Slaapregressie van 18 maanden: strijd bij bedtijd, tandjes en wat helpt

De ‘slaapregressie van 18 maanden’ is hoe ouders de strijd bij bedtijd, het nieuwe nachtelijke wakker worden en de onrust rond dutjes noemen die veel peuters rond 18 maanden doormaken. Het is geen diagnose, en het overkomt niet elk kind. Als het gebeurt, valt het meestal samen met echte veranderingen: een peuter die dingen op de eigen manier wil doen, een tweede golf van scheidingsangst, hoektanden, een uitbarsting van nieuwe woordjes en de overstap van twee dutjes naar één.

Wat helpt, is een mix van voorspelbaarheid en vriendelijke, duidelijke grenzen: een kort ritueel waar je peuter op kan rekenen, eenvoudige keuzes zodat je peuter wat controle voelt, regels die je van tevoren hebt bepaald, en rustige, korte reacties 's nachts.

Waarom verandert de slaap rond 18 maanden?

Zelfstandigheid

De CDC-checklist met mijlpalen voor 18 maanden beschrijft peuters die van je weglopen maar kijken of je nog in de buurt bent, lopen zonder zich vast te houden, en zonder hulp op en van een bank of stoel klimmen. Die mix van ‘ik kan het zelf’ en ‘maar blijf wel dichtbij’ laat zich bij bedtijd vaak zien als protest, tijd rekken en grenzen uittesten.

Scheidingsangst, opnieuw

Scheidingsangst houdt niet altijd op in het eerste jaar. De AAP zegt dat veel peuters rond 15 of 18 maanden moeite met afscheid nemen beginnen te laten zien, en KidsHealth zegt dat sommige kinderen het doormaken tussen 18 maanden en 2½ jaar. Het Sydney Children's Hospitals Network zegt dat het het vaakst voorkomt tussen 6 maanden en 2 jaar, en dat kinderen bij bedtijd kunnen huilen of overstuur wakker worden als ze merken dat je weg bent.

Hoektanden en kiezen

De NHS-gids over doorkomende tandjes zegt dat hoektanden, de puntige tanden tussen de zijsnijtanden en de eerste kiezen, rond 18 maanden doorkomen, na de eerste kiezen rond 12 maanden. De NHS noemt slecht slapen, een pijnlijk, rood tandvlees, een licht verhoogde temperatuur onder 38°C en meer kwijlen of kauwen als mogelijke signalen. Zie de tijdlijn van tandjes.

Woordjes en fantasie

De taal komt op gang. De CDC-checklist voor 18 maanden noemt onder meer proberen drie of meer woordjes te zeggen naast ‘mama’ of ‘papa’, en tegen 2 jaar noemt de CDC-checklist voor 2 jaar onder meer twee woordjes achter elkaar zeggen. Naarmate de fantasie groeit, merkt de gids over peuterslaap van KidsHealth op dat dromen en nachtmerries invloed kunnen gaan hebben op peuters, die ze moeilijk van de werkelijkheid kunnen onderscheiden. Pregnancy, Birth and Baby zegt ook dat peuters nachtmerries kunnen gaan krijgen.

De overstap naar één dutje

KidsHealth zegt dat de meeste peuters rond 18 maanden, of soms eerder, hun twee dutjes terugbrengen tot één middagdutje. Tijdens de overstap eindigen sommige dagen met een peuter die bij bedtijd oververmoeid is, waardoor tot rust komen moeilijker kan gaan. Zie van twee dutjes naar één.

Hoeveel slaap heeft een kind van 18 maanden nodig?

De American Academy of Sleep Medicine (AASM) raadt voor kinderen van 1 tot 2 jaar 11 tot 14 uur per 24 uur aan, dutjes meegerekend. De pagina over peuterslaap van het Sydney Children's Hospitals Network (SCHN) zegt dat dit meestal neerkomt op ongeveer 10 tot 12 uur 's nachts en 1 tot 2,5 uur aan dutjes. Voor voorbeelddagen, zie het slaapschema voor 12–18 maanden en slaap bij peuters.

Zijn het tandjes of is het de regressie van 18 maanden?

Het kan allebei zijn, want hoektanden komen in dezelfde maanden door als al het andere. Tandjes zijn waarschijnlijker als je een pijnlijk, rood tandvlees ziet en je peuter meer kauwt en kwijlt, signalen die de NHS noemt. De NHS zegt ook dat er geen bewijs is dat doorkomende tandjes diarree veroorzaken.

Een temperatuur van 38°C of hoger, of een peuter die ziek lijkt, niet wil eten en drinken, of hoest of uitslag heeft, kun je beter behandelen als mogelijke ziekte dan als tandjes. Kijk hieronder bij ‘Wanneer zoek je hulp?’.

Hoe houd je grenzen aan bij bedtijd met een kind van 18 maanden?

Peuters komen het best tot rust als ze weten wat er komt en het gevoel hebben dat ze iets te zeggen hebben.

