Bé quá mệt là khi bé đã thức quá thời điểm có thể dễ dàng chìm vào giấc ngủ, và giờ đây bé đang quá hưng phấn để ngủ được. Hướng dẫn về bé hay khóc của Pregnancy, Birth and Baby cho biết bỏ lỡ "khung giờ dễ ngủ" của bé có thể dẫn đến tình trạng quá mệt, khiến bé khó dỗ ngủ hơn. Hướng dẫn về dấu hiệu mệt của tổ chức này liệt kê mắt lờ đờ, hiếu động quá mức và dễ khóc là những dấu hiệu của bé quá mệt.
Cách giúp bé gần như giống nhau ở hầu hết các độ tuổi: giảm ánh sáng và tiếng ồn, hỗ trợ dỗ bé nhiều hơn thường lệ, và cho bé ngủ giấc tiếp theo sớm hơn một chút. Việc phòng tránh chủ yếu là nhận ra các dấu hiệu mệt sớm và đáp ứng trước khi chúng chuyển thành dấu hiệu quá mệt.
Dấu hiệu của bé quá mệt là gì?
Mệt và quá mệt trông khác nhau. Bí quyết là hãy đáp ứng khi thấy các dấu hiệu ở cột thứ nhất, trước khi bé chuyển sang cột thứ hai.
| Độ tuổi | Dấu hiệu mệt sớm | Dấu hiệu quá mệt |
|---|---|---|
| Em bé | Ngáp, nhìn chằm chằm, cau mày, nắm chặt tay, dụi mắt, cử động giật cục | Mắt lờ đờ, hiếu động quá mức, dễ khóc, khóc to và dữ dội hơn |
| Trẻ mới biết đi | Ngáp, dụi mắt, nhìn vô định, bám người, mất hứng thú với đồ chơi | Đột nhiên tràn đầy năng lượng, ăn vạ, buồn bực vì những thay đổi nhỏ, chống lại việc đi ngủ |
Các dấu hiệu ở em bé được lấy từ hướng dẫn giúp bé ngủ của Pregnancy, Birth and Baby, đồ họa thông tin về dấu hiệu mệt của tổ chức này, và Cleveland Clinic, nơi cho biết bé quá mệt thường khóc to và dữ dội hơn bình thường. Các dấu hiệu ở trẻ mới biết đi được lấy từ trang về dấu hiệu trẻ mệt của Sydney Children's Hospitals Network, trong đó mô tả trẻ nhỏ quá mệt có thể đột nhiên tràn đầy năng lượng hoặc hiếu động quá mức, ăn vạ, có hành vi hung hăng trước những thay đổi nhỏ, và chống lại giấc ngủ hoặc giờ đi ngủ dù rất mệt.
Mỗi bé thể hiện sự mệt mỏi theo cách hơi khác nhau. Quan sát kỹ trong vài ngày thường giúp bạn nhận ra những dấu hiệu đầu tiên của chính bé nhà mình.
Vì sao quá mệt lại khiến bé khó ngủ hơn?
Điều này nghe có vẻ ngược đời: một bé đang rất cần ngủ lẽ ra phải ngủ nhanh hơn. Nhưng Cleveland Clinic giải thích rằng khi quá mệt, cơ thể bé tiết ra dồn dập các hormone cortisol và adrenaline, có thể khiến bé hưng phấn hơn thay vì dịu xuống.
Đó là lý do bé quá mệt có thể trông như bị kích động, ưỡn lưng, khóc dữ hơn khi bạn cố dỗ bé ngủ, hoặc ngủ thiếp đi rồi lại thức giấc ngay sau đó. Ở trẻ mới biết đi, Sydney Children's Hospitals Network liệt kê việc quá mệt trong số các yếu tố khởi phát cơn hoảng sợ ban đêm, và cho biết ác mộng cũng xảy ra thường xuyên hơn khi trẻ quá mệt.
Điều gì khiến bé quá mệt?
Sydney Children's Hospitals Network cho biết trẻ nhỏ có thể trở nên quá mệt nếu bỏ một giấc ngủ ngày, đi ngủ quá muộn hoặc ngủ không yên giấc. Trong cuộc sống hằng ngày, điều đó thường là:
- một ngày ra ngoài bận rộn, khi các giấc ngủ ngày ngắn hoặc bị bỏ qua
- có khách đến chơi, tiếng ồn hoặc một bữa tiệc khiến bé khó thư giãn
- một chuỗi giấc ngủ ngày ngắn mà cộng lại vẫn chưa đủ
- giai đoạn chuyển đổi giấc ngủ ngày, khi bé đang chuyển từ ba xuống hai giấc hoặc từ hai xuống một giấc (xem giấc ngủ ngày và các giai đoạn chuyển đổi)
- một đêm ngủ chập chờn vì mọc răng, ốm hoặc giai đoạn thoái lui giấc ngủ, tiếp theo là một ngày dài
- giờ đi ngủ cứ lùi muộn dần
Làm thế nào để dỗ bé quá mệt ngủ?
