมณ์หรือพฤติกรรมอื่นร่วมด้วย (KidsHealth)
  • ลูกฝันร้ายบ่อย หรือฝันร้ายหลังเหตุการณ์ที่ทำให้เสียใจหรือหวาดกลัว (NHS)
  • ยังฝันร้ายหลังอายุ 6 ปี ยังผวากลางคืนหลังอายุ 12 ปี หรือเริ่มผวากลางคืนหลังอายุ 5 ปี (NHS)
  • เดินละเมอเป็นประจำมาก เกิดอันตราย หรือทำให้ง่วงตอนกลางวัน (KidsHealth)
  • ลูกดูเศร้ามาก หวาดกลัวมาก หรือเครียดมากตอนกลางวัน (KidsHealth)

RCH ระบุว่าแพทย์ประจำครอบครัวอาจส่งต่อให้พบกุมารแพทย์หรือแพทย์เฉพาะทางด้านการนอน

ควรจดอะไรไว้บ้าง?

ลองจดเป็นเวลาสักสองสัปดาห์ว่าแต่ละครั้งเริ่มกี่โมง นานแค่ไหน เห็นลูกทำอะไรบ้าง รวมทั้งเวลางีบ เวลาเข้านอน และอาการเจ็บป่วยในวันนั้น ข้อมูลเวลาช่วยให้ลองปลุกล่วงหน้าตามกำหนดได้ และช่วยให้แพทย์เห็นว่าอาการเกิดถี่ขึ้นหรือน้อยลง หากทำได้โดยปลอดภัย การใช้โทรศัพท์ถ่ายวิดีโอสั้น ๆ ระหว่างอาการแบบที่เกิดเป็นประจำอาจช่วยให้แพทย์เห็นสิ่งเดียวกับที่คุณเห็น