Đợt tăng trưởng nhanh (growth spurt) là tên mà cha mẹ và nhiều dịch vụ y tế dùng để gọi một khoảng thời gian ngắn — thường là một hoặc hai ngày — khi bé đột nhiên muốn bú thường xuyên hơn nhiều và có vẻ quấy hơn bình thường. Một số dịch vụ mô tả các đợt này vào khoảng 2 đến 3 tuần, 6 tuần, 3 tháng và 6 tháng. Nhưng cơ sở khoa học cho những độ tuổi tăng trưởng nhanh cố định còn mỏng. Phần hữu ích không phụ thuộc vào cái tên: hãy cho bé ăn khi bé đói, và dựa vào tã, cân nặng và tình trạng của bé — chứ không phải lịch — để kiểm tra việc cho ăn có đang ổn không.
Đợt tăng trưởng nhanh là gì?
Một bài tổng quan năm 2024 của Davanzo và Baldassarre, đăng trên tạp chí Nutrients, định nghĩa đợt tăng trưởng nhanh là những giai đoạn ngắn khi trẻ tăng chiều cao và cân nặng nhanh hơn. Chương trình WIC của Maryland Department of Health, một dịch vụ y tế công cộng của Hoa Kỳ, mô tả đây là những thời điểm bé lớn rất nhanh và cần nhiều calo hơn, vì vậy bé bú mẹ có thể muốn bú thường xuyên hơn. Chương trình gọi đây là điều bình thường.
Điều cha mẹ nhận thấy là sự thay đổi trong cách bé ăn: các cữ bú thường xuyên hơn hoặc dài hơn, bé có vẻ đói ngay sau khi vừa bú xong, và quấy khóc nhiều hơn. Những thay đổi đó là có thật và thường gặp. Điều chưa chắc chắn là liệu chúng có phải do những đợt lớn nhanh có thể đoán trước gây ra hay không.
Đợt tăng trưởng nhanh có thật không? Bằng chứng nói gì
Bé không lớn theo một đường hoàn toàn đều đặn. Bài tổng quan năm 2024 mô tả các nghiên cứu cho thấy chiều dài có thể tăng theo từng đợt ngắn xen kẽ những khoảng dừng, và cân nặng tăng trông không đều khi được đo rất thường xuyên. Nhưng bài viết lưu ý rằng cả hai hướng nghiên cứu này đều không tìm thấy thời điểm đều đặn nào cho các đợt tăng này.
Các tác giả còn đi xa hơn. Họ chỉ ra rằng biểu đồ tăng trưởng của WHO cho trẻ dưới 2 tuổi không cho thấy tăng trưởng nhanh hơn ở những độ tuổi thường được nêu cho các đợt tăng trưởng nhanh, và họ mô tả các nghiên cứu đã công bố về đợt tăng trưởng nhanh ở trẻ nhỏ là rất hiếm. Kết luận của họ là các đợt tăng trưởng nhanh trong năm đầu chưa được khoa học hiện nay ủng hộ vững chắc, và những thay đổi hằng ngày trong cảm giác thèm ăn của bé bú mẹ được giải thích tốt hơn bằng cách việc bú mẹ vận hành bình thường — bé bú nhiều hơn, và lượng sữa tăng lên để đáp ứng.
Vì sao điều này quan trọng: bài tổng quan cũng lưu ý rằng lo lắng không đủ sữa là một trong những lý do chính khiến cha mẹ bắt đầu cho bé uống sữa công thức hoặc ngừng cho con bú sớm. Gọi những ngày bé đói nhiều là đợt tăng trưởng nhanh có thể giúp yên tâm, nhưng sẽ hữu ích hơn khi biết rằng bú thường xuyên là bình thường ở mọi độ tuổi và có những cách tốt hơn để kiểm tra xem bé có nhận đủ sữa không.
Đợt tăng trưởng nhanh xảy ra khi nào?
