Ăn dặm bé tự chỉ huy và đút thìa là hai cách cho bé làm quen với cùng những thực phẩm. Hướng dẫn của NHS về thức ăn dặm đầu tiên mô tả ăn dặm bé tự chỉ huy là chỉ cho bé thức ăn cầm tay và để bé tự ăn ngay từ đầu, thay vì đút cho bé thức ăn xay nhuyễn hoặc dầm bằng thìa. NHS cho biết không có cách nào đúng hay sai, nhiều cha mẹ kết hợp cả hai, và điều quan trọng nhất là bé được ăn nhiều loại thực phẩm khác nhau và nhận đủ các chất dinh dưỡng cần thiết.
Về độ an toàn, NHS cho biết nguy cơ hóc khi bé tự ăn không cao hơn khi bé được đút bằng thìa. Các nguyên tắc giữ an toàn cho bữa ăn là như nhau với cả hai cách: bắt đầu vào khoảng 6 tháng tuổi, chế biến thức ăn ở kết cấu bé có thể xử lý được, có thực phẩm giàu sắt, và giữ bé ngồi thẳng với một người lớn ở bên cạnh. Bài hướng dẫn này so sánh hai cách, giải thích cách làm tốt từng cách, và chỉ ra cách kết hợp chúng.
Ăn dặm bé tự chỉ huy là gì, và đút thìa là gì?
Ăn dặm bé tự chỉ huy nghĩa là cho bé thức ăn cầm tay mềm mà bé có thể cầm lên, ngay từ bữa đầu tiên, và để bé quyết định cho gì vào miệng và ăn bao nhiêu. Pregnancy, Birth and Baby của Úc mô tả đây là việc đặt một lượng nhỏ thức ăn trên khay hoặc đĩa để bé tự cầm lên, và cho biết thức ăn vẫn cần đủ mềm để ăn.
Đút thìa (thường được gọi là cách ăn đồ xay nhuyễn) bắt đầu với thức ăn mịn hoặc dầm được đút bằng thìa, rồi chuyển dần sang thức ăn lợn cợn và thức ăn cầm tay. Pregnancy, Birth and Baby bắt đầu với đồ xay nhuyễn mịn, và AAP cho biết thức ăn đầu tiên nên mềm hoặc xay nhuyễn.
Hầu hết các gia đình cuối cùng đều chọn cách nằm ở giữa. Pregnancy, Birth and Baby cho biết bạn không cần gắn với một cách duy nhất, và bé có thể vừa được đút thức ăn bằng thìa vừa được cho thức ăn để tự cầm.
Ăn dặm bé tự chỉ huy và đồ xay nhuyễn khác nhau thế nào?
| Câu hỏi | Ăn dặm bé tự chỉ huy | Đút thìa |
|---|---|---|
| Ai đưa thức ăn vào miệng? | Bé, ngay từ đầu | Bạn, bằng thìa; bé có thể tự thử |
| Kết cấu đầu tiên | Thức ăn cầm tay mềm, dễ vỡ ra | Thức ăn mịn hoặc dầm |
| Thực phẩm giàu sắt | Thịt mềm, cá đã bỏ xương, trứng, đậu lăng mềm | Ngũ cốc tăng cường vi chất, thịt xay nhuyễn, các loại đậu dầm |
| Nguy cơ hóc | Không cao hơn đút thìa (NHS) | Áp dụng cùng các nguyên tắc an toàn |
| Bước tiếp theo | Đa dạng hơn và ăn cùng món với gia đình | Thức ăn lợn cợn và thức ăn cầm tay trong những tháng tiếp theo |
Không cột nào là một danh sách kiểm tra an toàn đầy đủ. Cả hai đều phụ thuộc vào việc bé đã sẵn sàng vào khoảng 6 tháng tuổi; xem bắt đầu ăn dặm để biết các dấu hiệu sẵn sàng.
Dù theo cách nào, hãy chuẩn bị tinh thần cho sự bừa bộn. Hướng dẫn ăn dặm của NHS gợi ý dùng yếm dễ lau chùi và trải tấm lót dưới ghế ăn.
Ăn dặm bé tự chỉ huy có an toàn không?
