Driftbuien bij peuters: waarom ze ontstaan, wat je kunt doen en wanneer je je zorgen moet maken

Driftbuien horen bij de normale ontwikkeling van een peuter en zijn geen teken van slecht ouderschap of een ‘stout’ kind. De NHS-pagina over driftbuien zegt dat ze meestal rond 18 maanden beginnen en op 4-jarige leeftijd veel minder voorkomen. De American Academy of Pediatrics (AAP) zegt dat ze het vaakst voorkomen tussen 1 en 3 jaar en na 3 jaar meestal beter worden. Wat het meest helpt: rustig blijven, iedereen veilig houden, je grens aanhouden zonder preek, en rekening houden met de honger, moeheid en frustratie die veel driftbuien uitlokken.

Waarom hebben peuters driftbuien?

Peuters willen veel meer doen en zeggen dan ze kunnen. De NHS legt uit dat ze zich willen uiten maar dat dat moeilijk is, zodat frustratie eruit komt als een driftbui. De gids van KidsHealth over driftbuien voegt toe dat peuters meer zelfstandigheid en controle willen dan ze aankunnen, en als ze ontdekken dat ze iets niet kunnen, kan er een driftbui volgen. Naarmate de taalvaardigheid groeit, nemen driftbuien meestal af.

Temperament speelt ook mee. De gids van Pregnancy, Birth and Baby van de Australische overheid merkt op dat sommige kinderen van nature intenser, volhardender of actiever zijn, en dat hun driftbuien vaak heftiger zijn. Een driftbui kan eruitzien als zeuren en huilen, of als gillen, schoppen, slaan en de adem inhouden.

Wat lokt driftbuien bij peuters uit?

Dezelfde paar aanleidingen komen steeds weer terug. Pregnancy, Birth and Baby, de NHS en KidsHealth noemen:

• moe, hongerig of ziek zijn
• frustratie, ook als je kind iets probeert wat nog te moeilijk is
• ‘nee’ te horen krijgen, of iets niet krijgen wat het wil
• aandacht nodig hebben, of jaloezie op een ander kind
• verveling, of spanning over een nieuwe situatie
• stress of conflicten thuis
• te veel schermtijd

De gebruikelijke aanleidingen van je kind kennen is het nuttigste middel dat je hebt om driftbuien te voorkomen. Veel gezinnen merken dat driftbuien zich ophopen laat in de middag, voor het eten of na een kort dutje.

Wat doe ik tijdens een driftbui?

1. Houd iedereen veilig. Breng je kind weg van wegen, trappen of harde randen. Pregnancy, Birth and Baby raadt aan je kind op te pakken en naar een rustige, veilige plek te gaan als je onderweg bent.
2. Blijf rustig en blijf dichtbij. Als je bij je kind blijft, voelt het zich veilig. De NHS wijst erop dat terugschreeuwen een driftbui niet stopt.
3. Ga niet redeneren, straffen of lachen. Pregnancy, Birth and Baby raadt alle drie af midden in een driftbui. Je kind kan op dat moment geen uitleg opnemen.
4. Probeer vroeg af te leiden. De NHS raadt aan verrast en geïnteresseerd te klinken in iets anders (‘Kijk! Een poes’), en de AAP stelt voor van kamer te wisselen of een liedje te zingen.
5. Houd je grens aan. De NHS, Pregnancy, Birth and Baby en KidsHealth raden allemaal af om toe te geven aan wat je kind eist of om het om te kopen met iets lekkers, omdat je kind daarvan kan leren dat een driftbui werkt.
6. Laat het voorbijgaan. De AAP raadt aan een stapje terug te doen en de driftbui vanzelf te laten eindigen zodra je kind veilig is.
7. Maak daarna weer contact. KidsHealth raadt aan je kind te prijzen voor het kalmeren, een knuffel aan te bieden en, als het oud genoeg is, te praten over andere manieren om te laten zien dat het boos is.

KidsHealth raadt aan je reactie af te stemmen op de oorzaak: troost, een tussendoortje of een dutje als je kind moe, hongerig of van streek is, en de uitbarsting rustig negeren als het om aandacht gaat. De AAP raadt ook aan het over te dragen aan een andere volwassene als je eigen frustratie oploopt.

Hoe kan ik driftbuien voorkomen?

