การฝึกนั่งกระโถน: สัญญาณความพร้อม วิธีเริ่มต้น และการขับถ่ายราด

เด็กวัยเตาะแตะส่วนใหญ่เริ่มฝึกนั่งกระโถน หรือที่เรียกว่าการฝึกขับถ่ายหรือการเรียนรู้การเข้าห้องน้ำ ในช่วงระหว่างอายุ 18 เดือนถึง 3 ปี คู่มือการฝึกขับถ่ายของ Pregnancy, Birth and Baby ของรัฐบาลออสเตรเลีย ระบุว่าเด็กวัยเตาะแตะส่วนใหญ่พร้อมเมื่ออายุ 2 ถึง 3 ปี และบางคนพร้อมตั้งแต่อายุ 18 เดือน การฝึกจะได้ผลดีที่สุดเมื่อลูกแสดงสัญญาณความพร้อม บรรยากาศในบ้านค่อนข้างสงบ และคุณให้ลูกได้ไปตามจังหวะของตัวเอง

วิธีพื้นฐานนั้นง่าย คือ ใส่กางเกงในตอนกลางวัน ให้นั่งกระโถนหรือชักโครกช่วงสั้น ๆ เป็นประจำ ชมเมื่อลูกพยายาม และทำความสะอาดอย่างใจเย็นเมื่อลูกขับถ่ายราด การกลั้นปัสสาวะได้ตอนกลางคืนมักตามมาอีกหลายเดือนหรือหลายปีหลังจากนั้น คู่มือนี้ครอบคลุมเรื่องเวลาที่ควรเริ่ม สัญญาณความพร้อม แผนทีละขั้นตอน การขับถ่ายราดและการถอยหลัง การกลั้นปัสสาวะตอนกลางคืน ความเชื่อมโยงกับท้องผูก และเมื่อไรควรขอความช่วยเหลือ

ควรเริ่มฝึกนั่งกระโถนเมื่อไร?

ไม่มีอายุที่เหมาะสมเพียงอายุเดียว และแนวทางแต่ละแห่งก็มีแนวคิดต่างกันเล็กน้อย

คู่มือเรื่องอายุที่เหมาะสมของ AAP ระบุว่าโดยทั่วไปเด็กจะแสดงสัญญาณว่าควบคุมกระเพาะปัสสาวะและลำไส้ได้ในช่วงอายุ 18 ถึง 24 เดือน และเด็กส่วนใหญ่ในสหรัฐฯ ฝึกควบคุมการขับถ่ายอุจจาระและปัสสาวะได้เมื่ออายุ 4 ปี Better Health Channel ในออสเตรเลีย ของรัฐวิกตอเรียระบุว่าเด็กมักต้องมีอายุประมาณ 2 ปีก่อนจึงจะรับรู้สัญญาณของร่างกายได้ และแนะนำว่าไม่ควรเริ่มเร็วเกินไป

คู่มือ Best Start in Life ของ NHS มีมุมมองที่ให้พ่อแม่เป็นผู้นำมากกว่า คือ เด็กเกือบทุกคนฝึกนั่งกระโถนได้ในช่วงอายุ 18 เดือนถึง 2½ ปี และสิ่งที่ดีที่สุดคือเริ่มเลย ไม่ว่าคุณจะเลือกแนวทางใด ทั้งสามแหล่งเห็นตรงกันว่าควรไปตามจังหวะของลูก ชมความพยายาม และไม่ลงโทษเด็ดขาด

เมื่อไรควรรออีกสักหน่อย

AAP แนะนำให้ชะลอไว้ก่อนในช่วงที่มีการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในบ้าน เช่น การย้ายบ้าน การมีน้องใหม่ หรือวิกฤตในครอบครัว Pregnancy, Birth and Baby แนะนำให้เลือกช่วงที่สงบ และเลือกหน้าร้อนถ้าทำได้ เพราะใส่เสื้อผ้าน้อยชั้นทำให้ถอดได้เร็วขึ้น

สัญญาณที่บอกว่าลูกวัยเตาะแตะพร้อมฝึกขับถ่ายมีอะไรบ้าง?

