İlk yılın ikinci yarısı, çoğu bebeğin hareket etmeye ve bilerek iletişim kurmaya başladığı dönemdir. Bu aylarda genellikle destekle oturmaktan kendi başına oturmaya geçerler, ardından yer değiştirmenin bir yolunu bulurlar (emekleme, asker gibi sürünme ya da popo üstünde kayma), tutunarak ayağa kalkarlar ve mobilyalara tutunarak yan yan yürürler. Elleri yiyeceği tırmıklar gibi kendine doğru çekmekten baş parmak ve işaret parmağıyla özenle almaya, sesleri ise ciyaklamalardan ve "pırr" seslerinden "mamama"ya ve yaklaşık bir yaş civarında size özel bir isme geçer.
CDC'nin 6 ay, 9 ay ve 12 ay kontrol noktaları, bebeklerin %75'inin veya daha fazlasının her yaşa kadar yapabildiği becerileri sıralar. Bu da onları bir ortalama değil, mantıklı bir "şimdiye kadar" göstergesi yapar; bu yüzden bir şey görülmüyorsa bekleyip görmek yerine bunu dile getirmeye değer.
6, 9 ve 12 ayda gelişim basamakları nelerdir?
6 aya kadar
| Alan | Çoğu bebeğin 6 aya kadar yaptıkları |
|---|---|
| Sosyal ve duygusal | Tanıdık kişileri tanır; aynada kendine bakmaktan hoşlanır; kahkaha atar |
| Dil | Sizinle sırayla ses çıkarır; dudaklarıyla "pırr" sesi çıkarır; ciyaklar |
| Düşünme ve öğrenme | Keşfetmek için nesneleri ağzına götürür; istediği bir oyuncağı yakalamak için uzanır; daha fazla yemek istemediğini göstermek için dudaklarını kapatır |
| Hareket | Yüzüstünden sırtüstüne döner; karın üstü yatarken kollarını düz uzatarak doğrulur; otururken ellerine dayanarak kendini destekler |
Pregnancy, Birth and Baby'nin 6 aylık sayfası, birçok bebeğin destekle oturduğunu, ayakta tutulduğunda ağırlığının bir kısmını bacaklarına verdiğini ve oyuncakları bir elinden diğerine geçirdiğini ekliyor. 4–6 ay gelişim basamakları rehberimiz bu noktaya kadar olan ayları ele alıyor; dönme rehberi de bu becerinin nasıl geliştiğini açıklıyor.
9 aya kadar
| Alan | Çoğu bebeğin 9 aya kadar yaptıkları |
|---|---|
| Sosyal ve duygusal | Yabancılara karşı utangaç, size yapışık ya da korkulu davranır; çeşitli yüz ifadeleri gösterir; adını seslendiğinizde bakar; siz ayrıldığınızda tepki verir; ce-e oyununda gülümser ya da güler |
| Dil | "mamamama" ve "bababababa" gibi birçok farklı ses çıkarır; kucağa alınmak için kollarını kaldırır |
| Düşünme ve öğrenme | Düşüp gözden kaybolan şeyleri arar; iki şeyi birbirine vurur |
| Hareket | Kendi başına oturma pozisyonuna geçer; desteksiz oturur; nesneleri bir elinden diğerine geçirir; parmaklarıyla yiyeceği tırmıklar gibi kendine doğru çeker |
CDC'nin gelişimsel tarama sayfasına göre 9. ay kontrolü aynı zamanda AAP'nin her çocuk için standart bir gelişimsel tarama önerdiği zamandır; 18 ve 30. aylarda da tarama önerilir. Size önerilmezse bebeğinizin kontrolünde bunu sorun.