Có thể an toàn, khi các điều kiện phù hợp. Nhận định của NHS rằng tự ăn không có nguy cơ hóc cao hơn đút thìa đi kèm với những lời khuyên khác của NHS: cho bé thức ăn cầm tay dễ vỡ ra trong miệng, tránh thực phẩm cứng như các loại hạt dinh dưỡng còn nguyên hoặc cà rốt và táo sống, và luôn ở cạnh bé khi bé ăn. Pregnancy, Birth and Baby bổ sung rằng bé có thể bị hóc với thức ăn ở bất kỳ kết cấu nào.
Để giữ an toàn khi bé tự ăn:
- Cho bé ngồi thẳng và cài dây an toàn ở mọi bữa ăn. Hướng dẫn về hóc của CDC khuyên không để trẻ ăn khi đang nằm, bò hoặc đi, hoặc trong ô tô hay xe đẩy.
- Để bé tự ăn, như NHS mô tả với ăn dặm bé tự chỉ huy, thay vì đặt miếng thức ăn vào miệng bé.
- Chế biến thức ăn an toàn. Nấu mềm rau củ và trái cây cứng, cắt tư các thực phẩm nhỏ, tròn như nho, bỏ xương, hạt nhỏ và hột cứng, và không bao giờ cho bé ăn các loại hạt dinh dưỡng còn nguyên. CDC cũng liệt kê những cục bơ hạt, đậu còn nguyên hạt và thịt dai là các nguy cơ gây hóc.
- Nhận biết phản xạ ọe trông như thế nào. NHS cho biết khi bé ọe, mắt bé có thể chảy nước, bé có thể đẩy lưỡi ra trước và có thể nôn khan. Điều này thường gặp trong lúc bé học ăn; xem hóc và ọe.
Các bước này theo hướng dẫn sơ cứu khi bị hóc của NHS. Dù bạn dùng cách nào, tham gia một khóa sơ cứu cho trẻ sơ sinh trước khi bắt đầu là điều rất đáng làm.
Làm sao để bắt đầu ăn dặm bé tự chỉ huy, từng bước một?
- Kiểm tra sự sẵn sàng. Bé cần có thể ngồi với đầu vững, cầm thức ăn lên và đưa vào miệng, và nuốt được, như NHS mô tả. AAP gợi ý cho bé ăn thức ăn cầm tay khi bé có thể ngồi dậy và đưa tay hoặc đồ vật lên miệng.
- Chọn thức ăn mềm, dễ cầm. NHS cho biết những miếng có kích thước bằng ngón tay của bạn là phù hợp, đủ lớn để bé cầm trong nắm tay mà vẫn chừa ra một đoạn. NHS gợi ý rau nấu mềm, lát trái cây mềm như chuối, miếng bơ, mì ống hoặc khoai tây nấu chín, trứng luộc, các loại đậu và đậu lăng, và cá hoặc thịt đã bỏ xương.
- Có sắt trong hầu hết các bữa. Pregnancy, Birth and Baby cho biết thức ăn đầu tiên nên giàu sắt; khi bé tự ăn, đó là những dải thịt mềm, cá xé nhỏ, trứng, hoặc đậu lăng dầm mà bé có thể dùng tay bốc. Xem thức ăn đầu tiên và sắt.
- Đặt vài miếng lên khay và để bé khám phá. Lúc đầu bé có thể chỉ bóp nát hoặc liếm thức ăn.
- Để bé tự quyết định nhịp độ và lượng ăn. Hướng dẫn cho bé ăn từ khoảng 6 tháng tuổi của NHS khuyên để bé ăn nhiều hay ít tùy ý.
- Tiếp tục các cữ sữa. Theo NHS, sữa mẹ hoặc sữa công thức giai đoạn đầu vẫn là nguồn dinh dưỡng chính ở độ tuổi này.
Làm sao để đút thìa theo tín hiệu của bé?
Đút thìa hiệu quả khi bé vẫn là người dẫn dắt. AAP gợi ý bắt đầu với nửa thìa hoặc ít hơn và dừng lại nếu bé khóc hoặc quay đi, rồi quay lại cho bé uống sữa một thời gian. Hãy chờ bé mở miệng thay vì đẩy thìa vào. NHS gợi ý để bé tự thử cầm thìa, và cho bé thức ăn cầm tay song song.
