อาการอาละวาดในเด็กวัยเตาะแตะ: เกิดจากอะไร ควรทำอย่างไร และเมื่อไรควรกังวล

การอาละวาดเป็นส่วนหนึ่งตามปกติของพัฒนาการเด็กวัยเตาะแตะ ไม่ใช่สัญญาณว่าคุณเลี้ยงลูกไม่ดีหรือลูกเป็นเด็ก "ดื้อ" หน้าเรื่องการอาละวาดของ NHS ระบุว่าการอาละวาดมักเริ่มเมื่ออายุประมาณ 18 เดือน และพบน้อยลงมากเมื่ออายุ 4 ปี American Academy of Pediatrics (AAP) ระบุว่าพบบ่อยที่สุดในช่วงอายุ 1 ถึง 3 ปี และมักดีขึ้นหลังอายุ 3 ปี สิ่งที่ช่วยได้มากที่สุดคือการใจเย็น ดูแลให้ทุกคนปลอดภัย ยืนยันขอบเขตที่ตั้งไว้โดยไม่ต้องเทศนา และวางแผนรับมือกับความหิว ความเหนื่อย และความหงุดหงิดคับข้องใจ ซึ่งเป็นต้นเหตุของการอาละวาดหลายครั้ง

ทำไมเด็กวัยเตาะแตะจึงอาละวาด?

เด็กวัยเตาะแตะอยากทำและอยากพูดได้มากกว่าที่ตัวเองทำได้จริงอยู่มาก NHS อธิบายว่าเด็กอยากแสดงออกถึงตัวเองแต่ยังทำได้ยาก ความหงุดหงิดคับข้องใจจึงออกมาเป็นการอาละวาด คู่มือเรื่องการอาละวาดของ KidsHealth เสริมว่าเด็กวัยเตาะแตะอยากเป็นอิสระและอยากควบคุมสิ่งต่าง ๆ มากกว่าที่ตัวเองรับมือได้ และเมื่อพบว่าตัวเองทำบางอย่างไม่ได้ ก็อาจตามมาด้วยการอาละวาด เมื่อทักษะทางภาษาพัฒนาขึ้น การอาละวาดก็มักลดลง

พื้นอารมณ์ของเด็กก็มีส่วนเช่นกัน คู่มือ Pregnancy, Birth and Baby ของรัฐบาลออสเตรเลีย ระบุว่าเด็กบางคนมีอารมณ์ที่เข้มข้น มุ่งมั่นไม่ยอมเลิก หรือกระฉับกระเฉงกว่าโดยธรรมชาติ และมักอาละวาดรุนแรงกว่า การอาละวาดอาจออกมาในรูปของการงอแงและร้องไห้ หรือการกรีดร้อง เตะ ตี และกลั้นหายใจ

อะไรเป็นตัวกระตุ้นให้เด็กวัยเตาะแตะอาละวาด?

ตัวกระตุ้นไม่กี่อย่างเดิม ๆ มักเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า Pregnancy, Birth and Baby, NHS และ KidsHealth ระบุไว้ดังนี้:

• เหนื่อย หิว หรือไม่สบาย
• ความหงุดหงิดคับข้องใจ รวมถึงการพยายามทำสิ่งที่เกินความสามารถของตัวเอง
• ถูกบอกว่า "ไม่ได้" หรือไม่ได้สิ่งที่อยากได้
• ต้องการความสนใจ หรืออิจฉาเด็กคนอื่น
• ความเบื่อ หรือความกังวลเมื่อเจอสถานการณ์ใหม่
• ความเครียดหรือความขัดแย้งในบ้าน
• ใช้เวลากับหน้าจอมากเกินไป

การรู้ว่าอะไรมักเป็นตัวกระตุ้นของลูกคือเครื่องมือป้องกันที่มีประโยชน์ที่สุดที่คุณมี หลายครอบครัวสังเกตว่าการอาละวาดมักเกิดถี่ในช่วงบ่ายแก่ ๆ ก่อนมื้ออาหาร หรือหลังงีบสั้น ๆ

ควรทำอย่างไรระหว่างที่ลูกอาละวาด?