12 aya kadar
| Alan | Çoğu bebeğin 12 aya kadar yaptıkları |
|---|---|
| Sosyal ve duygusal | El çırpma gibi oyunları sizinle oynar |
| Dil | El sallayarak bay bay yapar; bir ebeveynine "anne", "baba" ya da başka özel bir isimle seslenir; "hayır" sözünü anlar (siz söylediğinizde duraksar ya da durur) |
| Düşünme ve öğrenme | Bir bardağa küp koymak gibi bir şeyi bir kabın içine koyar; sizin sakladığınızı gördüğü şeyleri arar |
| Hareket | Tutunarak ayağa kalkar; mobilyalara tutunarak yürür; sizin tuttuğunuz açık bir bardaktan içer; nesneleri baş parmağı ile işaret parmağı arasında alır |
Kendi başına yürümek CDC'nin 12 aylık listesinde yer almaz. Pregnancy, Birth and Baby'nin 12 aylık sayfası, bu yaştaki bebeklerin el tutarak yürüyebileceğini ya da bir an için tek başına ayakta durabileceğini söylüyor. Yürüme zaman çizelgesi için ilk adımlar rehberine bakın.
Bebekler ne zaman oturur, emekler, ayakta durur ve yürür?
World Health Organization; Gana, Hindistan, Norveç, Umman ve ABD'de sağlıklı bebekleri izledi ve altı hareket gelişim basamağına ilk ne zaman ulaştıklarını kaydetti. WHO motor gelişim çalışması, bu "kazanım aralıklarını" sağlıklı çocuklar arasındaki normal farklılık olarak tanımlıyor.
| Beceri | Normal aralık (ay) | Bebeklerin yarısının ulaştığı yaş |
|---|---|---|
| Desteksiz oturma | 3.8 ile 9.2 | 5.9 ay |
| Yardımla ayakta durma | 4.8 ile 11.4 | 7.4 ay |
| Eller ve dizler üzerinde emekleme | 5.2 ile 13.5 | 8.3 ay |
| Yardımla yürüme | 5.9 ile 13.7 | 9.0 ay |
| Tek başına ayakta durma | 6.9 ile 16.9 | 10.8 ay |
| Tek başına yürüme | 8.2 ile 17.6 | 12.0 ay |
Her aralık, en erken %1'lik bebek grubunun beceriye ulaştığı yaştan bebeklerin %99'unun ulaştığı yaşa kadar uzanır. Çalışmada bebeklerin %4.3'ünün eller ve dizler üzerinde emeklediği hiç görülmedi; yazarlar bazı bebeklerin bunun yerine popo üstünde kayma ya da karnı üzerinde sürünme gibi başka bir şekilde hareket ettiğini belirtiyor.
AAP'nin 8–12 ay hareket rehberi, emeklemenin genellikle 7 ile 10 ay arasında öğrenildiğini ve ilk adımların çoğunun ilk yaş günü civarında atıldığını söylüyor. Oturma ve emekleme rehberlerimiz her beceriyi ayrıntılı ele alıyor.
6–12 ay arasında eller, sesler ve anlama nasıl değişir?
- Eller. 6 ayda bebekler uzanır ve kavrar. 9 aya kadar oyuncakları bir elinden diğerine geçirir ve parmaklarıyla yiyeceği tırmıklar gibi çekerler. 12 aya kadar çoğu bebek küçük yiyecek parçalarını baş parmağı ile işaret parmağı arasında alır ve bir küpü bilerek bir bardağın içine bırakabilir.
- Sesler ve kelimeler. 6 aydaki ciyaklamalar ve "pırr" sesleri, 9 aya kadar tekrarlanan babıldamalara ("bababa") dönüşür. 12 aya kadar çoğu bebeğin bir ebeveyni için bir ismi olur ve "hayır" sözünü anlar. İlk kelimeler rehberimiz konuşmaya giden yolu ele alıyor.
- Anlama. Yaklaşık 9 ayda bebekler düşüp gözden kaybolan bir kaşığı ya da oyuncağı arar. 12 aya kadar sizin sakladığınızı izledikleri şeyleri ararlar.
