Eczeem bij baby's: kenmerken, dagelijkse huidverzorging, triggers en wanneer je hulp zoekt

Atopisch eczeem (ook wel atopische dermatitis genoemd) is een veelvoorkomende huidaandoening die de huid droog, jeukend en ontstoken maakt. Volgens de eczeem-FAQ van het Australische ASCIA komt het voor bij ongeveer 20% van de kinderen onder de 2 jaar en begint het meestal in de eerste 6 levensmaanden. Het is niet besmettelijk, het komt en gaat in opvlammingen, en bij veel kinderen wordt het beter naarmate ze ouder worden: volgens ASCIA verbetert eczeem dat in de babytijd begint meestal flink tussen 2 en 5 jaar, en volgens de AAP begint het bij sommige kinderen tegen de leeftijd van 4 jaar te verdwijnen.

Er is geen genezing, maar dagelijkse verzorging maakt echt verschil: minstens twee keer per dag een eenvoudige vette crème, een zeepvervanger in plaats van zeep, en je baby koel houden. Corticosteroïdcrèmes, gebruikt zoals een arts aangeeft, kalmeren opvlammingen op een veilige manier. Deze gids gaat over hoe eczeem eruitziet op verschillende huidskleuren, triggers, dagelijkse verzorging, corticosteroïdcrèmes, natte omslagen, voedselallergie, slaap, en de tekenen van geïnfecteerd eczeem waarvoor je dezelfde dag een arts nodig hebt.

Hoe ziet eczeem eruit bij een baby?

Volgens de NHS-pagina over atopisch eczeem kan eczeem de huid jeukend, droog, gebarsten, korstig, schilferig of verdikt maken, en kunnen er blaasjes ontstaan of kan het bloeden. Omdat het jeukt, wrijven baby's soms met hun gezicht tegen jou of tegen het hoeslaken van hun bedje, of ze wriemelen en krabben.

Waar het zich laat zien, verandert met de leeftijd:

Volgens de eczeempagina van de AAP begint eczeem bij baby's meestal op de hoofdhuid en het gezicht en ontstaat het meestal niet in het luiergebied. Het Royal Children's Hospital Melbourne in Australië zegt dat eczeem meestal begint voordat een kind één jaar is, en dat het bij peuters naar de huidplooien verschuift. De NICE-richtlijn merkt op dat het bij kinderen van 18 maanden of jonger vaak te zien is op de wangen en de buitenkant van de ledematen.

Hoe ziet eczeem eruit op een bruine of zwarte huid?

Roodheid kan moeilijk te zien zijn op een donkere huid. Volgens de NHS kan eczeem er rood, wit, paars of grijs uitzien, of lichter of donkerder dan de huid eromheen, afhankelijk van de huidskleur. De foto's van de NHS van eczeem op een donkerbruine huid laten grijze, witte, droge plekken zien, en gebieden die zowel donkerder als lichter zijn dan de omliggende huid, met een gebarsten, verdikte structuur.

NICE zegt dat eczeem bij Aziatische, Zwart-Caribische en Zwart-Afrikaanse kinderen de buitenkant van de armen en benen kan treffen in plaats van de plooien, en dat ronde (discoïde) plekken of patronen rond de haarzakjes vaker kunnen voorkomen. NICE zegt ook dat eczeem de huid tijdelijk lichter of donkerder kan maken. Volgens de AAP wordt deze verkleuring na verloop van tijd meestal weer normaal zodra een opvlamming geneest.

Kijk bij elke huidskleur niet alleen, maar voel ook: ruwe, droge of verdikte plekken, en een baby die steeds krabt of wrijft, zijn nuttige aanwijzingen.

Is het eczeem of een andere uitslag?

Volgens de AAP ontstaat eczeem meestal niet in het luiergebied, dus uitslag alleen op de plekken waar de luier de huid raakt, is eerder luieruitslag. Schilferige plekken op de hoofdhuid kunnen berg zijn, waarover een aparte gids bestaat. Huiduitslag bij pasgeborenen gaat over de vele onschuldige plekjes van de eerste weken. De NHS raadt aan naar de huisarts te gaan als je denkt dat je baby eczeem heeft.

