Borstvoeding in de eerste week: voedingen, luiers en het op gang komen van de melk

De eerste week borstvoeding bestaat vooral uit kleine, frequente voedingen. In de eerste dagen maak je colostrum, en volgens de NHS-gids over de eerste dagen is ongeveer een theelepel per voeding genoeg. Reken op minstens 8 tot 12 voedingen per 24 uur, en vollere borsten rond dag 2 tot 4 als je melk op gang komt. Luiers zijn je beste dagelijkse teken dat het voeden goed gaat: het aantal natte luiers loopt op van 2 of 3 in de eerste 48 uur tot minstens 6 zware per dag vanaf dag 5.

Hieronder lees je hoe elk deel van de week er meestal uitziet, hoe je omgaat met stuwing en een slaperige baby, hoe je veilig blijft als je tijdens nachtvoedingen indommelt, en bij welke signalen je dezelfde dag of meteen hulp zoekt.

Wat is colostrum, en is het genoeg?

Colostrum is je eerste melk. De NHS beschrijft het als meestal dik en goudgeel, en zo geconcentreerd dat een pasgeboren baby maar ongeveer een theelepel per voeding nodig heeft. Zie je maar een paar druppels als je met de hand afkolft, dan is dat normaal en betekent het niet dat je te weinig melk hebt.

De taak van je baby in deze dagen is vaak drinken. De eerste-weekgids van de Australian Breastfeeding Association zegt dat de melkproductie zich opbouwt als je baby zo vaak aan de borst kan drinken als hij wil, en dat bijvoeden met kunstvoeding het moeilijker kan maken om de productie op gang te brengen. Wordt bijvoeden om een medische reden aangeraden, vraag je verloskundige dan hoe je je melkproductie beschermt zolang je bijvoedt, bijvoorbeeld door met de hand af te kolven.

Bij sommige moeders gaat colostrum wat later, of geleidelijker, over in een ruimere hoeveelheid melk. Ook dan kun je nog een volledige melkproductie krijgen, maar het is goed om de voedingen te laten bekijken als het aantal luiers niet oploopt zoals verwacht.

Hoe vaak drinkt een pasgeboren baby aan de borst?

Vaak, en op signaal in plaats van op de klok. De NHS geeft als grove richtlijn minstens 8 tot 12 voedingen, of meer, per 24 uur in de eerste weken, met voedingen om de 1 tot 3 uur in de eerste dagen. De CDC-gids over hoeveel en hoe vaak je borstvoeding geeft zegt hetzelfde, en voegt eraan toe dat sommige baby's een tijdje wel elk uur drinken, wat vaak clustervoeden wordt genoemd.

Bied de borst aan bij vroege hongersignalen, voordat je baby gaat huilen:

• bewegen, onrustig zijn en zachte geluidjes maken
• zoeken (het hoofdje naar je borst draaien of naar een aanraking op de wang)
• zuigen op vuistjes of vingers.

De NHS merkt op dat je een baby die borstvoeding krijgt niet te veel kunt voeden, dus voed op verzoek. Bij elke voeding beide borsten aanbieden kan volgens de Australian Breastfeeding Association helpen bij verzadiging. Meer over het lezen van de signalen van je baby vind je bij hongersignalen; voor lange voedingssessies in de avond, zie clustervoeden.

Wanneer komt je melk op gang, en hoe verlicht je stuwing?

Volgens de NHS merken veel mensen rond 2 tot 4 dagen na de geboorte dat hun borsten voller worden, en de pagina over stuwing van de Australian Breastfeeding Association noemt dag 2 tot 5. Sommige mensen krijgen daarna stuwing: borsten die hard, gezwollen en gevoelig aanvoelen, en tepels die afvlakken, waardoor aanhappen moeilijker gaat. Anderen krijgen het nooit, en dat is geen teken van een lage melkproductie.

Wat helpt bij stuwing

1. Voed vaak, wanneer je baby maar wil, en maak je baby wakker voor een voeding als je borsten erg vol zijn, vooral 's nachts.
2. Draag je bh heel los of doe hem uit.
3. Gebruik voor het voeden zachte warmte of strijk heel licht richting de tepel.
4. Als je baby niet kan aanhappen omdat de tepelhof strak staat, probeer dan tegendrukverzachting (reverse pressure softening): druk je vingertoppen rondom de tepel in en houd dat 1 tot 3 minuten vast, of langer, tot het weefsel zachter wordt.
5. Gebruik tussen de voedingen door een afgedekt coldpack om de zwelling te verminderen.
6. Kolf alleen met de hand af voor je comfort. De NHS raadt aan alleen zoveel af te kolven dat het comfortabel voelt, zodat je je melkproductie niet overstimuleert.
7. Vraag je verloskundige, huisarts of apotheker welke pijnstilling geschikt is als je borstvoeding geeft.

Als de stuwing ernstig is en deze stappen niet helpen, neem dan contact op met je verloskundige of een lactatiekundige. Een harde, rode, pijnlijke plek met koorts of griepachtige klachten is een ander probleem — zie borstontsteking.

Hoeveel natte luiers en poepluiers hoort een pasgeboren baby te hebben?

Je kunt niet zien hoeveel melk erin gaat, dus tel je wat eruit komt. Deze tabel combineert de NHS-signalen dat je baby genoeg melk krijgt en de AAP-gids om te zien of je baby genoeg borstvoeding krijgt.

De NHS kijkt vanaf dag 4, gedurende de eerste weken, naar minstens 2 zachte gele poepjes per dag. De Australian Breastfeeding Association houdt een iets andere telling aan: op een leeftijd van 5 dagen minstens 5 natte wegwerpluiers of 6 heel natte wasbare luiers, met heldere of lichte plas. Deze bronnen zijn het eens over de richting; zit je baby onder een van deze aantallen, laat de voeding dan bekijken.

