Khoảng thức là thời gian bé thức giữa giấc ngủ này và giấc ngủ tiếp theo. Theo hướng dẫn về khoảng thức của Cleveland Clinic, các khoảng thường được dùng tăng dần từ khoảng 0.5–1 tiếng trong tháng đầu lên khoảng 2–4 tiếng lúc 5–7 tháng tuổi và 3–6 tiếng lúc 10–12 tháng tuổi. Không có cơ quan y tế công cộng nào công bố những con số này, vì vậy hãy xem chúng như một quy ước thực tế, không phải hướng dẫn lâm sàng. Tín hiệu đáng tin cậy nhất vẫn là chính bé: hãy dùng khoảng tham khảo để biết khi nào bắt đầu để ý, rồi để các dấu hiệu buồn ngủ quyết định.
Khoảng thức là gì?
Cleveland Clinic mô tả khoảng thức một cách đơn giản là "khoảng thời gian bé thức giữa các giấc ngủ ngày". Khoảng thức bắt đầu khi bé thức giấc và kết thúc khi bé ngủ lại, vì vậy nó bao gồm cữ ăn, thay tã, ôm ấp, chơi đùa và quãng thư giãn trước khi ngủ.
Ý tưởng này hữu ích vì bé chỉ có thể thức thoải mái trong một khoảng thời gian nhất định, và giới hạn đó tăng dần theo độ tuổi. Đặt bé xuống quá sớm thì bé có thể chưa đủ buồn ngủ để vào giấc. Để quá lâu thì bé có thể rơi vào trạng thái quá mệt, điều thường khiến việc dỗ ngủ khó hơn chứ không dễ hơn.
Khoảng thức nên kéo dài bao lâu ở mỗi độ tuổi?
Hai nhà xuất bản thông tin sức khỏe đưa ra bảng theo độ tuổi: Cleveland Clinic và Sleep Foundation. Hai bảng có phần trùng nhau nhưng không khớp hẳn, một lời nhắc hữu ích rằng những con số này lỏng lẻo đến mức nào.
| Độ tuổi | Cleveland Clinic | Sleep Foundation |
|---|---|---|
| 0–1 tháng | 0.5–1 h | 0.5–1.5 h |
| 1–3 tháng | 1–2 h | 1–3 h (1–4 tháng) |
| 3–4 tháng | 1.25–2.5 h | 1–3 h (1–4 tháng) |
| 5–7 tháng | 2–4 h | 1.5–4.5 h |
| 7–10 tháng | 2.5–4.5 h | 1.5–6 h |
| 10–12 tháng | 3–6 h | 3–7.5 h |
| 12–18 tháng | Không đưa ra | Không đưa ra |
| 18 tháng–3 tuổi | Không đưa ra | Giấc ngủ ngày kết thúc 3–4.5 h trước giờ đi ngủ (2 tuổi) |
Cả hai bảng đều không có hàng cho 4–5 tháng, vì vậy với bé ở khoảng trống đó, hãy xem cả hai hàng liền kề. Sleep Foundation mô tả 30–90 phút là khoảng thức bình thường của trẻ sơ sinh và cho biết không cần cố kéo dài khoảng thức của trẻ sơ sinh để bé ngủ lâu hơn.
Còn trẻ chập chững thì sao?
Cả hai bảng đều dừng ở 12 tháng tuổi. Khi trẻ chập chững chỉ còn một hoặc hai giấc ngủ ngày, thời điểm ngủ ngày quan trọng hơn việc đếm thời gian thức. Hướng dẫn về giấc ngủ ngày của trẻ 2 tuổi của Sleep Foundation gợi ý giấc ngủ ngày kết thúc ít nhất 3–4.5 tiếng trước giờ đi ngủ, và ngày mẫu của họ bắt đầu giấc ngủ ngày sau bữa trưa, vào khoảng 12:30–1 giờ chiều. Xem lịch ngủ 12–18 tháng và giấc ngủ của trẻ chập chững.
Để biết khoảng thức kết hợp thế nào với tổng thời gian ngủ và số giấc ngủ ngày ở mỗi độ tuổi, xem lịch ngủ của bé theo độ tuổi.
Dấu hiệu bé buồn ngủ và dấu hiệu bé quá mệt là gì?