Dưới đây là những độ tuổi thường được nhắc đến, cùng với những gì bằng chứng cho thấy.
| Độ tuổi thường được nhắc đến | Điều bạn có thể nhận thấy | Bằng chứng nói gì |
|---|---|---|
| Khoảng 2–3 tuần | Bú thường xuyên hơn, cữ bú dài hơn | Chưa có bằng chứng về thời điểm cố định |
| Khoảng 6 tuần | Quấy hơn, bú nhiều hơn | Chưa có bằng chứng về thời điểm cố định |
| Khoảng 3 tháng | Có vẻ đói hơn | Biểu đồ WHO không cho thấy lớn nhanh hơn |
| Khoảng 6 tháng | Những ngày đói hơn | Biểu đồ WHO không cho thấy lớn nhanh hơn |
Những độ tuổi này lấy từ trang của Maryland WIC; cột bằng chứng tóm tắt bài tổng quan năm 2024. Bé có thể có những ngày đói nhiều vào những thời điểm hoàn toàn khác, hoặc không có ngày nào rõ rệt. Hãy dùng tuổi hiệu chỉnh của bé nếu bé sinh non.
Dấu hiệu của đợt tăng trưởng nhanh là gì?
Maryland WIC liệt kê các dấu hiệu sau ở bé bú mẹ:
- bú thường xuyên hơn và bú lâu hơn
- có vẻ quấy hơn hoặc khóc nhiều hơn bình thường
- đẩy hoặc kéo vú, hoặc có vẻ bồn chồn khi bú
Chương trình cho biết hầu hết các đợt tăng trưởng nhanh kéo dài 1 đến 2 ngày. Bài tổng quan năm 2024 mô tả cùng nhóm hành vi đó — mút thường xuyên hơn và lâu hơn (thường được gọi là bú cụm), khóc, khoảng cách giữa các cữ ngắn và có vẻ chưa thỏa mãn.
CDC mô tả kiểu bú này là bình thường: hầu hết bé bú mẹ bú mỗi 2 đến 4 giờ, nhưng có những lúc một số bé bú thường xuyên đến mức mỗi giờ một lần. ABA lưu ý rằng bú cụm thường xảy ra vào cuối buổi chiều và buổi tối.
Còn giấc ngủ thì sao? Các nguồn chúng tôi đã tham khảo không liên hệ đợt tăng trưởng nhanh với thay đổi giấc ngủ. Nếu giấc ngủ thay đổi nhưng cảm giác thèm ăn thì không, hãy xem xét những cách giải thích khác — xem các giai đoạn thoái lui giấc ngủ theo độ tuổi.
Đây là đợt tăng trưởng nhanh, thoái lui giấc ngủ, bệnh hay ít sữa?
Có nhiều điều có thể khiến bé đói hơn, quấy hơn hoặc thức nhiều hơn. Bảng này có thể giúp bạn cân nhắc.
| Điều bạn nhận thấy | Điều nên cân nhắc |
|---|---|
| Bú nhiều hơn hẳn trong một hoặc hai ngày, ngoài ra vẫn khỏe, nhiều tã ướt | Một đợt đói nhiều (thường được gọi là đợt tăng trưởng nhanh) |
| Thức giấc nhiều hơn và giấc ngủ ngày ngắn hơn, cảm giác thèm ăn gần như không đổi | Một thay đổi giấc ngủ hoặc giai đoạn phát triển |
| Sốt, không chịu bú, ít tã ướt hơn, buồn ngủ bất thường, nôn | Bệnh — xem phần khi nào cần tìm trợ giúp bên dưới |
| Bú thường xuyên kèm tăng cân chậm hoặc ít tã ướt hay tã bẩn | Một vấn đề về việc cho ăn hoặc lượng sữa — hãy tìm trợ giúp |
Một đợt đói nhiều không nên đi kèm dấu hiệu bệnh hoặc mất nước. Nếu bạn không chắc, việc đưa bé đi khám luôn là hợp lý.
Điều gì giúp ích trong đợt tăng trưởng nhanh?
Nếu bạn đang cho con bú mẹ:
- Cho bé bú khi bé có dấu hiệu đói, ngay cả khi thường xuyên hơn bình thường. Maryland WIC cho biết bạn không thể làm hư bé bằng cách bế bé và cho bé bú mẹ thường xuyên hơn.
- Nếu bé nhả vú mà vẫn có vẻ đói, hãy cho bé bú bên còn lại.
- Tránh thay các cữ bú mẹ bằng bình sữa hoặc núm vú giả trong những ngày bé đói nhiều. Maryland WIC cho biết điều này có thể khiến cơ thể tạo ra ít sữa hơn theo thời gian. Nếu đội ngũ chăm sóc đã khuyên cho bú bổ sung, hãy làm theo kế hoạch của họ.