- Duygular. Yabancılara karşı çekingenlik ve siz ayrıldığınızda üzülmek CDC'nin 9 aylık listesinde yer alır. Pregnancy, Birth and Baby'nin 9 aylık sayfası, birçok bebeğin bu yaşta ayrılık kaygısı gösterdiğini belirtiyor. Bkz. ayrılık kaygısı.
6–12 ay arasında bebeğimin oyunla öğrenmesine nasıl yardımcı olabilirim?
Bu fikirler CDC'nin 6, 9 ve 12 aylık ipuçlarından ve Pregnancy, Birth and Baby'den alınmıştır:
- Karşılıklı iletişimi sürdürün. Bebeğinizin seslerini taklit edin, sonra gerçek bir kelime ekleyin: "ba" derse "ba-ba-balon" deyin.
- Baktığı şeylerin adını söyleyin. Bebeğiniz bir şeye baktığında ya da onu gösterdiğinde siz de gösterin ve onun hakkında konuşun ("büyük kırmızı bir kamyon").
- Oyuncakları ulaşabileceği yerin biraz ötesine koyun; yerde ya da oyun minderinde, bebeğiniz onlara ulaşmak için dönecek, kayacak ya da emekleyecek şekilde yerleştirin ve başardığında kutlayın.
- Ce-e ve saklama oyunları oynayın. Bir oyuncağın üstünü bir örtüyle kapatın ve bebeğinizin onu bulmasına izin verin.
- Sırayla oynayın. Bir oyuncağı karşılıklı verip alın ya da bir kabı birlikte küplerle doldurup boşaltın.
- Jestleri öğretin. El sallayarak bay bay yapın ve "hayır" için başınızı iki yana sallayın; jestler bebeklerin kelimelerden önce iletişim kurmasına yardımcı olur.
- Tutunup kalkabileceği ve itebileceği güvenli şeyler sunun. Sağlam mobilyalar, dengeli bir itmeli oyuncak ya da boş bir kutu ayakta durmaya ve ilk yürüme denemelerine yardımcı olur.
- Her gün kitap okuyun. Bu yaşta resimler hakkında konuşmak da kitap okumak sayılır.
CDC, 2 yaşından önce ekranı sevdiklerinizle yapılan görüntülü görüşmelerle sınırlı tutmayı öneriyor.
Hareket etmeye başlayan bir bebeği nasıl güvende tutarım?
Pregnancy, Birth and Baby, birçok bebeğin 6 aya kadar dönebildiğini belirtiyor; bu yüzden bebeğinizi bez değiştirme masasında ya da yatakta asla yalnız bırakmayın. AAP, bebeğiniz dönebilmeye başladığında bez değiştirme masasında bez değişiminin riskli hâle geldiği konusunda uyarıyor ve bezini daha alçak bir yerde, örneğin yerde değiştirmenizi öneriyor.
- Merdivenlerin üstüne ve altına sağlam güvenlik kapıları takın ve onları kapalı tutun (AAP).
- Elektrik kablolarını, devrilebilecek mobilyaları ve sıcak içecekleri ulaşamayacağı yerlerde tutun (Pregnancy, Birth and Baby).
- İlaçları, kimyasalları ve temizlik ürünlerini kilitli bir yerde saklayın (CDC).
- Yerde küçük nesne olup olmadığını kontrol edin. Pregnancy, Birth and Baby'nin boğulma rehberi, 20 sentlik bozuk paradan küçük her şeyin 3 yaşından küçük bir çocuğu boğabileceğini söylüyor.
- Yürüteç kullanmayın. AAP, ebeveynlerin yürüteç kullanmamasını ısrarla öneriyor.
Boğulma ve öğürme rehberimiz, yemek zamanlarında ikisi arasındaki farkı açıklıyor.
Bebeğim erken doğduysa ya da becerileri farklı bir sırayla kazanıyorsa ne olur?