Các dấu hiệu buồn ngủ thay đổi khi bé lớn lên. Better Health Channel liệt kê các dấu hiệu này theo độ tuổi:
| Độ tuổi | Dấu hiệu buồn ngủ thường gặp |
|---|---|
| Trẻ sơ sinh | Nhìn chằm chằm vô định, cử động giật cục đột ngột, nắm chặt tay, cau mày, ngáp, cáu kỉnh hoặc khóc |
| Bé lớn hơn | Mất hứng thú với đồ chơi, quấy khóc, ngáp, đeo bám, dụi mắt, thay đổi mức độ hoạt động |
| Trẻ chập chững | Cử động vụng về hơn, làm việc gì cũng lâu hơn, cáu kỉnh, căng thẳng về cảm xúc |
Danh sách dấu hiệu buồn ngủ của Cleveland Clinic bổ sung thêm mí mắt sụp xuống, nhíu mày, nhìn xa xăm, kéo tai, mút ngón tay, ưỡn lưng, và quay đi khỏi các kích thích như bình sữa, ngực mẹ, âm thanh hoặc ánh sáng. Bé cũng thường đeo bám hơn khi càng buồn ngủ.
Dấu hiệu bé có thể đang quá mệt
Cleveland Clinic giải thích rằng ở bé quá mệt, các hormone cortisol và adrenaline tăng vọt, điều này "có thể khiến bé bị kích thích thay vì dịu xuống". Những dấu hiệu cần để ý:
- khóc to và dữ dội hơn bình thường, thay vì chỉ rên rỉ khe khẽ
- có vẻ hưng phấn hoặc phấn khích quá mức vào lúc bạn nghĩ bé đang dịu dần để chuẩn bị ngủ
- khó dỗ ngủ hơn bình thường
Mỗi bé có một tổ hợp dấu hiệu riêng, và không phải bé nào cũng có mọi dấu hiệu. Nếu bạn nhận ra dấu hiệu sớm nhất của bé, đó chính là dấu hiệu nên dựa vào để hành động. Đọc thêm trong bé quá mệt.
Làm sao dùng khoảng thức mà không phải canh đồng hồ?
Hãy xem khoảng thức như một lời báo trước, không phải đồng hồ đếm ngược. Cleveland Clinic gợi ý để ý các tín hiệu của bé để cảm nhận khi nào khoảng thức của bé sắp chạm giới hạn, và Sleep Foundation gợi ý đặt bé xuống vài phút trước khi bé trở nên mệt quá mức.
- Ghi nhận lúc bé thức giấc. Đó là lúc khoảng thức bắt đầu.
- Tra khoảng tham khảo theo độ tuổi của bé, và dùng mức thấp của khoảng làm thời điểm bắt đầu để ý kỹ.
- Hành động ngay khi thấy dấu hiệu buồn ngủ đầu tiên. Bắt đầu một quãng thư giãn ngắn (giảm ánh sáng trong phòng, thay tã, ôm ấp, hát một bài) và đặt bé nằm ngửa trong cũi hoặc nôi.
- Nếu dấu hiệu xuất hiện sớm, hãy cho bé ngủ sớm. Bé đã buồn ngủ trước khi hết khoảng thức là đang cho bạn biết hôm nay bé cần gì.
- Nếu không thấy dấu hiệu nào nhưng đã quá khoảng tham khảo khá lâu, hãy vẫn cho bé một quãng thư giãn nhẹ nhàng và cơ hội để ngủ. Một số bé giấu cơn buồn ngủ rất giỏi.
- Điều chỉnh qua vài ngày, không phải một ngày. Sleep Foundation gợi ý nếu bé thường có dấu hiệu buồn ngủ vào một thời điểm nhất định, hãy bắt đầu đặt bé xuống sớm hơn vài phút.
Khoảng thức không bao giờ có nghĩa là hoãn cữ ăn. Hãy cho bé ăn khi bé đói, rồi mới tính đến giấc ngủ. Xem tín hiệu đói và xây dựng nhịp sinh hoạt hằng ngày.
Khoảng thức đầu tiên trong ngày có phải là ngắn nhất không?
Nhiều gia đình nhận thấy bé sẵn sàng cho giấc ngủ ngày đầu tiên sớm hơn so với các giấc sau, và quãng thức trước giờ đi ngủ là dài nhất trong ngày. Cả Cleveland Clinic lẫn Sleep Foundation đều không đưa ra con số riêng cho từng khoảng thức, vì vậy hãy xem đây là một xu hướng để quan sát chứ không phải quy tắc.
Với trẻ chập chững, lời khuyên của Sleep Foundation về việc kết thúc giấc ngủ ngày ít nhất 3–4.5 tiếng trước giờ đi ngủ đúng là khiến quãng thức cuối cùng trong ngày dài nhất. Sleep Foundation cũng lưu ý rằng giấc ngủ ngày dài vào cuối buổi chiều có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ ban đêm. Nếu giờ đi ngủ đã trở thành cuộc giằng co, một giấc ngủ ngày cuối dài hoặc muộn là một trong những điều đầu tiên nên xem lại.
Nếu bé không chịu ngủ ngày, ngủ ngày ngắn hoặc thức dậy sớm thì sao?