Wegwerpluiers zijn soms lastig te beoordelen. De NHS raadt aan 2 tot 4 eetlepels water in een schone, droge luier te gieten, zodat je weet hoe een echt natte luier aanvoelt.

Hoeveel gewicht verliezen baby's die borstvoeding krijgen in de eerste week?

Wat gewichtsverlies in de eerste dagen is normaal. Volgens de AAP verliest een goed gevoede pasgeboren baby met borstvoeding niet meer dan 8% tot 10% van zijn geboortegewicht voordat hij weer begint aan te komen, en de NHS verwacht een gestage gewichtstoename na de eerste 3 tot 4 dagen.

Bij de AAP-waarschuwingssignalen voor problemen met borstvoeding staat onder andere een baby die op 2 weken nog onder zijn geboortegewicht zit. Je verloskundige, huisarts of jeugdverpleegkundige weegt je baby in de eerste dagen en weken; maak je je tussen de controles door zorgen, vraag dan om een extra weging in plaats van te wachten.

Wat als je pasgeboren baby te slaperig is om te drinken?

Veel pasgeboren baby's zijn in de eerste dagen slaperig. De AAP raadt aan een pasgeboren baby die 's nachts langer dan 4 uur slaapt wakker te maken en hem aan te moedigen om te drinken. De CDC raadt aan je baby zachtjes te kloppen, te aaien, uit te kleden of te verschonen om hem te helpen wakker te worden.

Als je baby steeds in slaap valt vóór het deel van de voeding met lange, diepe slokken, ligt hij volgens de NHS misschien niet goed aan. Vraag dan een verloskundige of borstvoedingsadviseur om een voeding mee te kijken. Zie aanleggen en houdingen voor hoe goed aanhappen eruitziet.

Slaperigheid is ook belangrijk vanwege geelzucht. De NHS-pagina over geelzucht raadt aan ongeveer 8 tot 12 keer per dag te voeden en een slaperige baby wakker te maken voor voedingen. Een baby die slaperiger is dan normaal, moeilijk wakker te krijgen is of niet drinkt, heeft spoedhulp nodig (zie hieronder). Je leest er meer over in geelzucht bij pasgeborenen.

Is het veilig om in te dommelen tijdens het geven van borstvoeding?

Nachtvoedingen in de eerste week zijn vermoeiend, en in slaap vallen tijdens het voeden komt heel vaak voor. Het veiligste plan is ervan uit te gaan dat het kan gebeuren.

• Banken en fauteuils: The Lullaby Trust zegt dat je nooit met je baby op een bank of in een fauteuil in slaap moet vallen, en dat je je baby eerst ergens veiliger neerlegt als je denkt dat dat zou kunnen gebeuren. De AAP-gids over veilig slapen zegt dat het risico op slaapgerelateerd overlijden tot 67 keer hoger is als baby's met iemand op een bank of in een zachte fauteuil slapen.
• Het bed voorbereiden: Volgens de AAP haal je, als er enige kans is dat je met je baby in bed in slaap valt, kussens en dekens bij je baby weg, en leg je je baby zodra je wakker wordt terug in zijn eigen slaapplek. De pagina over samen slapen van de Australian Breastfeeding Association voegt daar een stevig, plat matras aan toe en beddengoed dat niet over het gezicht van je baby kan komen.
• Wanneer je helemaal geen slaapplek deelt: als iemand in het bed rookt, alcohol heeft gedronken of drugs heeft gebruikt die slaperig maken, of als je baby te vroeg geboren is of bij de geboorte klein was. Leg je baby in deze gevallen altijd terug in zijn eigen bedje.

De eigen slaapplek van je baby is een stevig, plat bedje of wiegje zonder iets zachts of losliggends erin, en je baby gaat altijd op de rug te slapen. De AAP raadt aan om minstens de eerste 6 maanden een kamer te delen (geen bed). Zie veilig slapen en samen in bed slapen.

Wanneer zoek je in de eerste week hulp bij borstvoeding?

Deze spoedsignalen komen van de NHS-pagina over geelzucht en de NHS-gids over hoe je herkent of je baby ernstig ziek is.

Neem dezelfde dag contact op met je verloskundige, huisarts of een lokale gezondheidslijn voor advies als:

• je baby ouder is dan 24 uur en geel ziet, of het geel zich uitbreidt of niet minder wordt
• de plas donkergeel of bruin is, of de poep bleek, romig of krijtachtig is
• je baby minder natte luiers of poepluiers heeft dan in de tabel hierboven, of op dag 7 nog donkere poep heeft
• je borsten op dag 5 nog niet voller aanvoelen — de AAP raadt aan je baby dan snel te laten wegen
• je baby na de meeste voedingen hongerig lijkt, of je geen slikken hoort of ziet als je melk eenmaal op gang is.

Zoek snel ondersteuning bij het voeden — bij je verloskundige, een lactatiekundige of een borstvoedingshulplijn of een lactatiekundige (IBCLC) — als voedingen pijn doen, je tepels kloven hebben of bloeden (zie pijnlijke tepels), de stuwing niet minder wordt, of je je gewoon onzeker voelt. Vroege hulp maakt de weken daarna meestal makkelijker.

Wat je deze week bijhoudt

Een simpele telling van voedingen, natte luiers en poepluiers (met de kleur van de poep) per 24 uur helpt je te zien of wat eruit komt dag na dag toeneemt. Neem die mee naar je verloskundige of naar de controles bij de jeugdverpleegkundige, samen met de momenten waarop je baby moeilijk wakker te krijgen was of voedingen pijn deden.