- Bầu ngực có lúc sẽ mềm hơn. Maryland WIC lưu ý rằng ngực mềm hơn trong những tuần đầu là do bớt sưng, không phải do ít sữa.
Nếu bạn cho bé uống sữa công thức:
- Cho bé thêm một chút nếu bé vẫn còn đói — CDC gợi ý cho bé thêm khi bé tiếp tục có dấu hiệu đói.
- Để ý các dấu hiệu no và để bé dừng khi bé đã đủ.
- Lưu ý tổng lượng mỗi ngày. AAP cho biết trung bình hầu hết các bé cần không quá khoảng 960 mL (32 oz) sữa công thức mỗi ngày; nếu bé thường xuyên muốn nhiều hơn đáng kể, hãy hỏi ý kiến bác sĩ đa khoa của bạn hoặc điều dưỡng sức khỏe trẻ em.
Với bạn: những ngày bé đói nhiều rất mệt. Nhiều cha mẹ thấy hữu ích khi chuẩn bị một chỗ cho bú với nước và đồ ăn nhẹ, tạm gác các việc khác, và nhận sự giúp đỡ với bữa ăn và việc nhà.
Đợt tăng trưởng nhanh có nghĩa là tôi ít sữa không?
Nếu chỉ riêng điều đó thì không. ABA cho biết việc đòi bú thường xuyên, bú cụm, quấy khóc, khóc và thức giấc ban đêm đều có thể xảy ra ở những bé đang nhận rất nhiều sữa. Cho bú thường xuyên hơn sẽ lấy ra nhiều sữa hơn, giúp cơ thể bạn tạo thêm sữa.
Những dấu hiệu tốt hơn cho thấy bé nhận đủ sữa bao gồm:
- Tã: đến ngày thứ năm, ít nhất năm tã giấy ướt (hoặc sáu tã vải rất ướt) trong 24 giờ, với nước tiểu màu nhạt, theo ABA
- Phân: mềm và màu vàng; trước 6 đến 8 tuần, đi ngoài ba lần trở lên mỗi ngày
- Tăng trưởng: Pregnancy, Birth and Baby cho biết bé thường tăng khoảng 150 g mỗi tuần trong 3 tháng đầu, dài ra và chật dần quần áo
- Sức khỏe chung: da dẻ hồng hào, tỉnh táo khi thức, và có những lúc yên ổn giữa các cữ ăn
Nếu bạn đang ghi chép, hãy ghi lại các cữ ăn, tã ướt và tã bẩn và bất cứ điều gì bất thường trong đợt đói nhiều. Thấy số tã vẫn đều đặn có thể giúp bạn rất yên tâm — và nếu không, đó là thông tin hữu ích cho điều dưỡng hoặc bác sĩ đa khoa của bạn. Xem đủ sữa và lượng sữa để biết thêm.
Khi nào tôi nên tìm trợ giúp?
Gọi số điện thoại cấp cứu tại địa phương ngay nếu bé khó thở, có da hoặc môi tái xanh, xám hoặc loang lổ, mềm nhũn, khó đánh thức hoặc không thể đánh thức, bị co giật, khóc yếu ớt, the thé hoặc khóc liên tục, hoặc không có tã ướt nào trong 12 giờ. Hướng dẫn của NHS về bệnh nặng liệt kê những trường hợp này là cấp cứu, cùng với nhiệt độ từ 38°C (100.4°F) trở lên ở bé dưới 3 tháng tuổi.
Xin tư vấn y tế ngay hôm nay (gọi đường dây tư vấn sức khỏe tại địa phương hoặc đi khám bác sĩ đa khoa) nếu bé không chịu bú, có ít tã ướt hơn bình thường, bị nôn, hoặc có vẻ không khỏe.
Trao đổi với bác sĩ đa khoa của bạn, điều dưỡng sức khỏe trẻ em hoặc đường dây hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ hoặc chuyên gia tư vấn sữa mẹ (IBCLC) nếu bé bú liên tục trong hơn vài ngày, cho bú bị đau, bạn lo lắng về lượng sữa hoặc mức tăng cân của bé, hoặc những ngày bé đói nhiều đang khiến bạn kiệt sức.