Wat veroorzaakt eczeem, en wat lokt een opvlamming uit?

Volgens de AAP wordt eczeem veroorzaakt door problemen met de huidbarrière, die daardoor water niet goed vasthoudt en irriterende stoffen niet goed buitenhoudt, en spelen zowel genen als omgeving een rol. De NHS zegt dat een baby er eerder last van krijgt als een ouder eczeem heeft, of als een naast familielid astma of hooikoorts heeft.

De korte feiten over eczeem van het Australische ASCIA zeggen dat er meestal niet één enkele trigger is voor een opvlamming. Veelvoorkomende triggers die de NHS, het RCH, ASCIA en de AAP noemen, zijn onder meer:

• Warmte. Volgens het RCH is oververhitting door kleding, beddengoed of kachels de meest voorkomende trigger.
• Droge huid en temperatuurwisselingen.
• Zeep, badschuim, wasmiddelen en antiseptische reinigingsmiddelen.
• Wol, acryl en andere ruwe of synthetische stoffen.
• Kwijl, spenen en eten rond de mond.
• Huisstofmijt, pollen en haren van huisdieren.
• Infecties, waaronder virusinfecties en huidinfecties.
• Parfum en tabaksrook (AAP).
• Zand, zitten op tapijt of gras, en gechloreerde zwembaden (ASCIA).

Voor kwijl en knoeierige maaltijden raadt het RCH aan om vóór het eten een dikke vette crème of beschermende zalf rond de mond aan te brengen, en na het eten de mond af te vegen met een zacht, nat doekje en opnieuw in te smeren. De NHS-pagina over emollientia raadt ook aan de handjes en wangen van een baby vóór de maaltijd te beschermen met een emolliens.

Hoe verzorg ik het eczeem van mijn baby elke dag?

Dagelijkse verzorging helpt de huidbarrière te herstellen. Volgens de AAP is zachte dagelijkse huidverzorging een van de belangrijkste manieren om toekomstige opvlammingen te voorkomen, dus ga ermee door, ook als de huid er gaaf uitziet.

Smeer minstens twee keer per dag in

De NHS zegt dat je vette crèmes (emollientia) zo vaak mogelijk aanbrengt, minstens twee keer per dag, en dat je ermee doorgaat, ook als het eczeem verbetert. Op de pagina over emollientia staat dat ze heel veilig zijn en dat je er niet te veel van kunt gebruiken. Het RCH raadt een dikke, eenvoudige, parfumvrije vette crème aan, een of twee keer per dag, ook als er geen plekken zijn, en zegt dat sommige kinderen het vaker nodig hebben.

1. Kies dik boven dun. De behandelgids van de AAP zegt dat zalven zoals vaseline of parfumvrije crèmes beter werken dan lotions. De NHS zegt dat zalven niet op nattend eczeem horen.
2. Smeer na het badje. Dep de huid droog en smeer meteen in, terwijl de huid nog een beetje vochtig is, zoals de AAP en ASCIA aanraden.
3. Strijk het uit. NICE zegt dat je emollientia op de huid uitstrijkt in plaats van ze in te wrijven, en dat je het hele lichaam insmeert.
4. Houd de pot schoon. De NHS zegt dat je een schone lepel of een pompje gebruikt, niet je vingers, en dat je emollientia niet met anderen deelt.

Sla crèmes over die gemaakt zijn met voedingsingrediënten zoals melk, notenoliën, kokos, amandel of tarwekiem, zoals het RCH en ASCIA aanraden. De gids over vaste voeding en allergie van ASCIA zegt dat sommig onderzoek laat zien dat baby's met eczeem een voedselallergie kunnen ontwikkelen als een voedingsmiddel in contact komt met hun huid, ook via vette crèmes en badproducten. De NHS zegt ook dat je geen aqueous cream moet gebruiken, omdat die de huid kan irriteren.