1. ดูแลให้ทุกคนปลอดภัย พาลูกออกห่างจากถนน บันได หรือขอบมุมแข็ง ๆ Pregnancy, Birth and Baby แนะนำให้อุ้มลูกแล้วย้ายไปยังที่ที่เงียบและปลอดภัยหากอยู่นอกบ้าน
2. ใจเย็นและอยู่ใกล้ ๆ การอยู่กับลูกช่วยให้ลูกรู้สึกมั่นคง NHS ชี้ว่าการตะโกนกลับไม่ได้ทำให้การอาละวาดจบลง
3. ไม่อธิบายเหตุผล ไม่ลงโทษ และไม่หัวเราะ Pregnancy, Birth and Baby แนะนำให้หลีกเลี่ยงทั้งสามอย่างระหว่างที่ลูกอาละวาด ในตอนนั้นลูกยังรับฟังคำอธิบายไม่ได้
4. ลองเบี่ยงเบนความสนใจตั้งแต่เนิ่น ๆ NHS แนะนำให้ทำเสียงประหลาดใจและสนใจสิ่งอื่น ("ดูสิ! แมวแน่ะ") และ AAP แนะนำให้ย้ายไปอีกห้องหรือร้องเพลง
5. ยืนยันขอบเขตที่ตั้งไว้ NHS, Pregnancy, Birth and Baby และ KidsHealth ต่างแนะนำว่าไม่ควรยอมทำตามที่ลูกเรียกร้องหรือติดสินบนด้วยขนม เพราะอาจสอนให้ลูกรู้ว่าการอาละวาดได้ผล
6. ปล่อยให้ผ่านไป AAP แนะนำให้ถอยออกมาและปล่อยให้การอาละวาดจบลงเองเมื่อลูกปลอดภัยแล้ว
7. กลับมาใกล้ชิดกันหลังจากนั้น KidsHealth แนะนำให้ชมลูกที่สงบลงได้ กอดลูก และหากลูกโตพอ ให้คุยกันถึงวิธีอื่น ๆ ในการแสดงออกว่ากำลังโกรธ

KidsHealth แนะนำให้ตอบสนองให้เหมาะกับสาเหตุ: ปลอบโยน ให้ของว่าง หรือให้งีบ หากลูกเหนื่อย หิว หรือไม่สบายใจ และเพิกเฉยต่อการระเบิดอารมณ์อย่างใจเย็นหากเป็นการเรียกร้องความสนใจ AAP ยังแนะนำให้ส่งต่อให้ผู้ใหญ่อีกคนดูแลแทนเมื่อคุณเองเริ่มหงุดหงิดมากขึ้น

จะป้องกันการอาละวาดได้อย่างไร?

คุณไม่สามารถป้องกันการอาละวาดได้ทุกครั้ง แต่แหล่งข้อมูลต่าง ๆ เห็นตรงกันว่าสิ่งต่อไปนี้ช่วยลดการอาละวาดได้:

• วางแผนรับมือกับตัวกระตุ้น AAP แนะนำให้พกของว่างไปด้วยหากความหิวเป็นตัวกระตุ้น และรักษาเวลางีบและการนอนไว้หากความเหนื่อยเป็นตัวกระตุ้น KidsHealth แนะนำให้หลีกเลี่ยงการไปซื้อของตอนที่ลูกเหนื่อยหรือหิว ดูเพิ่มเติมที่ การนอนของเด็กวัยเตาะแตะ
• ให้ลูกได้เลือกเรื่องเล็ก ๆ การให้เลือกระหว่างสองตัวเลือกที่คุณยอมรับได้ ("แก้วสีแดงหรือแก้วสีน้ำเงินดี?") ช่วยให้ลูกรู้สึกว่าได้ควบคุมบางอย่าง
• สังเกตตอนที่ลูกทำดี AAP และ KidsHealth ต่างแนะนำให้ชมพฤติกรรมที่เจาะจงซึ่งคุณอยากเห็นบ่อยขึ้น เคล็ดลับการเลี้ยงลูกเชิงบวกสำหรับเด็กวัยเตาะแตะของ CDC แนะนำให้ตอบสนองต่อพฤติกรรมที่ต้องการมากกว่าการลงโทษพฤติกรรมที่ไม่ต้องการ
• แสดงให้ดูว่าควรทำอะไรแทน CDC แนะนำให้บอกหรือแสดงให้ลูกเห็นเสมอว่าควรทำอะไรแทน
• รักษากิจวัตรให้คาดเดาได้ Pregnancy, Birth and Baby แนะนำให้มีกิจวัตรที่สม่ำเสมอ และ AAP ระบุว่าความสม่ำเสมอในระยะยาวช่วยลดความถี่และความรุนแรงของการอาละวาด
• บอกชื่ออารมณ์ NHS แนะนำให้พูดประมาณว่า "รู้นะว่าหนูกำลังโกรธเรื่อง…" เพื่อช่วยให้ลูกรู้จักอารมณ์ของตัวเอง Pregnancy, Birth and Baby แนะนำให้สอนคำที่ใช้เรียกความรู้สึกรุนแรง
• เลือกเรื่องที่จะยืนกราน KidsHealth และ AAP แนะนำให้คิดก่อนว่าคำขอนั้นสำคัญจริงหรือไม่ก่อนจะบอกว่าไม่ได้ และเก็บของที่ไม่อนุญาตให้จับให้พ้นสายตา

