Hoe lang blijft moedermelk goed? Koelkast, vriezer en ontdooitijden

Hoe lang moedermelk goed blijft, hangt af van de temperatuur, of de melk vers is of ontdooid, en welke landelijke richtlijn je volgt. In Australië geeft de bewaartabel van de Australian Breastfeeding Association, die is gebaseerd op de Infant Feeding Guidelines (2012) van de Australische National Health and Medical Research Council, vers afgekolfde melk 6 tot 8 uur bij 26°C of lager en 72 uur achter in de koelkast. De bewaargids van de CDC geeft 4 uur op kamertemperatuur en 4 dagen in de koelkast, en de NHS-gids over het afkolven en bewaren van moedermelk geeft tot 8 dagen in een koelkast van 4°C of lager.

Drie regels gelden bij allemaal: zet op de melk de datum waarop je hebt afgekolfd, vries ontdooide melk nooit opnieuw in en gooi melk weg die na een voeding over is. Deze gids zet de getallen per land naast elkaar en gaat daarna over ontdooien, opwarmen, restjes, vervoer, stroomuitval en melk die een beetje vreemd ruikt. Voor hoeveel melk je kunt bewaren, zie een melkvoorraad opbouwen.

Hoe lang blijft vers afgekolfde moedermelk goed?

Deze termijnen gelden voor melk die je net in een schone verpakking hebt afgekolfd. Ze gelden niet voor melk die is ingevroren en ontdooid, die is opgewarmd of die al aan je baby is aangeboden; daarvoor gelden kortere termijnen, die verderop staan.

Achter die getallen zitten een paar details:

• Australië. De Australische tabel zegt dat je beter een koelkast gebruikt dan kamertemperatuur als dat kan, en dat je melk achter in de koelkast bewaart, waar het het koudst is. Het getal van 6 tot 12 maanden geldt voor een diepvrieskist of staande diepvriezer zonder automatisch ontdooien, die niet vaak wordt geopend en zijn temperatuur vasthoudt.
• Verenigd Koninkrijk. De NHS zegt dat je de melk binnen 3 dagen gebruikt als je niet zeker weet hoe koud je koelkast is, of als die tussen 5°C en 10°C zit.
• Verenigde Staten. De CDC zegt dat ongeveer 6 maanden in de vriezer het beste is en dat tot 12 maanden aanvaardbaar is. Ook zegt de CDC dat je melk niet in de deur van de koelkast of vriezer moet bewaren.

Waarom verschillen de bewaartijden in de koelkast zo veel?

Bij de koelkast verschillen de richtlijnen het meest: 72 uur in Australië, 4 dagen in de Verenigde Staten en tot 8 dagen op de bewaarpagina van de NHS. De eigen NHS-pagina over borstvoeding en weer aan het werk gaan geeft een korter getal: tot 5 dagen bij 4°C of lager. Beide NHS-pagina's gaan terug naar 3 dagen als je koelkast warmer is dan 4°C of als je het niet zeker weet.

Elke tabel gaat ook uit van een andere koelkasttemperatuur: 5°C of lager voor het Australische getal, 4°C of lager voor de NHS-getallen. Een gezinskoelkast die vaak open gaat of propvol zit, blijft misschien niet zo koud, en de NHS-pagina over weer aan het werk gaan raadt aan een koelkastthermometer te kopen zodat je het kunt controleren.

De praktische regel:

1. Volg één richtlijn, meestal die van je eigen gezondheidsdienst, in plaats van uit elke tabel het langste getal te kiezen.
2. Houd de kortere termijn aan als je niet zeker weet hoe koud je koelkast is of hoe lang de melk al buiten heeft gestaan.
3. Vries op tijd in. Gebruik je de melk niet binnen de termijn voor je koelkast, vries hem dan kort na het afkolven in in plaats van tegen het eind van die termijn.

Hoe lang blijft ontdooide moedermelk goed?

Zodra bevroren melk is ontdooid, is de termijn veel korter, en die hangt af van hoe de melk is ontdooid.

De CDC rekent de 24 uur vanaf het moment dat de melk helemaal ontdooid is, niet vanaf het moment dat je hem uit de vriezer haalde. De Australian Breastfeeding Association zegt ook dat je moedermelk niet meer dan één keer moet opwarmen.

De makkelijkste manier om deze regels toe te passen, is om de porties voor de volgende dag de avond ervoor van de vriezer naar de koelkast te verplaatsen. Melk die langzaam in de koelkast ontdooit, blijft volgens Australische en Amerikaanse richtlijnen het langst goed.