Badderen en zeepvervangers

Volgens de NHS drogen gewone zeep, shampoo en douchegel de huid meestal uit. De NHS zegt dat je wast met een emolliens in plaats van zeep, en NICE zegt dat baby's jonger dan 12 maanden emollientia die op de huid blijven zitten of zeepvervangers op basis van emollientia moeten gebruiken in plaats van shampoo. Ze schuimen niet, maar volgens de NHS reinigen ze net zo goed.

Bronnen verschillen in de details:

Emollientia maken het bad en je baby glad, en de NHS waarschuwt voor uitglijden. Houd je baby stevig vast: de AAP raadt toezicht aan waarbij je je baby steeds aanraakt, net als bij elk badmoment. Zie een pasgeborene in bad doen voor de basis van veilig badderen.

Kleding, warmte en brandveiligheid

• Kleed je baby in een of twee dunne laagjes katoen, zoals het RCH aanraadt, en vertel de pedagogisch medewerkers van de kinderopvang hoe ze je baby moeten aankleden.
• De AAP raadt een mild, parfumvrij wasmiddel aan en geen wasverzachter.
• Houd je baby koel. Volgens de NHS jeukt eczeem meer als je baby het warm heeft.
• Blijf uit de buurt van open vuur en kachels. De NHS zegt dat kleding en beddengoed waar emolliens op zit sneller vlam vatten, en dat wassen het er niet helemaal uit haalt.

Hoe worden opvlammingen van eczeem behandeld?

Het RCH zegt dat je een opvlamming behandelt zodra die begint, omdat snelle behandeling je baby meer comfort geeft en de kans op infectie verkleint. De vette crème gebruik je de hele tijd door; daarnaast kan je arts een corticosteroïdcrème voorstellen en soms natte omslagen.

Zijn corticosteroïdcrèmes veilig voor baby's?

Ja, als een arts ze voorschrijft of aanraadt en je ze gebruikt zoals aangegeven. Ze zijn de belangrijkste behandeling bij opvlammingen, naast vette crème.

• Het RCH zegt dat behandelingen met corticosteroïden veilig zijn voor kinderen als ze worden gebruikt zoals een arts of zorgverlener aangeeft, en dat milde cortisonbehandelingen de groei en ontwikkeling van een kind niet beïnvloeden.
• NICE zegt dat artsen moeten uitleggen dat de voordelen opwegen tegen mogelijke nadelen als de crèmes correct worden aangebracht, en dat sterke corticosteroïdcrèmes bij baby's jonger dan 12 maanden niet zonder toezicht van een specialist gebruikt moeten worden.
• De klinische richtlijn van het RCH zegt dat corticosteroïden voor op de huid geen dunner worden van de huid of vergelijkbare veranderingen veroorzaken als ze volgens de richtlijnen worden gebruikt; zeldzame complicaties zijn gemeld na langdurig, overmatig gebruik van sterke corticosteroïden.
• De AAP noemt ze zeer effectief en veilig bij juist gebruik.

Gebruik ze alleen op advies van een arts. De NHS-pagina over hydrocortison zegt dat kinderen jonger dan 10 alleen hydrocortison mogen gebruiken als een arts of apotheker dat adviseert, en dat je het niet zonder advies op het gezicht gebruikt. Op het gezicht worden meestal mildere crèmes gebruikt. Hoeveel je gebruikt, hoe vaak en hoe lang, legt je arts of apotheker uit, dus volg hun plan en het etiket.

Bronnen verschillen over de volgorde: het RCH en de AAP zeggen dat je eerst de corticosteroïd aanbrengt en daarna de vette crème, terwijl de NHS zegt dat je er 20 tot 30 minuten tussen laat en je arts vraagt wat eerst moet. Er bestaan ook voorgeschreven crèmes zonder corticosteroïden, maar NICE raadt die alleen aan als tweede keus vanaf 2 jaar, gestart op advies van een specialist.

Als eczeem steeds weer opvlamt, raadt het RCH aan je arts om een Eczema Action Plan te vragen, een schriftelijk plan voor dagelijkse verzorging en opvlammingen.

Wat zijn natte omslagen, en moet ik ze gebruiken?