Bé quá mệt thường cần được hỗ trợ nhiều hơn bình thường. Hãy chọn cách phù hợp với độ tuổi của bé và những gì bạn biết giúp bé dịu lại.
- Tạo không gian yên tĩnh và ánh sáng dịu. Pregnancy, Birth and Baby cho biết một số bé nhạy cảm với tiếng ồn và ánh sáng và dịu lại nhanh hơn trong căn phòng tối, yên tĩnh. Những bé khác lại thích có chút âm thanh nền, như nhạc nhẹ hoặc tiếng sinh hoạt trong nhà.
- Bế và dỗ dành. Ôm bé sát vào người và nhẹ nhàng vỗ, đung đưa hoặc lắc lư, kèm giọng nói dịu dàng. Pregnancy, Birth and Baby lưu ý rằng đôi khi cách duy nhất để dỗ bé là bế bé cho đến khi bé ngủ.
- Nhanh chóng kiểm tra những điều cơ bản. Đảm bảo bé không đói, không bị ướt, không quá nóng hay quá lạnh. Một cữ bú mẹ để vỗ về hoặc một bình sữa có thể giúp ích.
- Thử thay đổi không gian. Đưa bé đi dạo bằng xe đẩy hoặc cho bé vào địu vải hay địu có thể giúp ích khi những cách khác không hiệu quả.
- Chỉ quấn chũn cho bé nhỏ. Pregnancy, Birth and Baby gợi ý quấn bé dưới 3 tháng tuổi bằng khăn quấn cotton mỏng hoặc vải xô. Hãy ngừng quấn khi bé có dấu hiệu cố gắng lật.
- Đặt bé xuống một cách an toàn khi bé đã dịu lại. Đặt bé nằm ngửa trong cũi riêng của bé. Nếu bé ngủ thiếp đi trong ghế ô tô, xe đẩy hoặc ghế rung, hãy chuyển bé sang cũi phẳng khi có thể.
- Cho bé ngủ giấc tiếp theo sớm hơn một chút. Sau một giấc ngủ ngày ngắn hoặc bị bỏ qua, hãy đưa giấc ngủ ngày tiếp theo hoặc giờ đi ngủ sớm lên thay vì chờ đến giờ thường lệ.
Hướng dẫn ngủ an toàn của Pregnancy, Birth and Baby giải thích rằng nếu bé ngủ thiếp đi ở tư thế ngồi, đầu bé có thể gục về phía trước và cằm có thể ép xuống ngực, điều này có thể làm tắc đường thở của bé. Safe to Sleep khuyên dùng bề mặt ngủ chắc, phẳng và nằm ngang, và cho biết các bề mặt nghiêng và sản phẩm có gia trọng không an toàn cho giấc ngủ.
Nếu bé thường xuyên ngủ thiếp đi trên người bạn, hãy xem ngủ ngày trên người để biết cách thực hiện an toàn và cách chuyển dần sang ngủ trong cũi.
Làm thế nào để bé không bị quá mệt?
Phòng tránh dễ hơn xử lý.
- Đáp ứng khi thấy dấu hiệu mệt sớm. Pregnancy, Birth and Baby gợi ý đặt bé xuống ngủ ngay khi bé bắt đầu có dấu hiệu mệt, vì điều này giúp bé không trở nên bứt rứt, khó chịu và dễ chìm vào giấc ngủ hơn. Cleveland Clinic cũng đưa ra lời khuyên tương tự: đặt bé xuống khi bé bắt đầu mệt, chứ không phải khi bé đã quá mệt.
- Dùng khoảng thức như một hướng dẫn tương đối. Không có cơ quan y tế nào công bố bảng khoảng thức chính thức, nhưng các khoảng thường gặp có thể giúp bạn nhận ra khi bé đã thức khá lâu. Xem khoảng thức.
- Thử nhịp ăn – chơi – ngủ. Pregnancy, Birth and Baby cho biết sau cữ ăn và thay tã, bé thường tỉnh táo và sẵn sàng chơi trước khi được đặt xuống ngủ. Xem nhịp sinh hoạt hằng ngày.
- Duy trì nếp sinh hoạt trước giờ đi ngủ ngắn gọn, dễ đoán. Tắm, đọc truyện, cữ ăn, ôm ấp hoặc hát ru giúp bé thư giãn. Xem nếp sinh hoạt trước giờ đi ngủ.
- Biết đại khái bé cần ngủ bao nhiêu. Điều này giúp bạn nhận ra một ngày bé ngủ chưa đủ.
| Độ tuổi | Tổng thời gian ngủ trong 24 giờ | Nguồn |
|---|---|---|
| Trẻ sơ sinh | Khoảng 16 đến 17 giờ, chia thành nhiều quãng ngắn | AAP |
| 4–12 tháng | 12 đến 16 giờ, bao gồm giấc ngủ ngày | AASM |
| 1–2 tuổi | 11 đến 14 giờ, bao gồm giấc ngủ ngày | AASM |
Số liệu cho trẻ sơ sinh lấy từ hướng dẫn giúp bé ngủ của AAP, trong đó cho biết trẻ sơ sinh có thể chỉ ngủ 1 hoặc 2 giờ mỗi lần. Các khoảng còn lại lấy từ American Academy of Sleep Medicine (AASM).