Je kunt niet elke driftbui voorkomen, maar de bronnen zijn het eens over wat ze vermindert:

• Houd rekening met aanleidingen. De AAP raadt aan een tussendoortje mee te nemen als honger een aanleiding is, en dutjes en slaap te beschermen als moeheid dat is. KidsHealth raadt aan niet te gaan winkelen als je kind moe of hongerig is. Zie peuterslaap.
• Bied kleine keuzes. Keuzes tussen twee opties waar jij tevreden mee bent (‘de rode beker of de blauwe beker?’) geven een gevoel van controle.
• Betrap je kind op goed gedrag. De AAP en KidsHealth raden allebei aan specifiek gedrag te prijzen waarvan je meer wilt zien. De tips voor positief opvoeden bij peuters van de CDC zeggen dat je meer moet reageren op gewenst gedrag dan dat je ongewenst gedrag bestraft.
• Laat zien wat wel kan. De CDC zegt dat je je kind altijd moet vertellen of laten zien wat het in plaats daarvan moet doen.
• Houd dagritmes voorspelbaar. Pregnancy, Birth and Baby raadt een vast dagritme aan, en de AAP zegt dat consequent zijn op de lange duur vermindert hoe vaak en hoe heftig driftbuien voorkomen.
• Benoem gevoelens. De NHS raadt aan dingen te zeggen als ‘Ik weet dat je boos bent over…’ om je kind te helpen emoties te herkennen. Pregnancy, Birth and Baby raadt aan woorden te leren voor sterke gevoelens.
• Kies je strijd. KidsHealth en de AAP raden aan na te denken of een verzoek er echt toe doet voordat je nee zegt, en dingen die niet mogen uit het zicht te houden.

Een duidelijke waarschuwing voor overgangsmomenten (‘nog twee keer glijden, dan naar huis’) en korte boodschappentochtjes helpen ook veel gezinnen; de NHS raadt aan boodschappen doen zo kort mogelijk te houden en je kind te laten helpen.

Hoe blijf ik rustig tijdens een driftbui?

Jouw rust is wat je kind van je leent. Pregnancy, Birth and Baby raadt aan langzaam te ademen en tot 10 te tellen, en als je merkt dat je emoties uit de hand lopen, naar een andere kamer te gaan tot je rustiger bent, zodra je kind op een veilige plek is. De AAP raadt aan een andere volwassene in te schakelen als dat kan.

Pregnancy, Birth and Baby raadt aan hulp te zoeken als je bang bent dat je je kind pijn zou kunnen doen of als je het gevoel hebt dat je geduld helemaal op is. KidsHealth raadt aan met je arts te praten als je je vaak boos of machteloos voelt wanneer je op driftbuien reageert, als je steeds toegeeft om ze te voorkomen, of als driftbuien thuis veel nare gevoelens veroorzaken. Neem voor steun contact op met je arts of een lokale jeugdgezondheidsdienst.

Wat doe ik als mijn peuter slaat of bijt?

De meeste jonge kinderen bijten, slaan of duwen op een gegeven moment. De NHS zegt dat dit niet betekent dat je kind agressief wordt als het opgroeit. De gids van KidsHealth over bijten zegt dat bijten het vaakst voorkomt tussen de eerste en tweede verjaardag en rond 3 of 4 jaar zou moeten stoppen.

1. Grijp meteen in. De AAP zegt dat je slaan, schoppen, bijten of gooien niet moet negeren; stop het meteen en maak duidelijk dat het niet oké is.
2. Wees rustig en beslist. Gebruik weinig woorden: ‘Niet bijten. Bijten doet pijn.’
3. Troost eerst het kind dat pijn heeft. Maak kapotte huid schoon met zeep en water. KidsHealth zegt dat je medische hulp moet zoeken als een beet diep is of bloedt.
4. Sla of bijt nooit terug. De NHS en KidsHealth zijn hier allebei duidelijk over.
5. Stuur bij en leer. Leer je kind, als het weer rustig is, woorden als ‘stop’ en ‘dat is van mij’, en ga door met een andere activiteit.

Gaat het bijten door, dan raadt KidsHealth een korte time-out aan, met ongeveer 1 minuut per levensjaar als richtlijn. De CDC raadt ook aan op deze leeftijd alleen heel korte time-outs te gebruiken. De NHS raadt aan te zoeken naar wat je kind misschien dwarszit, en grote gevoelens een andere uitlaatklep te geven, zoals rennen en schreeuwen in een park.

Wat is affectieve ademstilstand, en wat doe ik?