Pregnancy, Birth and Baby และ AAP ระบุสัญญาณที่คล้ายกัน ลูกอาจพร้อมแล้วเมื่อลูก:

• รู้ตัวว่ากำลังจะปัสสาวะหรืออุจจาระ หรือแสดงออกด้วยการทำเสียงเบ่ง หยุดนิ่ง หรือนั่งยอง ๆ
• บอกคุณเมื่อผ้าอ้อมเปียกหรือมีอุจจาระ หรือไม่ชอบใส่ผ้าอ้อมที่เปียก
• ผ้าอ้อมแห้งอยู่ได้อย่างน้อย 2 ชั่วโมง หรือตื่นจากงีบกลางวันโดยที่ผ้าอ้อมยังแห้ง
• ถ่ายอุจจาระในช่วงเวลาที่ค่อนข้างคาดเดาได้ของวัน
• สนใจเวลาคนอื่นเข้าห้องน้ำ หรือขอใส่กางเกงใน
• ดึงกางเกงขึ้นลงเองได้และเดินไปห้องน้ำได้
• ทำตามคำบอกง่าย ๆ ได้
• นั่งนิ่ง ๆ อยู่ที่เดียวได้สักพัก โดย Better Health Channel แนะนำว่า 2 ถึง 5 นาที

ลูกไม่จำเป็นต้องมีครบทุกสัญญาณ หากมีเพียงไม่กี่อย่างและคุณยังไม่แน่ใจ ก็ลองฝึกดูสักระยะสั้น ๆ แล้วดูว่าลูกตอบสนองอย่างไรได้ NHS ระบุว่าไม่ใช่เด็กทุกคนที่จะบอกคุณเมื่อตัวเองเปียก ดังนั้นให้สังเกตอาการอยู่ไม่สุข เงียบไป หรือทำหน้าเบ้ด้วย

ควรใช้กระโถนหรือฝารองนั่งชักโครก?

ใช้ได้ทั้งสองแบบ และบางครอบครัวก็ใช้ทั้งสองอย่าง

Pregnancy, Birth and Baby ระบุว่ากระโถนอาจเป็นจุดเริ่มต้นที่นุ่มนวลกว่า และพกติดตัวไปได้เมื่อออกนอกบ้าน หากคุณใช้ชักโครก แนะนำให้ใช้ฝารองนั่งขนาดเล็กที่ใส่ลงในฝาชักโครกปกติได้พอดี และมีบันไดเพื่อให้ลูกปีนขึ้นได้ง่ายและวางพักเท้าได้ คู่มือเรื่องท้องผูกของ Royal Children's Hospital Melbourne ก็แนะนำให้ใช้ที่วางเท้าเช่นกัน เพราะเมื่อเท้ามีที่รองรับจะถ่ายอุจจาระได้ง่ายขึ้น

ฝึกนั่งกระโถนอย่างไร? แผนทีละขั้นตอน

ขั้นตอนเหล่านี้รวบรวมคำแนะนำจาก Pregnancy, Birth and Baby, NHS และ Better Health Channel

ก่อนเริ่ม

1. พูดคุยและทำให้ดู อ่านหนังสือเกี่ยวกับกระโถน สอนคำที่คุณจะใช้ (เช่น "ฉี่" และ "อึ") และหากคุณสะดวกใจ ให้ลูกได้เห็นคุณใช้ห้องน้ำ NHS แนะนำให้เปลี่ยนผ้าอ้อมในห้องน้ำและฝึกนั่งกระโถน
2. เตรียมความพร้อม ซื้อกางเกงในไว้หลาย ๆ ตัว เลือกเสื้อผ้าที่ดึงลงได้ง่าย เช่น เอวยางยืดแทนกระดุมและซิป และเก็บผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดให้พ้นมือเด็ก
3. เลือกวัน หากทำได้ ให้อยู่บ้านในช่วงสองสามวันแรก