Bebeğiniz 3 haftadan fazla erken doğduysa CDC'nin çevrimiçi kontrol listesi, tahmini doğum tarihinden itibaren hesaplanan düzeltilmiş yaşını kullanmanızı söylüyor. Yaşı iki kontrol listesinin arasına denk geliyorsa küçük olanı kullanın.
Bebeklerin hepsi aynı yolu izlemez. Bazıları erken oturur ve daha geç emekler; bazıları hiç emeklemez. Becerilerini istikrarlı bir şekilde kazanan, vücudunun iki tarafını, kollarını ve bacaklarını eşit şekilde kullanan, insanlara ve oyuncaklara ilgi gösteren bir bebek genellikle kendine özgü sağlıklı bir yolda ilerliyordur. AAP, bebeğiniz normal şekilde hareket etmiyor gibi görünüyorsa bunu çocuk doktorunuzla konuşmanızı söylüyor.
Aile hekimine veya çocuk sağlığı hemşiresine ne zaman danışmalıyım?
Bebeğiniz şu durumdaysa hemen yerel acil durum numarası numarasını arayın
- nefes almakta zorlanıyorsa, çok hızlı nefes alıyorsa ya da inler gibi ses çıkarıyorsa veya nefes alırken kaburgaları ya da karnı içeri çekiliyorsa
- cildi, dudakları ya da dili mavi, gri, soluk ya da alacalıysa
- çok uykuluysa, zor uyanıyorsa, gevşekse ya da normalde olduğu gibi tepki vermiyorsa
- nöbet (havale) geçiriyorsa
Bunlar NHS acil yardım rehberinden ve healthdirect sitesinden alınmıştır.
Bebeğiniz şu durumdaysa vakit kaybetmeden doktora gösterin
- babıldamak, oturmak ya da size tepki vermek gibi daha önce yapabildiği bir şeyi yapmayı bıraktıysa
- alışılmadık şekilde katı ya da gevşek görünüyorsa veya vücudunun bir tarafını diğerinden çok daha fazla kullanıyorsa
Şu durumlarda bunu kısa süre içinde aile hekiminize veya çocuk sağlığı hemşirenize danışın
| Yaklaşık şu yaşa kadar (düzeltilmiş yaş) | Bebeğiniz şu durumdaysa söz etmeye değer |
|---|---|
| 6 ay | Dönmeyi denemiyorsa, ses çıkarmıyorsa, tanıdık yüzlere tepki vermiyorsa ya da nesneleri tutmuyorsa |
| 9 ay | Desteksiz oturmuyorsa, babıldamıyorsa, bakım verenlere tepki vermiyorsa ya da göz teması kurmuyorsa |
| 12 ay | Hareket etmeye hiç çalışmıyorsa (emekleme, kayma ya da tutunarak ayağa kalkma), babıldamıyorsa, oyuncakları bir elinden diğerine geçirmiyorsa ya da oyuncaklara ilgi göstermiyorsa |
Bu belirtiler Pregnancy, Birth and Baby'nin 6, 9 ve 12 aylık sayfalarından ve AAP'den alınmıştır. CDC kontrol listesindeki herhangi bir maddenin görülmemesi de söz etmeye değer. CDC'nin önerisi beklememektir: endişelerinizi paylaşın ve gelişimsel taramayı sorun.
Neleri not etmeye değer?
Yeni bir beceriyi ilk gördüğünüz tarihi ve bebeğinizin nasıl yer değiştirdiğini (emekleme, kayma, yuvarlanma) not edin. Bir şeyin tipik olup olmadığından emin değilseniz ne gördüğünüzü ve ne zaman gördüğünüzü yazın ve notları bir sonraki kontrole götürün. Telefonunuzla çekeceğiniz kısa bir video da aile hekiminin veya çocuk sağlığı hemşiresinin ne demek istediğinizi görmesine yardımcı olabilir.
