ทารกส่วนใหญ่เริ่มมีฟันขึ้นเมื่ออายุประมาณ 6 เดือน แม้บางคนจะเริ่มก่อนหรือหลังจากนั้น ฟันซี่ใหม่อาจทำให้เหงือกแดงและเจ็บ น้ำลายไหลมากขึ้น ชอบกัดเคี้ยว แก้มแดงข้างหนึ่ง และลูกงอแงและนอนหลับไม่ค่อยสนิทไปหนึ่งหรือสองวัน ฟันบางซี่ก็ขึ้นมาโดยไม่มีอาการอะไรเลย การกดด้วยของเย็น การนวดเหงือกเบาๆ และการปลอบโยน เป็นขั้นตอนแรกที่ปลอดภัยที่สุด

ฟันขึ้นอาจทำให้อุณหภูมิของลูกสูงขึ้นเล็กน้อย แต่ไม่ถึง 38°C ขึ้นไป ไข้ ท้องเสีย หรือลูกที่ดูไม่สบาย ต้องถือว่าอาจเป็นอาการป่วย คู่มือนี้ครอบคลุมสัญญาณ วิธีบรรเทา ผลิตภัณฑ์ที่ควรเลี่ยง และเมื่อไรควรขอความช่วยเหลือ สำหรับลำดับการขึ้นของฟันและการแปรงฟันตามวัย ดูลำดับเวลาฟันขึ้น

ทารกเริ่มมีฟันขึ้นเมื่อไร?

NHS ระบุว่าทารกส่วนใหญ่เริ่มมีฟันขึ้นเมื่ออายุประมาณ 6 เดือน และบางคนเกิดมาพร้อมฟันหนึ่งซี่ Sydney Children's Hospitals Network (SCHN) ระบุว่าโดยทั่วไปฟันจะเริ่มขึ้นในช่วงอายุ 3 ถึง 12 เดือน

Better Health Channel ระบุว่าฟันหน้าล่างมักขึ้นก่อน และเด็กส่วนใหญ่มีฟันน้ำนมครบ 20 ซี่เมื่ออายุประมาณ 3 ปี นั่นหมายความว่าช่วงฟันขึ้นจะมาๆ หายๆ ตลอดราวสองปี ไม่ใช่ช่วงเดียวต่อเนื่อง

สัญญาณของฟันขึ้นมีอะไรบ้าง?

NHS ระบุสัญญาณที่อาจพบได้ดังนี้:

  • เหงือกแดงและเจ็บบริเวณที่ฟันกำลังขึ้น
  • อุณหภูมิสูงขึ้นเล็กน้อยแต่ต่ำกว่า 38°C
  • แก้มแดงข้างหนึ่ง หรือมีผื่นที่ใบหน้า
  • ขยี้หรือถูหู
  • น้ำลายไหลมากกว่าปกติ
  • กัดแทะและเคี้ยวสิ่งของ
  • งอแงกว่าปกติ หรือนอนหลับไม่ค่อยสนิท

Better Health Channel ระบุว่าอาการฟันขึ้นมักเป็นอยู่ประมาณ 48 ชั่วโมง และยังอธิบายถึงถุงน้ำจากฟันขึ้น (eruption cyst) ซึ่งเป็นตุ่มสีน้ำเงินอมเทาบนเหงือกที่มักหายไปเมื่อฟันขึ้นพ้นเหงือกแล้ว

ฟันขึ้นหรือไม่สบาย?