Natte omslagen (natte verbanden) zijn een vochtige laag stof over de vette crème, met een droge laag erover. Volgens de richtlijn van het RCH helpen ze vocht terug te brengen in de huid en verminderen ze irritatie en jeuk. Gebruik ze alleen als je huisarts, verpleegkundige of huidspecialist je heeft laten zien hoe het moet.

• Wat NICE zegt. Natte omslagen over het hele lichaam horen bij kinderen niet de eerste behandeling te zijn, en moeten worden gestart door een zorgverlener die getraind is in het gebruik ervan.
• Wat het RCH zegt. De factsheet beschrijft een nat verband bij bedtijd, meestal maar drie tot vijf nachten nodig tijdens een opvlamming, en een koele, natte handdoek op jeukende plekken gedurende 5 tot 10 minuten vóór het insmeren. De klinische richtlijn zegt dat ouders moeten leren hoe ze de omslagen maken en aanbrengen.
• Wat de AAP zegt. Een vochtige pyjama gaat aan na de voorgeschreven crème en de vette crème, met een droge pyjama eroverheen, en daarna wordt opnieuw vette crème aangebracht.

Overleg eerst voordat je omslagen gebruikt op een huid die er geïnfecteerd uitziet: NICE raadt afsluitende verbanden met medicatie af bij geïnfecteerd eczeem. Houd bij een baby het bedje ingericht zoals altijd en leg er geen losse dekens bij om je baby warm te houden; Red Nose in Australië raadt aan geen losse dekens, kussens of zachte spullen in het bedje te leggen.

Veroorzaakt voeding eczeem bij baby's?

Nee, maar de twee hangen wel samen. De korte feiten over eczeem en voedselallergie van het Australische ASCIA zeggen dat voedselallergie geen eczeem veroorzaakt, al kan het soms een opvlamming uitlokken. Volgens ASCIA ontwikkelt ongeveer 30% van de baby's met eczeem en allergie in de familie een voedselallergie, tegenover 10% van alle baby's. De AAP zegt ook dat voedingsmiddelen zelf geen eczeem veroorzaken.

• Voedselallergie laat zich meestal snel zien. Volgens ASCIA geeft de meeste voedselallergie binnen 30 minuten na het eten klachten, zoals netelroos, braken en prikkelbaarheid, en veroorzaakt het maar af en toe vertraagde opvlammingen van eczeem.
• Testen kunnen misleiden. ASCIA zegt dat huid- of bloedtesten op allergie niet voorspellen welke voedingsmiddelen eczeem erger maken, dus testen hoort alleen gedaan en beoordeeld te worden door een allergiespecialist.
• Schrap niet zelf voedingsmiddelen. ASCIA zegt dat voedingsmiddelen weglaten zonder de juiste vervangers kan leiden tot onvoldoende groei, en dat stoppen met een voedingsmiddel dat je baby regelmatig eet kan leiden tot een nieuwe allergie daarvoor. Het RCH zegt dat voedingsmiddelen schrappen bij de meeste eczeem niet werkt.
• Goede eczeemverzorging kan helpen. ASCIA zegt dat eczeem bij baby's goed onder controle houden de kans kan verkleinen dat er een voedselallergie ontstaat.

Het advies over het introduceren van allergene voedingsmiddelen bij baby's met eczeem verschilt tussen Australië, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Allergenen introduceren zet het advies per land op een rij, en pinda voor baby's gaat over pinda.

Volgens ASCIA is een milde uitslag alleen rond de mond tijdens of vlak na het eten, zonder andere tekenen van allergie, misschien geen allergische reactie, en het RCH zegt dat huidreacties op zure voedingsmiddelen geen voedselallergie zijn.