Không chịu ngủ ngày
Bé phản đối mỗi lần ngủ ngày có thể là chưa đủ buồn ngủ, hoặc đã quá mệt. Hãy để ý các dấu hiệu vào khoảng thời gian bạn đặt bé xuống: hoàn toàn không có dấu hiệu nào thì nên thử muộn hơn một chút, còn khóc dữ dội thì nên thử sớm hơn một chút. Ngày nào cũng chống lại cùng một giấc ngủ ngày cũng có thể là dấu hiệu sắp chuyển đổi giấc ngủ ngày; xem chuyển từ ba xuống hai giấc ngủ ngày và chuyển từ hai xuống một giấc ngủ ngày.
Giấc ngủ ngày ngắn
Hướng dẫn của Sleep Foundation về những thay đổi lúc 4 tháng liệt kê giấc ngủ ngày ngắn hơn là một trong những dấu hiệu thường gặp của giai đoạn đó. Sau một giấc ngủ ngày ngắn, nhiều bé cần khoảng thức tiếp theo ngắn hơn, vì vậy hãy bắt đầu để ý dấu hiệu sớm hơn. Xem giấc ngủ ngày ngắn để biết những cách có thể thử.
Thức dậy sớm
Thức dậy sớm có thể liên quan đến giờ giấc của ngày hôm trước: một khoảng thức cuối rất dài, một giấc ngủ ngày rất muộn, hoặc bé quá mệt lúc đi ngủ. Hãy xử lý những lần thức giấc trước giờ bắt đầu ngày thường lệ giống như những lần thức giấc ban đêm, với ánh sáng mờ và giọng nói nhỏ nhẹ, như NHS gợi ý cho việc chăm sóc ban đêm. Xem thức giấc quá sớm vào buổi sáng.
Khi khoảng thức đột nhiên thay đổi
NHS lưu ý rằng giai đoạn tăng trưởng nhanh, mọc răng và ốm đều có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ. Trong những ngày đó, hãy theo tín hiệu của bé thay vì bảng tham khảo, rồi quay lại nếp thường lệ khi bé đã khỏe.
Khoảng thức áp dụng thế nào với bé sinh non?
Hãy dùng tuổi hiệu chỉnh của bé, tức là tuổi tính từ khi sinh trừ đi số tuần bé sinh sớm. Hướng dẫn về tuổi hiệu chỉnh của AAP đưa ra ví dụ một bé sinh sớm 8 tuần, khi được 4 tháng tuổi thì có tuổi hiệu chỉnh là 2 tháng, và gợi ý dùng tuổi hiệu chỉnh trong 2 năm đầu. Vì vậy, khoảng thức của bé đó nhiều khả năng sẽ giống với bé 2 tháng tuổi hơn.
Sleep Foundation cho biết bé sinh non thường cần ngủ nhiều hơn cả bé sinh đủ tháng, và lúc đầu giấc ngủ nông hơn và ít đều đặn hơn. Đội ngũ chăm sóc của bé có thể cho bạn biết điều gì có thể xảy ra với bé, đặc biệt nếu bé đã phải nằm viện lâu.
Khi nào nên tìm trợ giúp về giấc ngủ của bé?
- Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương ngay nếu bé mềm nhũn, khó đánh thức hoặc không thể đánh thức, buồn ngủ hơn nhiều so với bình thường và không chịu ăn, đang khó thở, hoặc có da, môi hoặc lưỡi xanh, xám, tái nhợt hoặc lốm đốm. Đây là những dấu hiệu trong danh sách các dấu hiệu cần trợ giúp khẩn cấp của NHS.
- Đưa bé đi khám bác sĩ trong hôm nay (hoặc gọi đường dây tư vấn sức khỏe tại địa phương) nếu bé ăn ít hơn nhiều so với bình thường, có ít tã ướt hơn bình thường, hoặc có vẻ không khỏe.
- Nhắc đến điều này trong lần khám tiếp theo với bác sĩ đa khoa hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em của bạn nếu bé hiếm khi có vẻ thức được hết những khoảng thức ngắn ở trên, không bao giờ có vẻ buồn ngủ, hoặc khó khăn về giấc ngủ đi kèm với lo lắng về việc ăn uống hoặc tăng cân.
Nên ghi lại những gì trong nhật ký giấc ngủ?
Trong vài ngày, hãy ghi lại thời điểm mỗi giấc ngủ bắt đầu và kết thúc, cùng dấu hiệu buồn ngủ đầu tiên bạn nhận thấy trước giấc ngủ đó. Sau một tuần, bạn thường sẽ thấy khoảng thức thực tế của bé, điều quan trọng hơn bất kỳ bảng tham khảo nào. Nhật ký cũng giúp bác sĩ đa khoa hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em nhanh chóng nhận ra xu hướng.