ฟันขึ้นเป็นคำอธิบายที่พบบ่อยเมื่อลูกหงุดหงิดงอแง แต่ฟันขึ้นไม่ได้ทำให้มีไข้สูงหรือทำให้ลูกป่วยหนัก ใช้ตารางนี้เป็นแนวทาง:

สิ่งที่คุณสังเกตเห็น ฟันขึ้นหรือไม่? สิ่งที่ควรทำ
เหงือกเจ็บ น้ำลายไหล ชอบกัดเคี้ยว งอแง น่าจะใช่ ปลอบโยนและใช้วิธีบรรเทาด้านล่าง
อุณหภูมิสูงขึ้นเล็กน้อย ต่ำกว่า 38°C อาจใช่ ปลอบโยน และคอยสังเกตไว้
อุณหภูมิตั้งแต่ 38°C ขึ้นไป ไม่ใช่ ถือว่าอาจเป็นการติดเชื้อ
ท้องเสีย อาเจียน หรือน้ำมูกไหล ไม่น่าใช่ แหล่งข้อมูลเห็นต่างกัน คอยสังเกตภาวะขาดน้ำและอาการป่วย
อาการเป็นนานกว่าประมาณ 48 ชั่วโมง ตรวจหาสาเหตุอื่น พบแพทย์เวชปฏิบัติทั่วไป (GP) ที่ดูแลคุณ
ตัวอ่อนปวกเปียก ปลุกให้ตื่นยาก หายใจลำบาก ไม่ใช่ โทร หมายเลขฉุกเฉินในพื้นที่ของคุณ

Royal Children's Hospital Melbourne (RCH) ระบุว่าฟันขึ้นอาจทำให้อุณหภูมิสูงได้ถึง 38°C แต่อุณหภูมิที่สูงกว่านั้นไม่ได้เกิดจากฟันขึ้น และลูกน่าจะมีการติดเชื้อ

แหล่งข้อมูลมีความเห็นไม่ตรงกันเรื่องอาการอื่นๆ NHS ระบุว่าไม่มีหลักฐานว่าฟันขึ้นทำให้ท้องเสีย และ SCHN ระบุว่าฟันขึ้นไม่ควรทำให้ไข้สูงหรือท้องเสีย ส่วน Better Health Channel ระบุว่าน้ำมูกไหลและท้องเสียเป็นอาการที่เกี่ยวข้องกับฟันขึ้น และแนะนำให้พบแพทย์หากอาการเป็นนานกว่าประมาณ 48 ชั่วโมง เพื่อตรวจหาสาเหตุ เช่น หูอักเสบติดเชื้อ

วิธีที่ปลอดภัยที่สุดคืออย่าเหมาว่าท้องเสีย อาเจียน หรือไข้เกิดจากฟันขึ้น ดูไข้ในทารก สำหรับเกณฑ์อุณหภูมิตามวัย

อะไรช่วยลูกที่ฟันกำลังขึ้นได้บ้าง?

เริ่มจากวิธีที่ง่ายที่สุด:

  1. ยางกัดแบบแข็งที่แช่เย็นในตู้เย็น เคล็ดลับเรื่องฟันขึ้นของ NHS ระบุว่ายางกัดบางชนิดแช่เย็นในตู้เย็นได้ แต่ห้ามใส่ในช่องแช่แข็ง เพราะยางกัดที่แข็งตัวอาจทำให้เหงือกบาดเจ็บ US FDA แนะนำยางกัดแบบแข็งที่ไม่มีของเหลวอยู่ข้างใน
  2. นวดเหงือกเบาๆ ใช้นิ้วที่สะอาด หรือผ้านุ่มชุบน้ำ ถูเหงือกที่เจ็บเบาๆ ตามที่ NHS และ Better Health Channel แนะนำ SCHN ยังแนะนำให้ใช้ผ้าชุบน้ำแช่เย็นให้ลูกเคี้ยว
  3. ปลอบโยนและเบี่ยงเบนความสนใจ NHS ระบุว่าการกอดและการเล่นช่วยให้ลูกลืมอาการเจ็บเหงือกได้
  4. เช็ดน้ำลาย การเช็ดหน้าลูกเบาๆ อาจช่วยป้องกันผื่นจากน้ำลายได้ ตามที่ NHS ระบุ
  5. อยู่ใกล้ๆ FDA แนะนำให้ดูแลใกล้ชิดขณะที่ลูกใช้ยางกัด เพื่อป้องกันการสำลัก