Wat doe ik met moedermelk die na een voeding over is?

Zodra je baby uit een fles is gaan drinken, blijft de overgebleven melk maar kort goed en kan die niet terug om bewaard te worden:

• Australië: de Australische tabel houdt de melk alleen voor de rest van die voeding aan; daarna gooi je hem weg. Uit de koelkast gooi je hem weg.
• Verenigd Koninkrijk: de NHS zegt dat een fles moedermelk waaruit je baby heeft gedronken binnen 1 uur gebruikt moet worden en dat je wat over is weggooit.
• Verenigde Staten: de CDC zegt dat je de overgebleven melk binnen 2 uur gebruikt en daarna weggooit.

Om minder te verspillen raadt de Australian Breastfeeding Association aan kleine hoeveelheden aan te bieden en meer te geven als je baby nog honger heeft. Responsief flesvoeden helpt je baby ook om te drinken wat die nodig heeft in plaats van wat er in de fles zit.

Hoe bewaar ik afgekolfde moedermelk veilig, stap voor stap?

1. Was je handen. De CDC zegt dat je je handen goed wast voordat je afkolft of moedermelk aanraakt, of een handgel met minstens 60% alcohol gebruikt als er geen water en zeep is.
2. Gebruik schone, gesteriliseerde spullen. De NHS zegt dat je ervoor zorgt dat de kolf en de verpakking schoon en gesteriliseerd zijn voordat je ze gebruikt. Hoe je ze schoonmaakt, staat in de basis van kolven.
3. Kies een geschikte verpakking. De Australian Breastfeeding Association noemt BPA-vrije flesjes geschikt voor voedsel, bakjes met goed sluitende deksels, zipperzakjes en spuitjes voor colostrum. De CDC zegt dat je nooit wegwerpzakjes voor in de fles of plastic zakjes gebruikt die niet voor moedermelk zijn gemaakt.
4. Bewaar kleine porties. De NHS zegt dat kleine hoeveelheden helpen om verspilling te voorkomen, en de CDC raadt 60 tot 120 mL (2 tot 4 oz) aan, of de hoeveelheid die je baby bij één voeding drinkt.
5. Laat ruimte om uit te zetten. Vul verpakkingen niet verder dan driekwart (Australian Breastfeeding Association), of laat ongeveer 2,5 cm (1 inch) vrij aan de bovenkant (CDC).
6. Zet op elke verpakking de datum waarop je hebt afgekolfd. Voor de kinderopvang zegt de CDC dat je ook de naam van je kind erop zet.
7. Bewaar de melk achterin de koelkast of vriezer, uit de buurt van de deur.
8. Gebruik de oudste melk eerst. De CDC noemt dit ‘first in, first out’.

Kun je melk van verschillende kolfsessies samenvoegen?

Ja. De Australian Breastfeeding Association zegt dat je vers afgekolfde melk eerst in de koelkast laat afkoelen, die daarna toevoegt aan gekoelde of bevroren melk en de verpakking terugzet. Omdat de verpakking nu melk van meer dan één kolfsessie bevat, ga je uit van de datum van de oudste melk als je uitrekent hoe lang hij goed blijft.

Hoe ontdooi en verwarm ik moedermelk?

1. Ontdooi langzaam als dat kan. De NHS zegt dat je bevroren melk het beste in de koelkast ontdooit, en de CDC raadt een nacht in de koelkast aan.
2. Ontdooi sneller in warm water. Heb je de melk nu nodig, zet de afgesloten verpakking dan in een kan met warm water of houd hem onder de warme kraan (NHS, CDC).
3. Gebruik nooit een magnetron of het fornuis. De NHS waarschuwt dat daardoor hete plekken kunnen ontstaan die de mond van je baby verbranden.
4. Meng het vet er weer door. In bewaarde melk scheidt het vet zich af. De CDC raadt aan de melk rond te walsen, en de NHS raadt aan voorzichtig te schudden.
5. Warm alleen op als je baby dat wil. De CDC zegt dat moedermelk niet opgewarmd hoeft te worden, en de NHS zegt dat je de melk koud kunt geven als je baby die accepteert. Warm je hem op, mik dan op lichaamstemperatuur en test een paar druppels op je pols.

Vries ontdooide melk niet opnieuw in en warm melk geen tweede keer op.

Hoe vervoer ik moedermelk of wat doe ik bij stroomuitval?