Bel het lokale alarmnummer bij plotselinge zwelling van de lippen, tong of keel, moeilijke of hoorbare ademhaling, piepen of een aanhoudende hoest, een hese stem of hees huilen, of een baby die bleek, slap of suf wordt of in elkaar zakt na het eten van iets. Leg je baby plat neer en gebruik een adrenalinepen als die is voorgeschreven. De anafylaxie-FAQ van het Australische ASCIA noemt dit tekenen van anafylaxie, en de NHS noemt gezwollen lippen als een van de redenen om een ambulance te bellen. Bij netelroos of bulten, zwelling van het gezicht of de ogen, of braken bij een normale ademhaling: stop met het voedingsmiddel en zoek vandaag nog medische hulp.

Hoe help ik een baby met jeukend eczeem slapen?

Het RCH zegt dat jeuk door eczeem baby's 's nachts wakker kan houden, en ASCIA beschrijft een krab-jeukcirkel: krabben maakt stoffen vrij die de huid nog meer laten jeuken, wat de slaap verstoort. Deze stappen helpen:

1. Smeer in voor het slapengaan, na het badje, en gebruik eventuele voorgeschreven crème zoals aangegeven.
2. Houd de nageltjes kort. De NHS raadt antikrabwantjes aan voor baby's, en de AAP raadt katoenen handschoentjes voor 's nachts aan.
3. Kleed je baby koel aan. De slaaptips bij eczeem van de AAP raden koele, losse nachtkleding zonder irriterende stoffen aan, met de labeltjes eruit geknipt, en een kamer met een gelijkmatige, koele temperatuur.
4. Wrijven, niet krabben. De NHS raadt aan een jeukende plek zachtjes met een vinger te wrijven in plaats van te krabben; bij een baby kunnen zacht drukken of strelen en wat afleiding helpen.
5. Behandel opvlammingen vroeg, zoals het RCH aanraadt, zodat de jeuk sneller wegzakt.

Veilig slapen verandert niet: je baby slaapt op de rug, in een eigen bedje of wieg, op een stevig, vlak matras, met niets zachts of losliggends in het bedje, en minstens de eerste 6 maanden bij jou op de kamer, zoals Red Nose in Australië aanraadt. Zie veilig slapen.

Geef geen antihistaminica of andere medicijnen om je baby te helpen slapen, tenzij een arts dat adviseert. ASCIA zegt dat sufmakende antihistaminica over het algemeen niet worden aanbevolen en bij jonge kinderen niet zonder toezicht van een specialist gebruikt moeten worden. Als jeuk al weken de slaap flink verstoort, bespreek het dan met je huisarts of jeugdverpleegkundige.

Hoe ziet geïnfecteerd eczeem eruit?

Kapotte, opengekrabde huid kan geïnfecteerd raken. Het RCH zegt dat geïnfecteerd eczeem waterig vocht kan afscheiden en korsten kan vormen, en dat infecties vaker voorkomen als eczeem niet goed onder controle is.

Bacteriële infectie. De NHS noemt blaasjes, korstvorming, lekkend vocht, puskopjes, pijn, zwelling of warmte, plotseling erger worden of uitbreiden, een hoge temperatuur of algemeen ziek lijken. De AAP beschrijft gele of honingkleurige korsten. Op een bruine of zwarte huid kan roodheid volgens de NHS moeilijker te zien zijn, dus let op zwelling, warmte, korsten en pijn.

Eczema herpeticum. Dit is eczeem dat geïnfecteerd is met het koortslipvirus (herpes simplex). NICE noemt deze tekenen:

• pijnlijk eczeem dat snel erger wordt
• groepjes blaasjes die eruitzien als beginnende koortslippen
• uitgeponste wondjes: kleine, ronde, ondiepe, gelijkmatig ogende erosies, meestal 1 tot 3 mm groot, die in elkaar kunnen overlopen en korsten kunnen vormen
• mogelijk koorts, lusteloosheid of onrust.

DermNet zegt dat het vaker voorkomt bij baby's en kinderen met eczeem, vaak het gezicht en de hals treft, en 5 tot 12 dagen verschijnt na contact met iemand die wel of geen zichtbare koortslip heeft. DermNet noemt het een van de weinige spoedgevallen van de huid, en NICE zegt dat een kind bij wie eczema herpeticum wordt vermoed meteen met behandeling moet beginnen en dezelfde dag voor specialistisch advies moet worden doorverwezen, inclusief een oogcontrole op dezelfde dag als het rond de ogen zit. DermNet merkt ook op dat coxsackievirus A16, een veroorzaker van hand-voet-mondziekte, af en toe een vergelijkbare uitslag op eczeem kan geven.