ข้อควรรู้ในทางปฏิบัติบางประการ:

  • ตรวจดูวิธีดูแลรักษาก่อนทำความสะอาดยางกัด Better Health Channel ระบุว่าไม่ควรฆ่าเชื้อยางกัดพลาสติกในน้ำเดือดหรือเครื่องล้างจาน เว้นแต่ผู้ผลิตระบุว่าทำได้
  • หลีกเลี่ยงอาหารหวานสำหรับเด็กฟันขึ้น NHS ระบุว่าขนมปังกรอบสำหรับเด็ก (rusk) เกือบทั้งหมดมีน้ำตาลอยู่บ้าง ซึ่งอาจทำร้ายฟันที่เพิ่งขึ้น
  • ลูกอาจตื่นกลางคืนบ่อยขึ้นสักสองสามวัน คู่มือการตื่นกลางคืนของเรามีวิธีกล่อมให้ลูกสงบที่ยังคงทำตามหลักการนอนอย่างปลอดภัย

ให้ยาบรรเทาปวดลูกในช่วงฟันขึ้นได้หรือไม่?

หากลูกเจ็บปวดอย่างชัดเจน เภสัชกรหรือแพทย์เวชปฏิบัติทั่วไป (GP) สามารถแนะนำได้ว่าพาราเซตามอลหรือไอบูโพรเฟนเหมาะกับลูกหรือไม่ NHS แนะนำให้ใช้ผลิตภัณฑ์ที่ไม่มีน้ำตาล และกำหนดเกณฑ์อายุดังนี้:

  • ให้พาราเซตามอลได้ตั้งแต่อายุ 2 เดือน
  • ให้ไอบูโพรเฟนได้ตั้งแต่อายุ 3 เดือน ไม่ใช้สำหรับทารกที่อายุน้อยกว่านั้น
  • เด็กอายุต่ำกว่า 16 ปีไม่ควรได้รับแอสไพริน

ใช้ขนาดยาตามฉลากผลิตภัณฑ์สำหรับอายุและน้ำหนักของลูกเสมอ หรือสอบถามเภสัชกร จดขนาดยาและเวลาทุกครั้ง โดยเฉพาะหากมีผู้ดูแลมากกว่าหนึ่งคนที่ให้ยา หากลูกต้องใช้ยาบรรเทาปวดนานกว่าหนึ่งหรือสองวัน ให้ปรึกษาแพทย์เวชปฏิบัติทั่วไป (GP) ที่ดูแลคุณเพื่อตรวจหาสาเหตุอื่น

ควรหลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์สำหรับฟันขึ้นชนิดใด?

ผลิตภัณฑ์ เหตุผลที่ควรหลีกเลี่ยง แหล่งข้อมูล
สร้อยคออำพันและเครื่องประดับสำหรับฟันขึ้น มีการเสียชีวิตและการบาดเจ็บร้ายแรงจากการรัดคอและการสำลัก FDA, Better Health, SCHN
เจลทาเหงือกสำหรับฟันขึ้น มีหลักฐานน้อยว่าได้ผล ส่วนผสมอาจเป็นอันตรายต่อทารก NHS, Better Health, SCHN, FDA
ผลิตภัณฑ์โฮมีโอพาธีสำหรับฟันขึ้น ไม่แนะนำ NHS, FDA
น้ำผึ้งหรือแอลกอฮอล์ทาเหงือกหรือจุกหลอก ไม่ปลอดภัยสำหรับทารก SCHN
ยางกัดแช่แข็ง อาจทำให้เหงือกบาดเจ็บ NHS, FDA