การเตือนล่วงหน้าให้ชัดเจนก่อนเปลี่ยนกิจกรรม ("เล่นสไลเดอร์อีกสองรอบ แล้วกลับบ้านกันนะ") และการไปซื้อของแต่ละครั้งให้สั้น ๆ ก็ช่วยได้ในหลายครอบครัว NHS แนะนำให้ไปซื้อของให้สั้นที่สุดเท่าที่ทำได้และให้ลูกได้ช่วย

จะใจเย็นระหว่างที่ลูกอาละวาดได้อย่างไร?

ความสงบของคุณคือสิ่งที่ลูกยืมไปใช้ Pregnancy, Birth and Baby แนะนำให้หายใจช้า ๆ และนับถึง 10 และหากรู้สึกว่าอารมณ์ของตัวเองเริ่มควบคุมไม่อยู่ ให้ไปอยู่อีกห้องจนกว่าจะสงบลง หลังจากที่ลูกอยู่ในที่ที่ปลอดภัยแล้ว AAP แนะนำให้สลับให้ผู้ใหญ่อีกคนเข้ามาดูแลแทนเมื่อทำได้

Pregnancy, Birth and Baby แนะนำให้ขอความช่วยเหลือหากคุณกังวลว่าอาจทำร้ายลูก หรือรู้สึกว่าความอดทนถูกใช้จนเกินขีดจำกัด KidsHealth แนะนำให้ปรึกษาแพทย์หากคุณมักรู้สึกโกรธหรือควบคุมตัวเองไม่ได้เมื่อรับมือกับการอาละวาด หากคุณยอมตามใจลูกอยู่เรื่อย ๆ เพื่อเลี่ยงการอาละวาด หรือหากการอาละวาดทำให้เกิดความรู้สึกไม่ดีต่อกันในบ้านมาก หากต้องการความช่วยเหลือ โปรดติดต่อ แพทย์ของคุณหรือบริการสุขภาพเด็กในพื้นที่

ควรทำอย่างไรหากลูกตีหรือกัด?

เด็กเล็กส่วนใหญ่เคยกัด ตี หรือผลักคนอื่นบ้างในบางช่วง NHS ระบุว่าเรื่องนี้ไม่ได้หมายความว่าลูกจะโตขึ้นเป็นคนก้าวร้าว คู่มือเรื่องการกัดของ KidsHealth ระบุว่าการกัดเกิดบ่อยที่สุดในช่วงระหว่างวันเกิดครบ 1 ขวบถึงวันเกิดครบ 2 ขวบ และน่าจะหยุดไปเมื่ออายุประมาณ 3 หรือ 4 ปี

1. เข้าไปหยุดทันที AAP แนะนำว่าไม่ควรเพิกเฉยต่อการตี เตะ กัด หรือขว้างปาสิ่งของ ให้หยุดพฤติกรรมนั้นทันทีและทำให้ชัดเจนว่าทำแบบนี้ไม่ได้
2. ใจเย็นและหนักแน่น ใช้คำพูดไม่กี่คำ: "ห้ามกัดนะ กัดแล้วเจ็บ"
3. ปลอบเด็กที่เจ็บก่อน ทำความสะอาดบริเวณที่ผิวหนังเป็นแผลด้วยสบู่และน้ำ KidsHealth แนะนำให้พาไปพบแพทย์หากรอยกัดลึกหรือมีเลือดออก
4. อย่าตีหรือกัดกลับเด็ดขาด NHS และ KidsHealth ต่างระบุเรื่องนี้ไว้อย่างชัดเจน
5. เบี่ยงเบนความสนใจและสอน เมื่อทุกอย่างสงบแล้ว ให้สอนคำอย่าง "หยุด" และ "อันนี้ของหนู" แล้วเปลี่ยนไปทำกิจกรรมอื่น