Voor op reis of voor de weg van je werk naar huis zegt de CDC dat melk tot 24 uur in een geïsoleerde koelbox met bevroren koelelementen kan blijven, en de NHS zegt dat melk die in de koelkast is afgekoeld tot 24 uur in een koeltas met koelelementen vervoerd kan worden. Als je aankomt, gebruik je de melk meteen, zet je hem in de koelkast of vries je hem in. De Australian Breastfeeding Association zegt dat bij koel weer of korte ritten misschien geen speciale maatregelen nodig zijn, maar dat je op warme dagen of bij langere ritten een geïsoleerde tas gebruikt. Hoe je dit op een werkdag regelt, lees je in weer aan het werk gaan.

Ontdooit bevroren melk onderweg, dan zegt de Australian Breastfeeding Association dat je hem binnen 24 uur gebruikt en niet opnieuw invriest.

Bij stroomuitval raadt de Australian Breastfeeding Association aan:

• Houd de vriezer dicht. Bevroren melk kan tot 48 uur bevroren blijven, afhankelijk van hoe vol en hoe groot de vriezer is.
• Verplaats de melk als dat kan naar een vriezer die het wel doet, of naar een geïsoleerde koelbox met koelelementen of andere bevroren spullen.
• Bereid je voor als stroomuitval waarschijnlijk is door de melk in het midden van de vriezer te bewaren en lege ruimtes op te vullen, bijvoorbeeld met bakjes water.
• Controleer wat er ontdooid is. Melk die gedeeltelijk ontdooid is en nog ijskristallen bevat, mag opnieuw worden ingevroren; helemaal ontdooide melk moet weggegooid worden.

Is moedermelk die naar zeep ruikt of er anders uitziet veilig?

Meestal wel. De gids van de Australian Breastfeeding Association over ongewone kleuren en geuren zegt dat bewaarde melk naar zeep kan ruiken of ‘niet fris’ kan ruiken door oxidatie nadat lipase, een vetverterend enzym in melk, zijn normale werk heeft gedaan. Volgens de gids is de melk nog steeds veilig en merken de meeste baby's er niets van. Melk kan ook geuren uit de koelkast of van de verpakking overnemen.

Weigert je baby melk die naar zeep ruikt, dan beschrijft de vereniging hoe je vers afgekolfde melk verhit voordat je hem bewaart: verwarm hem tot net onder het kookpunt (niet in de magnetron), laat hem daarna snel afkoelen in ijswater en bewaar hem zoals gewoonlijk. Doe dit volgens de vereniging alleen als je baby de melk niet drinkt, omdat het verhitten een deel van de afweerstoffen in de melk verloren laat gaan.

Witte klontjes of een romige laag bovenop zijn meestal vet dat zich heeft afgescheiden en is opgestegen. Rode of bruine melk betekent meestal dat er bloed in zit, vaak van een kloofje in de tepel, en de vereniging raadt aan dit met je arts te bespreken.

Wanneer vraag ik hulp?

Die spoedtekenen komen uit de NHS-gids over het herkennen van een ernstig zieke baby.

Vraag dezelfde dag medisch advies (bij je huisarts of een lokale gezondheidslijn voor advies) als je baby niet drinkt, blijft overgeven of ziek lijkt en je niet zeker weet wat je moet doen.

Overleg met je huisarts of jeugdverpleegkundige, of met een borstvoedingshulplijn of een lactatiekundige (IBCLC), als je melk rood of bruin is, je baby regelmatig bewaarde melk weigert, je afkolft voor een baby in het ziekenhuis, of als je hulp wilt bij een bewaarplan voor je werk of de kinderopvang.

Als je baby te vroeg geboren of ziek is

Bewaartabellen voor thuis zijn geschreven voor gezonde baby's thuis. Voor een te vroeg geboren of zieke baby in het ziekenhuis zegt de NHS dat je het ziekenhuispersoneel dat voor je baby zorgt vraagt hoe je je melk moet bewaren. De Australian Breastfeeding Association zegt dat je met je arts of verloskundige overlegt over eventuele extra stappen als je baby te vroeg geboren of ziek is, en dat elke dag verse moedermelk het beste is voor zieke baby's.

Wat is handig om op het etiket te zetten?

De datum en het tijdstip waarop je de melk hebt afgekolfd, zijn het belangrijkst. Zet je een verpakking in de koelkast om te ontdooien, schrijf er dan bij hoe laat de melk helemaal ontdooid was, en noteer wanneer een fles is opgewarmd of aangeboden, zodat degene die de volgende voeding geeft weet welke termijn geldt. Weet je niet wanneer iets is gebeurd, schrijf dan ‘onbekend’ en houd de kortste termijn aan, of gooi de melk weg.