วันและสัปดาห์แรก ๆ

4. เปลี่ยนมาใส่กางเกงในตอนกลางวัน NHS ระบุว่ากางเกงในช่วยให้ลูกสังเกตได้ว่าตัวเองเปียก ตอนนี้ให้ใส่ผ้าอ้อมตอนงีบและตอนกลางคืนไว้ก่อน
5. ให้นั่งช่วงสั้น ๆ เป็นประจำ Pregnancy, Birth and Baby แนะนำให้นั่งครั้งละ 2 หรือ 3 นาที คือ 20 ถึง 30 นาทีหลังมื้ออาหาร ก่อนและหลังนอน และประมาณทุก 2 ชั่วโมงในระหว่างนั้น หากลูกมักถ่ายอุจจาระในเวลาใดเวลาหนึ่ง ก็ให้นั่งในเวลานั้น
6. สังเกตสัญญาณ พาไปที่กระโถนเมื่อเห็นลูกบิดตัว นั่งยอง ๆ หรือเงียบไปทันที อย่าให้ลูกรอ เพราะเด็กวัยเตาะแตะ "กลั้นไว้" ได้ไม่นาน
7. ชมความพยายาม ไม่ใช่แค่ความสำเร็จ ชมเมื่อลูกนั่งกระโถน ไม่ว่าจะขับถ่ายออกมาหรือไม่ NHS แนะนำให้ใช้สติกเกอร์หรือตารางให้รางวัล ส่วน Better Health Channel แนะนำให้ค่อย ๆ ลดคำชมลงเมื่อลูกทำแต่ละขั้นได้คล่องแล้ว
8. สอนเรื่องสุขอนามัย ช่วยลูกเช็ดทำความสะอาด (เด็กผู้หญิงให้เช็ดจากหน้าไปหลังเพื่อช่วยป้องกันการติดเชื้อ) ให้ลูกกดชักโครกเองหากลูกไม่กลัว และล้างมือทุกครั้ง
9. ค่อย ๆ ให้ลูกทำเอง เมื่อลูกคุ้นเคยแล้ว ให้ถามว่าลูกต้องการไปเข้าห้องน้ำไหมแทนที่จะพาไปทุกครั้ง และให้ลูกทำเองมากขึ้น

เด็กผู้ชายและเด็กผู้หญิง

Pregnancy, Birth and Baby แนะนำให้เด็กผู้ชายเริ่มจากการนั่งทั้งตอนปัสสาวะและอุจจาระ แล้วจึงเปลี่ยนมายืนปัสสาวะ และระบุว่าเด็กผู้ชายมักใช้เวลาฝึกขับถ่ายนานกว่าเด็กผู้หญิง แม้จะไม่เสมอไป

ตัวอย่างหนึ่งวัน — ปรับให้เหมาะกับลูก

นี่เป็นตัวอย่างสมมติที่สร้างจากคำแนะนำเรื่องเวลาข้างต้น ไม่ใช่ตารางที่ต้องทำตามทุกประการ

หากลูกไปสถานรับเลี้ยงเด็ก Pregnancy, Birth and Baby แนะนำให้บอกเจ้าหน้าที่ถึงคำและสัญญาณที่ลูกใช้ และเตรียมกางเกงในและเสื้อผ้าสำรองไปด้วย เพื่อให้กิจวัตรสม่ำเสมอ

การฝึกนั่งกระโถนใช้เวลานานแค่ไหน และการขับถ่ายราดล่ะ?

ระยะเวลาแตกต่างกันมาก Pregnancy, Birth and Baby ระบุว่าเด็กบางคนฝึกขับถ่ายได้เร็ว ส่วนบางคนใช้เวลาสองสามสัปดาห์ คู่มือเรื่องขั้นตอนของการฝึกขับถ่ายของ AAP ระบุว่าทักษะต่าง ๆ พัฒนาไม่พร้อมกัน เด็กอาจปัสสาวะในกระโถนได้ค่อนข้างง่าย แต่ใช้เวลาอีกหลายเดือนกว่าจะถ่ายอุจจาระในกระโถน การเปรียบเทียบลูกกับเด็กคนอื่นไม่ได้ช่วยอะไร

การขับถ่ายราดเป็นส่วนหนึ่งตามปกติของการเรียนรู้ ใจเย็นไว้ ทำความสะอาดโดยไม่ต้องทำให้เป็นเรื่องใหญ่ แล้วไปต่อ การทำให้ความเลอะเทอะเป็นเรื่องใหญ่อาจทำให้ลูกวิตกกังวล ซึ่งทำให้การฝึกยากขึ้น อย่าลงโทษเมื่อลูกขับถ่ายราดเด็ดขาด

หากลูกไม่สนใจเลยหรือยังไม่มีความคืบหน้าหลังผ่านไปประมาณ 4 สัปดาห์ Pregnancy, Birth and Baby ระบุว่าหยุดไปสักพักแล้วลองใหม่เมื่อลูกโตขึ้นอีกนิดก็ไม่เป็นไร หลายครอบครัวพบว่าการพักช่วยลดความกดดันของทุกคน หากต้องการวิธีรับมือกับการต่อต้านและอารมณ์รุนแรง ดูการอาละวาดของเด็กวัยเตาะแตะ

การถอยหลังระหว่างฝึกนั่งกระโถน

การถอยหลังเป็นเรื่องที่พบได้บ่อย Pregnancy, Birth and Baby ระบุว่าเป็นเรื่องปกติที่เด็กจะกลับมาขับถ่ายราดอีกในช่วงที่มีการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่หรือเมื่อไม่สบาย Better Health Channel แนะนำให้พักสักหนึ่งหรือสองสัปดาห์หากลูกเครียด

การขับถ่ายราดที่ยังเกิดขึ้นเรื่อย ๆ หลังจากลูกฝึกได้อย่างมั่นคงแล้ว โดยเฉพาะหากมีอาการเจ็บหรือไข้ร่วมด้วย ควรพาไปพบแพทย์ ดูหัวข้อสุดท้าย

เด็กจะไม่ปัสสาวะรดที่นอนตอนกลางคืนเมื่อไร?