หากลูกยังกัดอยู่ KidsHealth แนะนำให้ใช้การแยกให้นั่งสงบสติ (time-out) ช่วงสั้น ๆ โดยใช้ประมาณ 1 นาทีต่ออายุ 1 ปีเป็นแนวทาง CDC ก็แนะนำให้ใช้ time-out เพียงช่วงสั้นมาก ๆ เท่านั้นในวัยนี้ NHS แนะนำให้มองหาว่าอะไรอาจทำให้ลูกกังวลใจ และหาทางระบายความรู้สึกรุนแรงในรูปแบบอื่น เช่น การวิ่งและตะโกนในสวนสาธารณะ

อาการกลั้นหายใจคืออะไร และควรทำอย่างไร?

เด็กวัยเตาะแตะบางคนกลั้นหายใจระหว่างอาละวาด หรือหลังจากตกใจหรือถูกกระแทก หน้าเรื่องอาการกลั้นหายใจของ KidsHealth ระบุว่าอาการนี้เกิดในเด็กที่แข็งแรงดีอายุ 6 เดือนถึง 6 ปี และพบบ่อยที่สุดในช่วงอายุ 6–18 เดือน เด็กไม่ได้ตั้งใจทำและควบคุมไม่ได้ Royal Children's Hospital Melbourne ในออสเตรเลีย ระบุว่าเด็กส่วนใหญ่มีอาการครั้งแรกก่อนอายุ 18 เดือน และหายไปเองเมื่ออายุ 6 ปี

อาการนี้มีสองแบบหลัก ๆ:

• แบบตัวเขียว (พบบ่อยที่สุดตามข้อมูลของ Royal Children's Hospital): ลูกร้องไห้หนัก หายใจออก แล้วหยุดหายใจและมีสีเขียวคล้ำรอบริมฝีปาก และอาจตัวอ่อนปวกเปียกและเป็นลม
• แบบตัวซีด: ลูกอาจแทบไม่ร้องไห้ ตัวซีดมากและเป็นลม บางครั้งตัวแข็งเกร็งชั่วครู่

Sydney Children's Hospitals Network ในออสเตรเลีย ระบุว่าอาการแต่ละครั้งมักกินเวลา 30–60 วินาที KidsHealth และ Royal Children's Hospital ระบุว่าอาการนี้ไม่ก่อให้เกิดอันตรายในระยะยาว และเด็กจะกลับมาหายใจได้เองอีกครั้ง

ระหว่างที่เกิดอาการ:

1. ใจเย็นและอยู่กับลูก
2. วางลูกนอนตะแคงบนพื้น ห่างจากสิ่งของที่แข็งหรือมีคม
3. หากลูกหมดสติ ให้ตรวจดูในปากว่ามีอาหารหรือสิ่งของหรือไม่ แต่อย่าใส่นิ้วหรือสิ่งอื่นใดเข้าไปในปากลูก
4. อย่าเขย่าตัวลูก Sydney Children's Hospitals Network เตือนว่าการเขย่าอาจทำให้บาดเจ็บรุนแรงได้ และอย่าสาดน้ำใส่ลูก
5. หลังจากนั้น ให้ปลอบลูกและทำกิจกรรมต่อไปตามปกติให้มากที่สุดเท่าที่ทำได้ โดยไม่ให้รางวัลหรือลงโทษเพราะอาการนั้น

KidsHealth แนะนำให้พยายามไม่ยอมตามใจเมื่อลูกอาละวาดเพียงเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดอาการกลั้นหายใจ Royal Children's Hospital และ KidsHealth ระบุว่าภาวะโลหิตจางจากการขาดธาตุเหล็กพบบ่อยกว่าในเด็กที่มีอาการกลั้นหายใจ และแพทย์อาจตรวจระดับธาตุเหล็ก

เมื่อไรควรขอความช่วยเหลือเรื่องการอาละวาดหรืออาการกลั้นหายใจ?