Rủi ro chính khi đút thìa là cho bé ăn đồ xay nhuyễn mịn quá lâu. NHS gợi ý chuyển sang thức ăn dầm và thức ăn cầm tay ngay khi bé sẵn sàng, và cho bé ăn thức ăn lợn cợn từ khoảng 6 đến 7 tháng tuổi. Pregnancy, Birth and Baby cho biết nên cho bé làm quen với thức ăn lợn cợn chậm nhất là lúc 9 tháng tuổi để giảm khả năng gặp khó khăn khi ăn sau này. Kết cấu thức ăn hướng dẫn cách chuyển dần.
Tôi có thể kết hợp ăn dặm bé tự chỉ huy và đồ xay nhuyễn không?
Có, và nhiều gia đình làm vậy. Một bữa ăn kết hợp có thể gồm một thìa món dầm cùng vài món thức ăn cầm tay mềm mà bé có thể bốc.
Ví dụ một ngày lúc khoảng 7 tháng tuổi — hãy điều chỉnh theo bé
| Bữa | Những gì được cho ăn |
|---|---|
| Bữa sáng | Ngũ cốc tăng cường sắt múc sẵn vào thìa để bé tự cầm, kèm lát lê mềm |
| Bữa trưa | Đậu lăng dầm đút bằng thìa, kèm bông cải xanh nấu mềm |
| Bữa tối | Thịt bò băm trộn với khoai lang dầm, kèm khoai lang cắt múi nấu mềm |
Đây là ví dụ giả định, không phải mục tiêu. Các cữ sữa vẫn tiếp tục xen giữa các bữa ăn, và NHS cho biết trẻ dưới 12 tháng không cần ăn vặt. Các thực phẩm thường gây dị ứng như trứng và đậu phộng phù hợp với cả hai cách; xem làm quen với chất gây dị ứng.
Cách nào phù hợp với bé?
Trang về ăn bổ sung của WHO tập trung vào những điều quan trọng với mọi cách: thực phẩm cung cấp đủ năng lượng và chất dinh dưỡng, được chế biến an toàn, cho ăn theo tín hiệu đói và no của bé, với kết cấu tăng dần khi bé lớn. Trong khuôn khổ đó, hãy chọn cách phù hợp với bé và gia đình bạn. Những điều nên cân nhắc:
- Kỹ năng của bé. AAP gợi ý cho bé ăn thức ăn cầm tay khi bé có thể ngồi dậy và đưa tay lên miệng, vì vậy nếu bé vẫn đang phát triển những kỹ năng này, dùng thìa song song với thức ăn cầm tay có thể giúp ích.
- Sắt. Với cách nào cũng vậy, hãy đảm bảo thực phẩm giàu sắt có trong hầu hết các bữa.
- Sự tự tin của bạn. Nếu phản xạ ọe khiến bạn lo lắng, cách kết hợp và một khóa sơ cứu có thể giúp ích.
- Những người chăm sóc khác. Hãy đảm bảo bất kỳ ai cho bé ăn đều biết cách bạn chế biến thức ăn và cần làm gì trong trường hợp khẩn cấp.
Nếu bé sinh non, có bệnh lý hoặc tình trạng phát triển ảnh hưởng đến việc ăn, hoặc từng gặp khó khăn với các cữ sữa, hãy trao đổi với bác sĩ đa khoa (GP) hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em của bạn trước khi chọn.
Khi nào tôi cần tìm trợ giúp?
Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương ngay nếu bé bị hóc và không ho, không khóc hoặc không thở được, tím tái hoặc trở nên không phản ứng.
Trao đổi với bác sĩ đa khoa (GP) hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em của bạn nếu đến khoảng 9 tháng tuổi bé vẫn chưa ăn được thức ăn lợn cợn hoặc thức ăn cầm tay, các bữa ăn thường xuyên trở nên căng thẳng, bé ọe và nôn ở hầu hết các bữa, hoặc bạn lo bé ăn chưa đủ hay tăng trưởng chưa tốt. Hãy ghi lại những gì đã cho bé ăn, cách chế biến và bé ăn thế nào, để họ có thể thấy được quy luật.