เจลทาเหงือกสำหรับฟันขึ้น Better Health Channel ระบุว่าเจลทาเหงือกสำหรับฟันขึ้นที่พบบ่อยในออสเตรเลียมีส่วนผสมของโคลีนซาลิไซเลต ซึ่งเป็นสารที่เกี่ยวข้องกับแอสไพริน และยังระบุว่าเจลที่มีสารทำให้ชาตวงปริมาณได้ยาก จึงอาจได้รับในขนาดที่เป็นพิษได้ และงานวิจัยชี้ว่าเจลอาจไม่ช่วยบรรเทาอาการเจ็บจากฟันขึ้น SCHN ไม่แนะนำให้ใช้เจลหรือยาเม็ดสำหรับฟันขึ้น เว้นแต่แพทย์แนะนำ FDA ระบุว่าไม่ควรใช้ผลิตภัณฑ์ที่มีเบนโซเคนและลิโดเคนเพื่อบรรเทาอาการเจ็บจากฟันขึ้น และ NHS ระบุว่าเจลบรรเทาอาการเจ็บในช่องปากทั่วไปไม่เหมาะสำหรับเด็ก

สร้อยคออำพัน FDA รายงานการเสียชีวิตและการบาดเจ็บร้ายแรงจากเครื่องประดับสำหรับฟันขึ้น เช่น สร้อยคออำพัน Better Health Channel ระบุว่าหน่วยงานกำกับดูแลด้านผู้บริโภคของออสเตรเลียได้เตือนถึงอันตรายจากการสำลักและการรัดคอ ห้ามผูกสิ่งใดไว้รอบคอลูก

เมื่อไรควรขอความช่วยเหลือสำหรับลูกที่ฟันกำลังขึ้น?

ระดับความเร่งด่วนเหล่านี้ตรงกับคู่มือเมื่อไรควรโทรหาแพทย์ของเรา

โทร หมายเลขฉุกเฉินในพื้นที่ของคุณ ทันทีหากลูก:

  • ตัวอ่อนปวกเปียก ง่วงซึมมาก หรือปลุกให้ตื่นยาก
  • หายใจลำบาก หรือผิว ริมฝีปาก หรือลิ้นเป็นสีเขียว เทา หรือเป็นจ้ำ
  • มีผื่นที่ไม่จางลงเมื่อคุณกดแก้วลงบนผื่น
  • มีอาการชัก
  • ไม่มีผ้าอ้อมเปียกเลยนาน 12 ชั่วโมง
  • อายุต่ำกว่า 3 เดือนและมีอุณหภูมิตั้งแต่ 38°C ขึ้นไป
  • อายุ 3 ถึง 6 เดือนและมีอุณหภูมิตั้งแต่ 39°C ขึ้นไป

รายการเหล่านี้มาจากคู่มือขอความช่วยเหลือเร่งด่วนของ NHS

ขอความช่วยเหลือทางการแพทย์ภายในวันนี้หากลูก:

ปรึกษาแพทย์เวชปฏิบัติทั่วไป (GP) พยาบาลสุขภาพเด็ก หรือทันตแพทย์ที่ดูแลคุณ หาก:

  • อาการฟันขึ้นเป็นนานกว่าประมาณ 48 ชั่วโมง
  • คุณไม่แน่ใจว่าก้อนบนเหงือกเป็นฟันหรือเป็นอย่างอื่น
  • คุณมีคำถามว่าฟันควรขึ้นเมื่อไร (ดูลำดับเวลาฟันขึ้น)

ช่วงที่ฟันกำลังขึ้นควรจดบันทึกอะไรไว้บ้าง?

จดวันที่คุณเห็นฟันครั้งแรก ค่าอุณหภูมิที่วัดได้พร้อมเวลา ขนาดยาที่ให้ และการกินกับการนอนที่เปลี่ยนไป หากอาการยังคงอยู่เกินสองสามวัน หรือเริ่มมีไข้ บันทึกนี้จะช่วยให้แพทย์เวชปฏิบัติทั่วไป (GP) ที่ดูแลคุณหาสาเหตุอื่นได้