1. Houd een kort, voorspelbaar ritueel aan. De CDC raadt vaste ritmes aan voor slapen en eten. Een paar vertrouwde stappen, zoals badje, pyjama, tandenpoetsen, een boekje en een knuffel, elke avond in dezelfde volgorde, werkt beter dan een lang ritueel dat steeds langer wordt. Zie bedtijdritueel.
2. Bied eenvoudige keuzes. De CDC raadt aan eenvoudige keuzes te geven. Bij bedtijd kan dat ‘dit boekje of dat?’ of ‘de blauwe pyjama of de gestreepte?’ zijn, niet ‘wil je naar bed?’
3. Bepaal je grenzen vóór bedtijd. KidsHealth raadt aan de regels vast te stellen en je eraan te houden, bijvoorbeeld door van tevoren te bepalen hoe vaak je water geeft.
4. Zeg warm en duidelijk welterusten. Voor peuters met zorgen rond afscheid nemen raadt de AAP een kort, vast afscheidsritueel aan. Blijven hangen of stiekem weggaan maakt het meestal moeilijker.
5. Houd controles 's nachts kort. KidsHealth merkt op dat te veel contact tijdens controles 's nachts averechts kan werken. Een paar rustige woorden, even instoppen en weer weg.
6. Breng je peuter rustig terug. Komt je peuter uit bed, dan raadt het Sydney Children's Hospitals Network aan je peuter terug naar bed te brengen en met zo min mogelijk ophef tot rust te brengen, en zegt het dat je nachtelijk wakker worden niet moet bestraffen.
7. Bied een troostvoorwerp aan. KidsHealth zegt dat een troostvoorwerp, zoals een klein knuffeltje of dekentje, peuters kan helpen zich veilig te voelen.
8. Zet schermen ruim voor bedtijd uit. KidsHealth raadt aan peuters in het uur voor bedtijd weg te houden van schermen.

Loopt bedtijd uit op een driftbui, blijf dan rustig en ga door met het ritueel; zie driftbuien bij peuters. Bij nachtmerries raadt de pagina over nachtmerries van het Sydney Children's Hospitals Network aan je kind eraan te herinneren dat het veilig is en te blijven tot je kind zich rustig voelt.

Wat als je peuter uit het ledikant klimt?

De CDC noemt op en van een bank of stoel klimmen bij 18 maanden, en sommige peuters proberen al snel ook over de rand van het ledikant te klimmen. Eruit klimmen is een veiligheidskwestie, niet alleen een slaapkwestie.

• Zet de bodem eerst lager. KidsHealth raadt aan de bodem van het ledikant in de laagste stand te zetten.
• Overweeg een bed als het klimmen doorgaat. KidsHealth stelt een peuterbed of een bed met een bedhekje voor bij een actieve klimmer. Het Sydney Children's Hospitals Network zegt dat je naar een groot bed overstapt als je kind eruit klimt, om vallen te voorkomen, en dat die overstap al vanaf 18 maanden kan, maar vaker rond 2 tot 3 jaar gebeurt.
• Ken de signalen dat het tijd is. Cleveland Clinic geeft het advies van de AAP weer om over te stappen op een bed als een kind ongeveer 89 cm (35 inches) lang is, als de rand van het ledikant staand op halve borsthoogte komt, of als je kind eruit klimt.
• Maak de kamer veilig. Een peuter in een bed kan 's nachts opstaan, dus controleer de kamer op gevaren. Zie van ledikant naar bed.

Hoe lang duurt de slaapregressie van 18 maanden?

Het artikel over slaapregressie van Cleveland Clinic zegt dat regressies meestal een week of twee duren, en merkt op dat onderzoek niet heeft aangetoond dat ze als een klok op een bepaalde leeftijd komen. Geen enkele bron geeft een betrouwbare duur voor 18 maanden. In de praktijk kan een periode langer duren als tandjes, een verandering in de dutjes en zorgen rond afscheid nemen samenvallen.

Veel gezinnen merken dat consequent zijn het meest helpt: als de regels van nacht tot nacht veranderen, blijven peuters ze vaak uittesten.

Wanneer zoek je hulp?

Deze niveaus zijn gebaseerd op de NHS-gids over dringende medische hulp voor kinderen onder de 5.

Bel nu het lokale alarmnummer als je peuter moeite heeft met ademhalen, een blauwe, grauwe, bleke of vlekkerige huid of lippen heeft, slap is, heel moeilijk of niet wakker te krijgen is, een stuip heeft, of in 12 uur niet heeft geplast.

Vraag vandaag medisch advies (huisarts of een lokale gezondheidslijn voor advies) als je peuter koorts heeft en ziek lijkt, al 24 uur overgeeft, niet drinkt, of als je denkt dat er iets niet klopt.

Praat binnenkort met je huisarts of jeugdverpleegkundige als:

• de slaap steeds onrustiger wordt, of na een paar weken niet beter is geworden
• je peuter de meeste nachten snurkt, of in de slaap naar adem hapt of snuift; de pagina over slaapapneu van het Sydney Children's Hospitals Network noemt dit signalen die het waard zijn om te laten nakijken
• nachtmerries heel vaak voorkomen of erg aangrijpend zijn
• je peuter vaardigheden kwijt is die die eerst had, of als je je zorgen maakt over de spraak of ontwikkeling van je peuter; de CDC zegt dat je er vroeg bij moet zijn

Als de strijd bij bedtijd je uitput, kun je ook contact opnemen met je arts of een lokale jeugdgezondheidsdienst. Als je gedachten hebt om jezelf of je kind iets aan te doen, bel dan nu een lokale crisislijn of het lokale alarmnummer.

Wat je bijhoudt tijdens een onrustige periode

Houd de tijden van dutjes, bedtijd, hoe lang het duurt voordat je peuter tot rust komt en waar je peuter om vroeg (water, nog een verhaaltje, jou) bij. Noteer ook tandjes, ziekte en veranderingen zoals een nieuwe groep op de opvang. Een week aantekeningen laat meestal zien of het probleem bij het dutje, het ritueel of iets anders ligt, en geeft je huisarts of jeugdverpleegkundige een duidelijk beeld.