Cho bé đi ngủ sớm hơn có giúp bé quá mệt không?
Thường là có. Khi các giấc ngủ ngày không diễn ra như dự kiến, nhiều gia đình nhận thấy cho bé đi ngủ sớm hơn trong một hai đêm giúp bé bù lại giấc ngủ và dễ dỗ hơn. Hãy giữ nguyên nếp sinh hoạt, chỉ bắt đầu sớm hơn.
Lùi giờ đi ngủ muộn hơn với hy vọng bé sẽ "đủ mệt" thường phản tác dụng, vì đi ngủ muộn là một trong những nguyên nhân gây quá mệt mà Sydney Children's Hospitals Network đã liệt kê. Nếu việc đi ngủ sớm hơn bắt đầu khiến bé dậy rất sớm vào buổi sáng, hãy điều chỉnh từ từ. Xem thức giấc sớm vào buổi sáng.
Đó là quá mệt hay là điều gì khác?
Khóc vào giờ ngủ không phải lúc nào cũng do mệt. Pregnancy, Birth and Baby gợi ý xem xét liệu bé có đang khó chịu, đói, mệt, cần được ôm ấp hay không khỏe, và lưu ý rằng đôi khi khóc là dấu hiệu rõ ràng duy nhất cho thấy bé không khỏe. Nếu bé đột nhiên khóc mà không có lý do rõ ràng, tổ chức này gợi ý kiểm tra bé từ đầu đến chân, kể cả xem có sợi tóc nào quấn chặt quanh ngón tay hoặc ngón chân của bé không.
Trong những tháng đầu, một số bé khóc rất nhiều dù bạn làm gì đi nữa. Pregnancy, Birth and Baby cho biết bé khóc nhiều nhất vào khoảng 6 đến 8 tuần tuổi và tình trạng này thường chấm dứt khi bé được 4 tháng tuổi. Xem colic và giai đoạn khóc PURPLE và dỗ dịu bé đang khóc.
Khi nào cần tìm trợ giúp?
Các mức độ dưới đây dựa trên hướng dẫn của NHS về trợ giúp y tế khẩn cấp cho trẻ dưới 5 tuổi.
Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương ngay nếu bé:
- có tiếng khóc yếu, the thé hoặc liên tục
- khó thở, thở rất nhanh, thở rên hoặc hõm vào dưới xương sườn khi thở
- có da, môi hoặc lưỡi màu xanh tím, xám, nhợt nhạt hoặc loang lổ
- mềm rũ, rất khó đánh thức hoặc không thể đánh thức
- đang bị co giật
- dưới 3 tháng tuổi và có nhiệt độ từ 38°C (100.4°F) trở lên
Hãy tìm lời khuyên y tế ngay trong hôm nay (bác sĩ đa khoa hoặc đường dây tư vấn sức khỏe tại địa phương) nếu bé không chịu ăn, có vẻ không khỏe, hoặc tiếng khóc có vẻ khác thường và bạn lo lắng.
Hãy sớm trao đổi với bác sĩ đa khoa hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em nếu hầu như ngày nào bé cũng khó dỗ ngủ, bạn lo lắng về mức độ khóc của bé, hoặc giấc ngủ chập chờn đang khiến bạn kiệt sức.
Nếu bạn cảm thấy quá sức, Pregnancy, Birth and Baby khuyên hãy đặt bé vào cũi, bước ra ngoài và quay lại khi bạn đã bình tĩnh, hoặc nhờ một người lớn khác mà bạn tin tưởng trông bé. Đừng bao giờ lắc bé. Nếu bạn đang gặp khó khăn, hãy liên hệ bác sĩ của bạn hoặc dịch vụ sức khỏe trẻ em tại địa phương hoặc dịch vụ sức khỏe tâm thần chu sinh tại địa phương. Nếu bạn có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc bé, hãy gọi đường dây hỗ trợ khủng hoảng tại địa phương hoặc số điện thoại cấp cứu tại địa phương ngay.
Những điều nên ghi lại để nhận ra quy luật quá mệt
Hãy ghi lại giờ bé thức giấc, các giấc ngủ ngày kéo dài bao lâu và lúc bạn thấy dấu hiệu mệt đầu tiên, cùng với việc giờ đi ngủ diễn ra thế nào. Sau vài ngày, bạn có thể thấy một quy luật, chẳng hạn bé khó ngủ vào giờ đi ngủ sau một giấc ngủ ngày buổi chiều ngắn. Những ghi chép này giúp bạn dễ điều chỉnh giấc ngủ ngày hoặc giờ đi ngủ hơn, và hữu ích để chia sẻ với bác sĩ đa khoa hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em.