Om het risico te verkleinen, zegt het RCH dat je niemand met een koortslip je baby laat kussen. Na een infectie raadt NICE aan nieuwe crèmes te halen, omdat potten besmet kunnen raken.

Wanneer hulp zoeken

Deze niveaus volgen de NHS-gids voor dringende hulp en de bronnen hierboven. Waar bronnen verschillen, houden we het strengste niveau aan.

Bel het lokale alarmnummer meteen als je baby:

• jonger is dan 3 maanden en een temperatuur heeft van 38°C (100.4°F) of hoger
• 3 tot 6 maanden oud is en een temperatuur heeft van 39°C (102.2°F) of hoger
• slap is, veel slaperiger dan normaal, moeilijk wakker te krijgen of niet wakker te krijgen
• moeite heeft met ademen, of een blauwe, grijze, bleke of vlekkerige huid, lippen of tong heeft
• een uitslag heeft die niet wegtrekt als je er een glas tegenaan drukt
• plotseling gezwollen lippen, tong of keel heeft, hoorbaar ademt, of bleek en slap wordt na het eten van iets

Deze punten komen uit de NHS-gids voor dringende hulp en het anafylaxie-advies van ASCIA.

Zoek vandaag nog medische hulp (huisarts op dezelfde dag, huisartsenpost of een lokale gezondheidslijn voor advies; ga naar de spoedeisende hulp als je nergens terechtkunt) als je baby eczeem heeft en:

• je denkt dat het eczema herpeticum kan zijn: pijnlijk, snel erger wordend eczeem, groepjes blaasjes of uitgeponste wondjes, vooral bij de ogen
• het eczeem nat is, korsten of blaasjes heeft, of puskopjes heeft
• het pijnlijk of gezwollen is of warm aanvoelt, of plotseling erger wordt of zich uitbreidt
• je baby een hoge temperatuur heeft of algemeen ziek lijkt (gebruik het spoedniveau hierboven voor een baby jonger dan 6 maanden met de temperaturen die daar staan)
• je baby netelroos of bulten heeft, zwelling van het gezicht of de ogen, of braakt na het eten van iets, met een normale ademhaling (stop met het voedingsmiddel en houd je baby goed in de gaten)
• je baby voedingen weigert of veel minder drinkt dan normaal

De NHS noemt de tekenen van infectie als reden voor een dringende afspraak bij de huisarts of een telefoontje naar de hulplijn van de NHS, en zegt dat ze kunnen wijzen op geïnfecteerd eczeem of eczema herpeticum.

Praat met je huisarts of jeugdverpleegkundige als:

• je denkt dat je baby eczeem heeft
• de behandeling niet helpt, of het eczeem binnen een week niet beter is geworden, wat volgens ASCIA een reden is om naar je arts te gaan
• opvlammingen steeds terugkomen of jeuk de slaap verstoort, zodat je kunt vragen om een Eczema Action Plan
• je overweegt een voedingsmiddel te schrappen, of je baby ernstig eczeem heeft en je op het punt staat te beginnen met vaste voeding of allergene voedingsmiddelen

Gebroken nachten met een baby die jeuk heeft, zijn uitputtend. Als het je zwaar valt, praat dan met je huisarts of bel je arts of een lokale jeugdgezondheidsdienst.

Wat is handig om bij te houden?

Een foto van dezelfde plek om de paar dagen, bij hetzelfde licht, laat zien of de behandeling werkt, vooral op een donkere huid waar kleurveranderingen subtiel zijn. Noteer naast de opvlammingen nieuwe producten, wasmiddelen, voedingsmiddelen, ziektes en warme dagen, en welke crèmes je wanneer hebt gebruikt. Deze aantekeningen helpen je huisarts of jeugdverpleegkundige het plan aan te passen.