โทร หมายเลขฉุกเฉินในพื้นที่ของคุณ ทันที หากลูก:

• ตัวเขียว ตัวอ่อนปวกเปียก หรือหมดสติและไม่ฟื้นขึ้นมาอย่างรวดเร็ว
• ยังตัวเขียวอยู่หรือไม่หายใจนานกว่าประมาณหนึ่งนาที (KidsHealth)
• มีอาการชัก หรือหายใจลำบาก

พาไปพบแพทย์โดยเร็ว หาก:

• เป็นอาการกลั้นหายใจครั้งแรกของลูก (KidsHealth แนะนำให้พาไปพบแพทย์เมื่อเกิดอาการครั้งแรก)
• ลูกอายุน้อยกว่า 6 เดือน หรือใช้เวลาสักพักกว่าจะฟื้นตัวหลังเกิดอาการ (Sydney Children's Hospitals Network)
• เกิดอาการบ่อยมาก เช่น มากกว่าวันละครั้ง หรือหลายครั้งต่อสัปดาห์ (Royal Children's Hospital)
• ลูกศีรษะกระแทกระหว่างเกิดอาการและมีอาการตามมาหลังจากนั้น (Royal Children's Hospital)

ปรึกษาแพทย์เวชปฏิบัติทั่วไปหรือพยาบาลสุขภาพเด็กที่ดูแลคุณ หาก:

• การอาละวาดเกิดบ่อยขึ้น รุนแรงขึ้น หรือนานขึ้น (KidsHealth)
• ลูกมักทำร้ายตัวเองหรือผู้อื่น หรือทำลายข้าวของระหว่างอาละวาด (Pregnancy, Birth and Baby)
• การอาละวาดมาพร้อมกับฝันร้าย ปวดศีรษะหรือปวดท้อง กลับมาปัสสาวะหรืออุจจาระราดอีกหลังจากฝึกขับถ่ายแล้ว หรือติดคุณแจตลอดเวลา (Pregnancy, Birth and Baby)
• ลูกยังอาละวาดอยู่เมื่อเริ่มเข้าโรงเรียนแล้ว (Pregnancy, Birth and Baby)
• การกัดเกิดบ่อยหรือรุนแรงขึ้นแทนที่จะลดลง หรือยังคงกัดอยู่หลังอายุประมาณ 3 หรือ 4 ปี (KidsHealth)
• คุณกังวลเรื่องการได้ยิน การพูด หรือพัฒนาการของลูก โดย KidsHealth ระบุว่าปัญหาการได้ยินหรือการมองเห็น และพัฒนาการทางภาษาล่าช้า อาจมีส่วนทำให้เกิดการอาละวาด

NHS ระบุว่าหากคุณกังวลอย่างมากเกี่ยวกับพฤติกรรมของลูก ให้ปรึกษาแพทย์เวชปฏิบัติทั่วไปหรือเจ้าหน้าที่เยี่ยมบ้านด้านสุขภาพที่ดูแลคุณ สำหรับก้าวสำคัญด้านการพูด ดูเพิ่มเติมที่ คำแรกของลูก และ ก้าวสำคัญช่วงอายุ 12 ถึง 24 เดือน

มีอะไรที่ควรจดบันทึกไว้บ้าง?

การจดสั้น ๆ หลังการอาละวาดครั้งใหญ่แต่ละครั้ง (ช่วงเวลาของวัน เกิดอะไรขึ้นก่อนหน้านั้น ลูกกินหรือนอนครั้งล่าสุดนานเท่าไรแล้ว และการอาละวาดกินเวลานานแค่ไหน) มักช่วยให้เห็นรูปแบบที่คุณนำไปวางแผนรับมือได้ หากคุณกังวล บันทึกเดียวกันนี้ยังช่วยให้แพทย์เวชปฏิบัติทั่วไปหรือพยาบาลสุขภาพเด็กที่ดูแลคุณเห็นว่าการอาละวาดหรืออาการกลั้นหายใจเกิดบ่อยแค่ไหน และมีการเปลี่ยนแปลงหรือไม่