การกลั้นปัสสาวะได้ตอนกลางคืนมักมาหลังจากการกลั้นได้ตอนกลางวันนานพอสมควร เพราะสมองของลูกต้องพัฒนาการควบคุมกระเพาะปัสสาวะระหว่างนอนหลับ Pregnancy, Birth and Baby ระบุว่าเด็กบางคนไม่ปัสสาวะรดที่นอนตอนกลางคืนแล้วเมื่ออายุ 3 ปี และส่วนใหญ่เมื่ออายุ 5 ปี และยังระบุถึงความเชื่อมโยงในครอบครัวด้วย คือ เด็กมักกลั้นปัสสาวะได้ตอนกลางคืนในวัยใกล้เคียงกับพ่อแม่

การปัสสาวะรดที่นอนในเด็กเล็กพบได้บ่อยมาก AAP ระบุว่าเด็กในสหรัฐฯ 40% ยังคงปัสสาวะรดที่นอนหลังจากฝึกขับถ่ายในตอนกลางวันได้เต็มที่แล้ว และยังพบได้บ่อยไปจนถึงอายุ 5 ปี หน้าเรื่องการปัสสาวะรดที่นอนของ NHS ระบุว่าเด็กอายุต่ำกว่า 5 ปีจำนวนมากปัสสาวะรดที่นอน และไม่ใช่ความผิดของลูก

วิธีช่วยให้ช่วงกลางคืนง่ายขึ้น:

• ใส่ผ้าอ้อมหรือผ้าอ้อมแบบกางเกงตอนกลางคืนไว้จนกว่าลูกจะตื่นมาโดยที่ผ้าอ้อมยังแห้งเป็นประจำ
• ให้การเข้าห้องน้ำเป็นส่วนหนึ่งของกิจวัตรก่อนนอน คู่มือการนอนของเด็กวัยเตาะแตะ มีเรื่องกิจวัตร
• ให้ลูกดื่มน้ำมาก ๆ ในตอนกลางวัน และหลีกเลี่ยงเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน เช่น โคล่าและชา
• ใช้ผ้าปูกันน้ำรองที่นอน
• อย่าปลุกลูกมาปัสสาวะเป็นประจำ เพราะ NHS ระบุว่าไม่ได้ช่วยในระยะยาว และอย่าลงโทษเมื่อลูกปัสสาวะรดที่นอนเด็ดขาด

Pregnancy, Birth and Baby แนะนำให้พาลูกไปพบแพทย์หากลูกยังปัสสาวะรดที่นอนเมื่ออายุ 7 หรือ 8 ปี NHS แนะนำให้พบแพทย์เวชปฏิบัติทั่วไป (GP) หากวิธีที่ทำที่บ้านไม่ได้ช่วย หรือหากลูกกลับมาปัสสาวะรดที่นอนอีกหลังจากที่ไม่ได้ปัสสาวะรดที่นอนมานานกว่า 6 เดือน

ท้องผูกส่งผลต่อการฝึกนั่งกระโถนอย่างไร?

Royal Children's Hospital Melbourne ระบุว่าท้องผูกพบได้บ่อยในช่วงฝึกขับถ่าย การถ่ายอุจจาระที่เจ็บหรือน่ากลัวอาจทำให้เด็กกลั้นไว้ ซึ่งทำให้การถ่ายครั้งต่อไปยากและเจ็บมากขึ้น สัญญาณได้แก่ ปวดเกร็งท้อง ไม่ค่อยอยากกินอาหาร ไขว้ขาหรือนั่งยอง ๆ เพื่อกลั้นไว้ และไม่ยอมนั่งชักโครก