Sommige peuters houden hun adem in tijdens een driftbui, of na een schrik of een stootje. De pagina van KidsHealth over affectieve ademstilstand zegt dat het voorkomt bij gezonde kinderen van 6 maanden tot 6 jaar en het vaakst op 6–18 maanden. Kinderen doen het niet expres en kunnen het niet beheersen. Het Royal Children's Hospital Melbourne in Australië zegt dat de meeste kinderen hun eerste ademstilstand vóór 18 maanden hebben en er op hun 6e overheen gegroeid zijn.

Er zijn twee hoofdtypen:

• Blauwe ademstilstand (het vaakst, volgens het Royal Children's Hospital): je kind huilt hard, ademt uit, stopt dan met ademen en wordt blauw rond de lippen, en kan slap worden en flauwvallen.
• Bleke ademstilstand: je kind huilt misschien nauwelijks, wordt heel bleek en valt flauw, en verstijft soms even.

Het Sydney Children's Hospitals Network in Australië zegt dat een ademstilstand meestal 30–60 seconden duurt. KidsHealth en het Royal Children's Hospital zeggen dat ademstilstanden geen blijvende schade veroorzaken, en dat kinderen vanzelf weer gaan ademen.

Tijdens een ademstilstand:

1. Blijf rustig en blijf bij je kind.
2. Leg je kind op de zij op de grond, uit de buurt van harde of scherpe dingen.
3. Valt je kind flauw, kijk dan of er eten of voorwerpen in de mond zitten, maar stop je vingers of iets anders niet in de mond.
4. Schud je kind niet door elkaar; het Sydney Children's Hospitals Network waarschuwt dat dit ernstig letsel kan veroorzaken. Gooi geen water over je kind.
5. Troost je kind daarna en ga zo normaal mogelijk door, zonder de ademstilstand te belonen of te bestraffen.

KidsHealth raadt aan te proberen niet toe te geven aan driftbuien alleen om een ademstilstand te voorkomen. Het Royal Children's Hospital en KidsHealth merken op dat bloedarmoede door ijzertekort vaker voorkomt bij kinderen met ademstilstanden, en een arts kan de ijzerwaarden controleren.

Wanneer zoek ik hulp bij driftbuien of affectieve ademstilstand?

Bel nu het lokale alarmnummer als je kind:

• blauw wordt, slap wordt of flauwvalt en niet snel weer bijkomt
• blauw blijft of langer dan ongeveer een minuut niet ademt (KidsHealth)
• een aanval (stuip) heeft, of moeite heeft met ademen

Ga snel naar een arts als:

• het de eerste ademstilstand van je kind is (KidsHealth raadt medische hulp aan bij een eerste keer)
• je kind jonger is dan 6 maanden, of na een ademstilstand een tijd nodig heeft om te herstellen (Sydney Children's Hospitals Network)
• ademstilstanden heel vaak voorkomen, zoals meer dan één keer per dag of meerdere keren per week (Royal Children's Hospital)
• je kind tijdens een ademstilstand het hoofd heeft gestoten en daarna klachten heeft (Royal Children's Hospital)

Praat met je huisarts of jeugdverpleegkundige als:

• driftbuien vaker, heftiger of langer worden (KidsHealth)
• je kind zichzelf of anderen vaak pijn doet, of dingen kapotmaakt tijdens driftbuien (Pregnancy, Birth and Baby)
• driftbuien samengaan met nachtmerries, hoofdpijn of buikpijn, opnieuw in de broek plassen of poepen na zindelijkheidstraining, of voortdurend vastklampen (Pregnancy, Birth and Baby)
• driftbuien doorgaan als je kind naar school gaat (Pregnancy, Birth and Baby)
• het bijten eerder toeneemt dan afneemt, of doorgaat na ongeveer 3 of 4 jaar (KidsHealth)
• je je zorgen maakt over het gehoor, de spraak of de ontwikkeling van je kind; KidsHealth merkt op dat problemen met horen of zien en een vertraagde taalontwikkeling kunnen meespelen

De NHS zegt dat je, als je je ernstig zorgen maakt over het gedrag van je kind, met je huisarts of jeugdverpleegkundige moet praten. Voor mijlpalen in de spraak, zie eerste woordjes en mijlpalen van 12 tot 24 maanden.

Wat is handig om op te schrijven?

Een paar korte notities na elke grote driftbui (het tijdstip, wat er vlak daarvoor gebeurde, hoe lang geleden je kind voor het laatst at of sliep, en hoe lang de bui duurde) laten vaak een patroon zien waar je rekening mee kunt houden. Maak je je zorgen, dan helpen dezelfde notities je huisarts of jeugdverpleegkundige te zien hoe vaak driftbuien of ademstilstanden voorkomen en of ze veranderen.