NHS ระบุว่าลูกควรถ่ายอุจจาระนิ่มอย่างน้อยวันเว้นวัน อุจจาระที่แข็ง แห้ง หรือเป็นเม็ดเล็ก ๆ หรือการต้องเบ่งแรง อาจหมายถึงท้องผูก และแนะนำให้ปรึกษาแพทย์เวชปฏิบัติทั่วไป (GP) หรือพยาบาลสุขภาพเด็กที่ดูแลคุณก่อนเลิกใช้ผ้าอ้อม หากคุณคิดว่าลูกท้องผูก

เพื่อช่วยลูก RCH แนะนำให้นั่งแบบสบาย ๆ 3 ถึง 5 นาทีหลังมื้ออาหาร ใช้ที่วางเท้า และชมเมื่อลูกนั่งแม้จะไม่ได้ถ่ายอุจจาระ Pregnancy, Birth and Baby แนะนำให้ดื่มน้ำมาก ๆ และกินผักผลไม้สด ท้องผูกเรื้อรังอาจทำให้อุจจาระเล็ดเปื้อนกางเกง เพราะอุจจาระรั่วซึมออกมาโดยที่ลูกไม่รู้ตัว ดังนั้นให้แจ้งแพทย์หากมีอุจจาระเล็ด คู่มือเรื่องท้องผูก มีรายละเอียดเพิ่มเติม

ระหว่างฝึกนั่งกระโถน มีอะไรที่ควรบันทึกไว้บ้าง?

ในช่วงหนึ่งหรือสองสัปดาห์แรก การจดสั้น ๆ ว่าลูกปัสสาวะและถ่ายอุจจาระเมื่อไร ขับถ่ายราดเมื่อไร และอุจจาระมีลักษณะอย่างไร อาจช่วยให้เห็นรูปแบบ เช่น ถ่ายอุจจาระหลังอาหารเช้าเกือบทุกวัน จากนั้นคุณก็จัดเวลานั่งให้ตรงกันได้ บันทึกเดียวกันนี้ยังมีประโยชน์สำหรับนำไปให้แพทย์เวชปฏิบัติทั่วไป (GP) หรือพยาบาลสุขภาพเด็กดู หากความคืบหน้าหยุดนิ่งหรือดูเหมือนท้องผูกจะเป็นปัญหา

เมื่อไรควรขอความช่วยเหลือ?

โทร หมายเลขฉุกเฉินในพื้นที่ของคุณ ทันทีหากลูก:

• สับสน ง่วงซึมมากหรือปลุกให้ตื่นยาก หรือพูดลำบาก

พาลูกไปพบแพทย์วันนี้ (หรือโทร สายด่วนให้คำปรึกษาด้านสุขภาพในพื้นที่) หากลูก:

• มีไข้ เจ็บหรือแสบเวลาปัสสาวะ มีเลือดปนในปัสสาวะ หรือดูไม่สบายโดยรวม ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ ที่หน้าเรื่องการติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ (UTI) ของ NHS ระบุว่าต้องนัดพบแพทย์อย่างเร่งด่วน
• ถ่ายอุจจาระเป็นสีขาว สีแดง หรือสีดำ ซึ่ง RCH ระบุว่าต้องให้แพทย์ตรวจ

นัดพบแพทย์เวชปฏิบัติทั่วไป (GP) หรือพยาบาลสุขภาพเด็กที่ดูแลคุณ หากลูก:

• เจ็บมากเวลาถ่ายอุจจาระ มีเลือดออกจากก้น หรือยังกลั้นอุจจาระอยู่เรื่อย ๆ
• มีอุจจาระเล็ดเปื้อนกางเกงโดยไม่รู้ตัว หรืออาการท้องผูกไม่ดีขึ้นแม้ปรับอาหารแล้ว
• ยังกลั้นปัสสาวะในตอนกลางวันไม่ได้เมื่ออายุ 4 ปี
• กลับมาขับถ่ายราดอีกหลังจากฝึกได้อย่างมั่นคงแล้ว และยังไม่ดีขึ้น
• ปัสสาวะรดที่นอนบ่อยเมื่ออายุ 7 หรือ 8 ปี หรือกลับมาปัสสาวะรดที่นอนอีกหลังจากไม่ได้ปัสสาวะรดที่นอนมา 6 เดือน
• มีความแตกต่างด้านพัฒนาการหรือความไวต่อประสาทสัมผัสที่ทำให้วิธีปกติใช้ได้ยาก โดย Pregnancy, Birth and Baby ระบุว่าวิธีอื่นอาจเหมาะกับลูกมากกว่า

หากต้องการทราบสัญญาณอื่น ๆ ของการเจ็บป่วยในเด็กเล็ก ดูเมื่อไรควรโทรหาแพทย์